ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହାଁଥିବା ଭାବରେ, ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ନିଜ-ନିଜ ମତ ପ୍ରକାଶ କରିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ତିନି ଲୋକର କୌଣସି କଥାରୁ ଅଜ୍ଞାତ ନୁହଁ, ତଥାପି ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଓ ସମ୍ମାନ ସୂଚନାର୍ଥ ଆମକୁ ପଚାରିଛ, ଏହି ତୁମର ବଡ ଉଦାରତା। ତୁମେ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ, ଶୌର୍ୟଶାଳୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ସଚେତନ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ଏବଂ ସହଚରଙ୍କ ପ୍ରତି ମିତ୍ରଭାବ ରଖିଥିବା ଜଣେ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତି। ଏହିପରି ଦୃଢ଼ ମନୋଭାବ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମର ପ୍ରବୀଣ ଉପଦେଷ୍ଟାମାନେ କ୍ରମେ ନିଜ ମତ ଦିଅନ୍ତୁ, ଏବଂ ପ୍ରମାଣ ଦେଇ ମତ ଦିଅନ୍ତୁ।” ଏହିପରେ ଅଙ୍ଗଦ ଭାବଗମ୍ୟ ଭାବରେ ଆଗକୁ ଆସି କହିଲେ, “ବିଭୀଷଣ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷରୁ ଆସିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ଲୋକେ ନିଜ ମନସ୍ଥିତି ଲୁଚାଇ ଚାଳାକି କରନ୍ତି, ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହାନି କରିପାରନ୍ତି। ଲାଭ ଓ ହାନି ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ଉଚିତ; ଗୁଣ ଦେଖି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଓ ଦୋଷ ଦେଖି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ବଡ ଦୋଷ ଥିଲେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କର, ନହେଲେ ଗୁଣ ଦେଖି ଗ୍ରହଣ କର, ରାଜନ।” ଏହିପରେ ଶରଭା ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି କହିଲେ, “ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ତୁରନ୍ତ ଗୁପ୍ତଚର ନିଯୁକ୍ତ କର; ଚତୁର ଗୁପ୍ତଚର ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ତଦନ୍ତ କରି ନ୍ୟାୟାନୁସାରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।” ଏହିପରେ ଜାମ୍ବବାନ୍, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଏବଂ ବିବେକୀ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ଧର୍ମମୟ କଥା କହିଲେ, “ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତା ଓ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଶତ୍ରୁଭାବ ଦେଖି, ସେ ଅସମୟରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଶଙ୍କା ରଖିବା ଉଚିତ।” ମୈନ୍ଦ କୌଟିଳ୍ୟ ଓ ପ୍ରତିକୌଟିଳ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ ଥିବା ଭାବରେ କହିଲେ, “ବିଭୀଷଣ ରାବଣଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ବୋଲି ଶୁଣିଛୁ; ସେଠିପାଇଁ ମୃଦୁ ଓ ଧୀରେ ଧୀରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କ ମନଭାବ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ଦୁଷ୍ଟ କି ନୁହେଁ ଦେଖି, ତାପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କର।” ଏହିପରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ୍ ମୃଦୁ, ମାନ୍ୟ, ମଧୁର ଓ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କଥା କହିଲେ, “ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହସ୍ପତି ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ଏଠାରେ ଯାହା କହିବି ସେ ଶ୍ରଦ୍ଧାବଶତଃ, ତର୍କ କିମ୍ବା ବିରୋଧ କିମ୍ବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ପ୍ରମାଣ କରିବା ନୁହେଁ। ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଲାଭ ଓ ହାନି ଚିନ୍ତା କରି ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେଠାରେ କିଛି ଅନୁପଯୁକ୍ତତା ଦେଖୁଛି। ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଛାଡ଼ି ଶକ୍ତି ଚିହ୍ନିବା ଅସମ୍ଭବ, ଏବଂ ଅତି ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ମୋ ପ୍ରତି ଅନୁଚିତ। ଗୁପ୍ତଚର ପଠାଇବା ବିଷୟରେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି ତାହା ଯଥାଯଥି, କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ଅସମ୍ଭବ ଥିବାରୁ ଏହା ଅନୁଚିତ। ବିଭୀଷଣ ଅସମୟ ଓ ଅସ୍ଥାନରେ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଯାହା କହାଯାଇଛି, ଏ ବିଷୟରେ ମୋର ଏକ ମତ ଅଛି—ସେ ଅନୁଯାୟୀ ଦେଖ। ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟ ଯେପରି ଅଛି, ଲୋକ ଅନୁସାରେ ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଦେଖାଯାଏ। ରାବଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତା ଓ ତୁମର ପ୍ରଭାବ ଦେଖି, ବିଭୀଷଣ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଏହା ତାଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଯଥାଯଥି। ଅଜଣା ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ବିଷୟରେ ଯାହା କହିଛ, ଏ ଉପରେ ମୁଁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରିଛି। ଅଚାନକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ସନ୍ଦେହ କରିପାରନ୍ତି, ଏବଂ ମିତ୍ରକୁ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ସେ ଦୂରେଇଯିବା ସମ୍ଭବ। ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ମନଭାବ ଶୀଘ୍ର ଚିହ୍ନିବା ଅସମ୍ଭବ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ କଥାରେ କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ; ମୁହଁ ଖୋଲା ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ, ତେଣୁ ମୋର କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ମନ ଶାନ୍ତ, କୌଣସି ଚାଳାକି ନାହିଁ, ମୁଁ ସନ୍ଦେହ କରେନି। ଯଥାସ୍ଥାନ ଓ ସମୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଫଳ ଶୀଘ୍ର ମିଳେ। ତୁମର ତୟାରି, ରାବଣଙ୍କ ମିଥ୍ୟାଚରଣ, ବାଲିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଶୁଣି ବିଭୀଷଣ ଚିନ୍ତାଭାବରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଏହି ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତା କରି ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ମୋ ଶକ୍ତିଅନୁଯାୟୀ ରାକ୍ଷସ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ସତ୍ୟତା ବିଷୟରେ କହିଛି; ତୁମେ ଶେଷ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅ, ହେ ବିଦ୍ୱାନ୍ଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଅଠାରୋ ଶ୍ଲୋକ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏବେ ରାମ ଶାନ୍ତ ମନେ, ହନୁମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୋତେ ମଧ୍ୟ ବିଭୀଷଣ ବିଷୟରେ କିଛି କହିବାକୁ ଚାହିଁଛି, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଛ, ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏଠାରେ ମିତ୍ର ଭାବେ ଯିଏ ଆସେ, ସେଠାରେ ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି ନାହିଁ।” ଏହିପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ଅଧିକ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହିଲେ, “ଏହି ରାତ୍ରିଚର ବିଭୀଷଣ ଦୁଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଏହି ଦୁଃଖ ଅବସ୍ଥାରେ କିଏ ନିଜ ଭାଇକୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବ?