ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କୁ ଚିନ୍ତାଭିନ୍ନ ହୃଦୟରେ କହିଲେ, "ଏହି ବିଭୀଷଣ ଚତୁର୍ୟ ଅଟୁଟ ବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଯଦି ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଭରସା କରିବାରେ କିଛି ଦୁର୍ବଳତା ରହିଯାଇଥାଏ, ସେ ଏହି ସୁଯୋଗ ନେଇ ଆମେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିପାରନ୍ତି। ଆମେ ପ୍ରମାଣିତ ମିତ୍ର, ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ସେବକଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ କେବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବିଭୀଷଣ ସ୍ଵଭାବରେ ରାକ୍ଷସ ଓ ତୁମର ଶତ୍ରୁ ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ; ସେ ଏଠାକୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବରେ ଆସିଛନ୍ତି—ଏଠି ତାଙ୍କୁ କିପରି ଭରସା କରିଯିବ?" "ବିଭୀଷଣ ରାବଣଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଚାରି ରାକ୍ଷସ ସହିତ ସେ ତୁମ ଶରଣ ନେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଭାବୁଛି, ବିଭୀଷଣ ଏଠାକୁ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଛନ୍ତି; ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇବା ଉଚିତ। ଏହି ରାକ୍ଷସ କୁଟିଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ତୁମେ ଭରସା କରିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ମାୟା ରେ ଲୁଚି ଆକ୍ରମଣ କରିପାରନ୍ତି। ଏହି ବିଭୀଷଣ ଦୟାହୀନ ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ, ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଉପଦେଷ୍ଟାମାନେ ସହିତ କଠୋର ଦଣ୍ଡ ଦିଅ।" ଏପରି ଭାବେ ଏହି ସମସ୍ୟା ଉପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କୁ ଅନେକ ମତ ଦେଲେ ଓ ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ରାମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବିଚକ୍ଷଣ, ହନୁମାନ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ବନରାଜଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ଦେଖି କହିଲେ, "ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ ବିଭୀଷଣ ବିଷୟରେ ଯଥାର୍ଥ ମତ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହିପରି ଦୁଃସମୟରେ ସମ୍ପଦ ଓ ଭଲ ଫଳ ପାଇଁ ବିଚକ୍ଷଣ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରିବା ଉଚିତ।" ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ ଅନ୍ୟ ବନରାଜମାନେ ଆଦର ସହିତ ନିଜ ମତ ଦେଲେ, "ତୁମେ ତିନି ଲୋକରେ ଅଜଣା କିଛି ନାହିଁ, ମୁଁ ଏହି ମତ ଦେଉଛି କାରଣ ତୁମେ ମିତ୍ରତାର ସମ୍ମାନ କରୁଛ। ତୁମେ ନିଜ ନିଶ୍ଚୟରେ ଅଟୁଟ, ଶୂର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ବିଚାରଶୀଳ, ସଜଗ, ନିୟନ୍ତ୍ରଣଶୀଳ ଓ ସହଯୋଗୀ। ତେଣୁ ତୁମର ଉପଦେଷ୍ଟାମାନେ ତାଙ୍କ ମତ କ୍ରମେ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯଥାର୍ଥ କାରଣ ଦେଖାଇ।" ଏହିପରି କଥା ହେଲାପରେ ଅଙ୍ଗଦ ଆଗୁଆ ହୋଇ କହିଲେ, "ବିଭୀଷଣ ଶତ୍ରୁ ପକ୍ଷରୁ ଆସିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହର ଚକ୍ରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ତୁରନ୍ତ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କୁଟିଳ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଜ ପ୍ରକୃତି ଲୁଚାନ୍ତି, ଉପରୁପରି କାମ କରନ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖି ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ବଡ଼ କ୍ଷତି କରନ୍ତି। ଲାଭ-ହାନି ବିଚାର କରି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା ଉଚିତ; ଗୁଣ ଦେଖି ଗ୍ରହଣ କରିବା, ଦୋଷ ଦେଖି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ବଡ଼ ଦୋଷ ଦେଖିଲେ ନିର୍ବିକାର ତ୍ୟାଗ କର; ଅନେକ ଗୁଣ ଦେଖିଲେ ଗ୍ରହଣ କର।" ଏହାପରେ ଶରଭ କହିଲେ, "ଏହି ବିଭୀଷଣ ଉପରେ ତୁରନ୍ତ ଗୁପ୍ତଚର ଲଗାଯିବା ଉଚିତ, ରାମ।" ସେ କହିଲେ, "ଚତୁର ଗୁପ୍ତଚର ଦ୍ୱାରା ସଠିକ ତଦନ୍ତ କରିବାପରେ ନ୍ୟାୟ ଅନୁଯାୟୀ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।" ଏହାପରେ ଜାମ୍ବବାନ୍, ଶାସ୍ତ୍ରଗତ ଜ୍ଞାନୀ, ନିଜ ଅନୁଭବ ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ମଳ ଓ ଗୁଣମୟ କଥା କହିଲେ, "ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତା ଓ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଶତ୍ରୁତା ଦ୍ୱାରା ସେ ଅସମୟ ଓ ଅସ୍ଥାନରେ ଆସିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଉଚିତ।" ମୈନ୍ଦ କହିଲେ, "ବିଭୀଷଣ ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ; ତାଙ୍କୁ ନରମ ଓ ଧୀର ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଉଚିତ, ରାମ। ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର ଏକାନ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିବା ଉଚିତ—ସେ ଦୁଷ୍ଟ କି ନୁହେଁ, ଭଲ ଭାବରେ ବିଚାର କରି କାର୍ଯ୍ୟ କର।" ଏହାପରେ ହନୁମାନ୍, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସୁମଧୁର ଓ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କଥା କହିଲେ, "ବ୍ରହସ୍ପତି ମଧ୍ୟ ତୁମଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା କହିପାରିବେ ନାହିଁ, ବିବେକଶୀଳ ଓ କଥାରେ ପ୍ରବୀଣ ରାମ। ମୁଁ ଏହି କଥା ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଲାଭ-ହାନି ଦୃଷ୍ଟିରୁ କହିଥିବା ମତରେ କିଛି ଦୋଷ ଦେଖୁଛି—ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଉଚିତ ନିର୍ଦେଶ ବିନା ଶକ୍ତି ବୁଝିବା ଅସମ୍ଭବ; ତୁରନ୍ତ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାୟିତ୍ୱ ମୋତେ ଦୋଷପୂର୍ଣ୍ଣ ଲାଗେ।" "ଗୁପ୍ତଚର ଲଗାଯିବା ମତ ଯଥାର୍ଥ, କିନ୍ତୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବିଭୀଷଣ ଅସ୍ଥାନ ଓ ଅସମୟରେ ଆସିଛନ୍ତି, ଏହାପାଇଁ ମୋର ଏକ ଭାବନା ଅଛି—ଏହା ଶୁଣ। ଏଠି ଅସ୍ଥାନ ଓ ଅସମୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଲୋକରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ ଦେଖାଯାଏ।" "ରାବଣଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟତା ଓ ତୁମର ଶୂରତା ଦେଖି ବିଭୀଷଣ ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ଯଥାର୍ଥ ଓ ଯୁକ୍ତିସଂପନ୍ନ। ଅଜଣା ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ମତ ଉପରେ ମୁଁ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରିଛି। ତୁରନ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ବିବେକୀ ଲୋକ ସନ୍ଦେହ କରିପାରନ୍ତି, ଏବଂ ଭଲ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ ଆସିଥିବା ମିତ୍ର ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ ଅପମାନିତ ହେଇପାରନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରଣା ତୁରନ୍ତ ଧାରଣ କରିବା ଅସମ୍ଭବ, ତାଙ୍କର କଥାର ନୂଆ ଅର୍ଥ ଦେଖିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝିହେବ।" "କିନ୍ତୁ ବିଭୀଷଣ ଯେଉଁପରି ଭାବରେ କଥା କହୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମୁହଁରେ କେବେ ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ମୁହଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଖୋଲା, ତେଣୁ ମୋତେ କେବେ ସନ୍ଦେହ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।" ଏଭଳି ରାମଙ୍କ ଶିବିରରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଆଗମନ ଉପରେ ବନରାଜମାନେ ଏକ ଏକ କରି ନିଜ ମତ ଦେଲେ, ଅନ୍ତେ ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କର ଭାବନା ଶାନ୍ତ ଓ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରକାଶ କରି ରାମଙ୍କୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବାର ଉପଯୁକ୍ତ ମାର୍ଗ ଦେଖାଇଲେ।