ବନରାଜ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ ବିଭୀଷଣ ବିଷୟରେ କହାଯାଇଥିବା ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଓ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଉକ୍ତି ସମସ୍ତେ ଶୁଣିଥିଲେ। ଏପରି ସମୟରେ, ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଶ୍ରେୟ ଚାହୁଁଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ସମସ୍ୟାରେ ଦକ୍ଷ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରିବା ଯଥାଯଥିକ। ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତେ ମନୋଯୋଗୀ ହୋଇ ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଚାହିଁ, ନମ୍ରତା ସହିତ ନିଜ ମତ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ। ତେବେ, ରାଘବ, ତିନି ଲୋକରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଅଜଣା ନୁହେଁ; ତଥାପି, ମିତ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ମିତ୍ର ଭାବରେ ପରାମର୍ଶ ଦେବାକୁ ଚାହୁଛ, ଏହା ଆମେ ଆଦର କରୁଛୁ। ତୁମେ ନିଜ ବଚନରେ ଅଟୁଟ, ସାହସୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ପ୍ରତାପଶାଳୀ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାବଧାନ, ଚିତ୍ତେ ଶାନ୍ତ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା, ଏବଂ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ମିତ୍ରତା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି। ଏହିପରି ତୁମର ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ଓ ଦକ୍ଷ ପରାମର୍ଶଦାତାମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ ମତ ଦେଉନ୍ତୁ, ଯୁକ୍ତି ସହିତ ପୁନଃପୁନଃ ବିବେଚନା କରନ୍ତୁ। ଏପରି କହିବା ପରେ, ଚିନ୍ତାଶୀଳ ଅଙ୍ଗଦ ଆଗରେ ଦଢ଼ି ଏହି ଉକ୍ତି କହିଲେ—"ବିଭୀଷଣ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷରୁ ଆସିଛି, ତେଣୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସନ୍ଦେହ ସହ ଦେଖିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କୁ ଏକାକି ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କ୍ପଟମନସ୍କ ଲୋକମାନେ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଲୁଚାଇ ଚୁପଚାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ଦୂର୍ବଳ ସ୍ଥାନରେ ଆଘାତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏହିପରି କ୍ଷତି ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ହୋଇପାରେ।" "ଲାଭ ଓ ଅଲାଭ ବିବେଚନା କରି, ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ଉଚିତ; ଗୁଣ ଅନୁଯାୟୀ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଓ ଦୋଷ ଦେଖି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଦୋଷ ରହିଛି, ତେବେ ସଂକୋଚ ଛାଡ଼ି ତ୍ୟାଗ କର; କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ବହୁତ ଗୁଣ ଜାଣି, ଗ୍ରହଣ କର, ରାଜନ।" ଏପରେ ଶରଭ ବିଚାର କରି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଉକ୍ତି କହିଲେ—"ତୁମେ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ଗୁପ୍ତଚର ଲଗାଇବା ଉଚିତ, ମନୁଷ୍ୟର ସିଂହ।" ଚତୁର ଗୁପ୍ତଚର ଦ୍ୱାରା ସାବଧାନ ଭାବରେ ତଦନ୍ତ କରି, ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଜାମ୍ବବାନ୍, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ବିବେକୀ, ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ଗୁଣମୟ ଉକ୍ତି କହିଲେ—"ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତା ଓ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଶତ୍ରୁତା ଦ୍ୱାରା, ତିନି ଅସମୟ ଓ ଅସ୍ଥାନରେ ଆସିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ।" ଏପରେ ମଇନ୍ଦ, ନୀତି ଓ ପ୍ରତିନୀତିରେ ଦକ୍ଷ, ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟତମ ଉକ୍ତି କହିଲେ—"ବିଭୀଷଣ ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ; ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଓ ଧୀର ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଉଚିତ, ମନୁଷ୍ୟମୁକ୍ତ।" "ପ୍ରଥମେ, ତାଙ୍କର ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣିବା—ଦୁଷ୍ଟ କି ନୁହେଁ, ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ମନୁଷ୍ୟମୁକ୍ତ, ତାପରେ ଯଥାଯଥିକ କାର୍ଯ୍ୟ କର।" ଏପରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ହନୁମାନ, ଶିଳ୍ପ ଓ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କଥାରେ ପ୍ରବୀଣ, ମୃଦୁ, ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ, ମଧୁର ଓ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଉକ୍ତି କହିଲେ—"ବାକ୍ କୌଶଳରେ ବୃହସ୍ପତି ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ।" "ରାଜନ, ମୁଁ ଏହି କଥା ସତ୍ୟ କହୁଛି, ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଦର ଦ୍ୱାରା, କୌଣସି ବିବାଦ, ଉତ୍କର୍ଷ କିମ୍ବା ଇଛାରୁ ନୁହେଁ।" "ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଲାଭ କିମ୍ବା କ୍ଷତିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ମୁଁ ତାହାରେ କ୍ଷତି ଦେଖୁଛି—ପ୍ରସ୍ତାବିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଯଥାଯଥିକ ଲାଗୁ ନାହିଁ।" "ଯଥାଯଥିକ ନିର୍ଦେଶ ନ ହେଲେ ଦକ୍ଷତା ଜଣା ପାରିବା ନାହିଁ; ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବା ମୋତେ ଅନୁଚିତ ଲାଗୁଛି।" "ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଗୁପ୍ତଚର ଲଗାଇବା ବିଷୟରେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହା ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ; କିନ୍ତୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେବା ନାହିଁ, ତେଣୁ ଯୁକ୍ତି ଧାରଣ ହୁଏନା।" "ବିଭୀଷଣ ଅସ୍ଥାନ ଓ ଅସମୟରେ ଆସିଥିବା ବିଷୟରେ, ମୋତେ ଏକ ଭାବ ଆସିଛି—ମୋ ବୁଝିବା ପ୍ରକାରେ ଶୁଣ।" "ଏଠାର ଏଠି ଅସ୍ଥାନ ଓ ଅସମୟ, ଲୋକ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଉପରେ ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।" "ରାବଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତା ଓ ତୁମର ପ୍ରତାପ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ବିବେକ ଅନୁଯାୟୀ ଏଠି ଆସିବା ଯଥାଯଥିକ ଓ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ।" "ଅଜଣା ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପ୍ରସ୍ତାବ ବିଷୟରେ, ରାଜନ, ମୁଁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି ଏକ ଭିନ୍ନ ମତ ରଖିଛି।" "ଯଦି ଦ୍ରୁତ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଏ, ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ସନ୍ଦେହ କରିପାରନ୍ତି; ଏବଂ ଏକ ମିତ୍ର, ଭଲ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟଥା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ ଦୂର ହୋଇପାରେ।" "ରାଜନ, ଏକ ଲୋକର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ଜଣା ପାରିବା ଅସମ୍ଭବ, ତାଙ୍କର କଥାର ଭିନ୍ନତା ଭଲଭାବେ ଦେଖିଲେ ଛଡ଼ା।" "କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ କଥାରେ କେବେ ମୂର୍ଖତା ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ; ମୁହଁ ଖୋଲା ଓ ସାଫ୍, ତେଣୁ ମୋତେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।" "ତାଙ୍କର ମନ ଅଶାନ୍ତ ଓ ଅସନ୍ଦେହ; ତାଙ୍କର କ୍ପଟ ଚଳାଚଳ ନାହିଁ, ଦୁଷ୍ଟ କଥା କହିନାହିଁ—ତେଣୁ ମୋତେ କିଛି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ।" "ଯଥାଯଥିକ ସ୍ଥାନ ଓ ସମୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଶୀଘ୍ର ଫଳ ମିଳେ, ଯଥାପ୍ରକାର କରିଲେ।" "ତୁମର ତୟାରି, ରାବଣଙ୍କ ନିର୍ମାନ୍ୟତା, ବାଲିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଶୁଣି, ବିଭୀଷଣ ବିଚାର କରି ଏଠି ଆସିଛନ୍ତି—ରାଜ୍ୟ ଚାହିଁ।" "ଏହି ସମସ୍ତ ବିଚାର କରି, ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।" "ରାକ୍ଷସର ଏହି ସତ୍ୟତା ବିଷୟରେ ମୋ ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ କହିଛି; ତୁମେ ଶୁଣି, ଅବଶିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାକୁ ଅଧିକାରୀ, ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ।" ଏଠିପରେ, ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଅଠାରେ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଯାଉଛି। ଏପରେ, ରାମ, ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ନିଜେ ନିଜ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଭାବରେ ଦୃଢ଼ ଉତ୍ତର କହିଲେ—"ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବିଭୀଷଣ ବିଷୟରେ କିଛି କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ତୁମେ ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଅଛ, ତାହା ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁ।" "ଏକ ମିତ୍ର ରୂପେ ଆସିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଧର୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିନ୍ଦିତ ହୁଏନା।