ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ବିଭୀଷଣ କହିଲେ, "ହେ ରାଜନ୍, ଅବିବେକୀ ଏବଂ କାଳର ପ୍ରଭାବରେ ଅନ୍ଧ ଲୋକେ ସୁସ୍ଥ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଭଲ କଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିନଥାନ୍ତି। ସଦା ସୁମଧୁର କଥା କହୁଥିବା ଲୋକ ତ ହେବା ସହଜ, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ କଠୋର କିନ୍ତୁ ଉପକାରକ କଥା କହିବା ଓ ଶୁଣିବା ଲୋକ ଦୁର୍ଲଭ। କାଳର ନିବିଡ ଫାନ୍ଦରେ ବନ୍ଧା ଥିବା ତୁମେ ଧ୍ୱଂସ ପଥରେ ଯାଉଛ, ଏହା ଜାଣି ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁଦେଖିତ କରୁନାହିଁ, ଯେପରି ବିପଦ୍ରେ ପଡ଼ିଥିବା ଆଶ୍ରୟକୁ ଅବହେଳା କରାଯାଏନାହିଁ। ରାମଙ୍କ ହାତରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଳଙ୍କାର ଲାଗିଥିବା ଅଗ୍ନିସ୍ପର୍ଶ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହେଉଛ, ଏହା ଦେଖିବାକୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ। ଶୂରବୀର ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ର ଚାଳନାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ କାଳର ପ୍ରଭାବକୁ ଅଟକାଇପାରନ୍ତିନାହିଁ, ଯେପରି ନଦୀପାରର ବାଲିକୁଳ ହଠାତ୍ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ। ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ତାହାକୁ ଧୈର୍ୟ୍ୟରେ ଗ୍ରହଣ କର; ଏହା ସମ୍ମାନ ଏବଂ ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କହିଛି। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ନିଜେ ଓ ଏହି ଲଙ୍କାକୁ ରକ୍ଷା କର। ମୁଁ ବିଦାୟ ନେଉଛି, ମୋ ବିନା ତୁମେ ସୁଖୀ ରୁହ।" "ମୁଁ ଯେଉଁଠାରେ ତୁମ ଉପକାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବାରମ୍ବାର ନିବାରଣ କରିଛି, ତଥାପି ମୋର କଥା ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ। କାରଣ, ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ପହଞ୍ଚିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ବନ୍ଧୁମାନେ କହିଥିବା ଉପକାରକ କଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହାନ୍ତି।" ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ ବିଭୀଷଣ ରାବଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦିବ୍ୟ ମହାକାବ୍ୟ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ସପ୍ତଦଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ବିଭୀଷଣ, ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ, କଠୋର କଥା କହି ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏକାକି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଲେ। ମହାବଳୀ ବାନରମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ, ବିଭୀଷଣ ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ, ଶତରଶ୍ମି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ଦିଗ୍ବ୍ୟାପୀ ଅଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଭାବେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଚାରି ଜଣ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସାଥୀ ଥିଲେ—ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ। ବିଭୀଷଣ ସ୍ୱୟଂ ମେଘ ମାନେ ପରି ଗମ୍ଭୀର ଏବଂ ବଜ୍ର ପରି ଦ୍ୟୁତିମାନ୍, ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ପଞ୍ଚମ ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବେ ଦେଖି ସୁଗ୍ରୀବ, ବାନର ରାଜା, ମନେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ସେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇ ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ରାକ୍ଷସ ଚାରି ଜଣ ସାଥୀ ସହିତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ଆସୁଛି, ନିଶ୍ଚୟ ଆମକୁ ବିନାଶ କରିବା ପାଇଁ।" ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏହି କଥାକୁ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ବାନର ମୁଖ୍ୟମାନେ ବୃକ୍ଷ ଓ ପାଥର ଉଠାଇ କହିଲେ, "ମହାରାଜ, ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଭୂମିରେ ଛଡ଼ିବା ପୂର୍ବରୁ ଆମେ ସେମାନେକୁ ବିନାଶ କରିଦେବା।" ଏପରି ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିବାବେଳେ ବିଭୀଷଣ ଆକାଶରେ ରହି ଉତ୍ତର କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଭୀଷଣ ତଥା ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଆକାଶରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବାନରମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋ ଭାଇ ରାକ୍ଷସ ରାବଣ—ମୁଁ ତାଙ୍କ ଭାଇ ବିଭୀଷଣ। ରାବଣ ଜନସ୍ଥାନରୁ ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କରି, ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ମାରି, ସୀତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ କରୁଛି। ମୁଁ ବାରମ୍ବାର ନୀତିପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଦେଇ ରାବଣଙ୍କୁ କହିଛି—'ସୀତାଙ୍କୁ ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଅ, ଏହିଠାରେ ନ୍ୟାୟ।' କିନ୍ତୁ ରାବଣ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ମୋର ଉପକାରକ କଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଅନୁଚିତ ଔଷଧ ଦେହ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହିଁ। ଏପରି ଅପମାନ ଓ ଦାସ୍ୟ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର ହେବା ପରେ, ମୁଁ ମୋ ପୁଅ, ପତ୍ନୀ ଓ ସମ୍ପର୍କୀୟମାନେକୁ ଛାଡ଼ି ରାଘବଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛି।" ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ଦ୍ରୁତ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଶତ୍ରୁ ଏମିତି ଅପେକ୍ଷାହୀନ ଭାବେ ଆମ ଶିବିରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି। ଏହି ଅବସର ଦେଖି ସେ ଆକ୍ରମଣ କରିପାରେ, ଯେପରି ଉଲୁକ ଦଳର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି କାଉଆମାନେକୁ ଅଚିନ୍ତିତ ଭାବେ ମାରେ।" "ତେଣୁ ଚତୁର୍ୟ, ବ୍ୟୁହ, ନୀତି, ଓ ଚର ଦ୍ୱାରା ସଦା ସତର୍କ ରୁହ; ବାନରମାନେ ଓ ତୁମର ସୁରକ୍ଷା ହେଉ। ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିପାରନ୍ତି, ଶୂର ଓ ଚାଳାକ; ଏମାନେ ଉପରେ କେବେ ଭରସା କରିବାଠିକ ନୁହେଁ।" "ଏହି ବିଭୀଷଣ ରାବଣଙ୍କ ଚର ହୋଇଥିବା ସମ୍ଭାବନା ଅଛି; ସେ ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗ ଦେଇ ବିଭ୍ରାନ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରିପାରନ୍ତି। କିମ୍ବା, ସେ ନିଜେ ଅବସର ଦେଖି, ଆମେ ଭରସା କଲେ ଆକ୍ରମଣ କରିପାରନ୍ତି। ବନ୍ଧୁ, ଅନୁଗାମୀ ଓ ବିଶ୍ୱାସପାତ୍ର ଶକ୍ତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଶତ୍ରୁ ଶକ୍ତିକୁ ସଦା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ।" "ସ୍୵ଭାବତଃ ସେ ରାକ୍ଷସ ଓ ତୁମର ଶତ୍ରୁ ଭାଇ; ଏହିଠାରେ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଆସିଛି—ତାଙ୍କୁ କିପରି ଭରସା କରିବି? ବିଭୀଷଣ, ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ, ଚାରି ଜଣ ରାକ୍ଷସ ସହିତ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛି। ମୋ ମନେ ହୁଏ ଏହି ବିଭୀଷଣ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଛି; ତାଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ରାକ୍ଷସ ଭ୍ରମ ଦେଇ ଏଠାରେ ଚୁପଚାପ ଆସିଛି, ତୁମେ ଭରସା କଲେ ଆକ୍ରମଣ କରିପାରିବ। ଏହି ବିଭୀଷଣ, କ୍ରୂର ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ, ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହିତ କଠୋର ଦଣ୍ଡ ପାଇବା ଉଚିତ।" ଏପରି କହି ସୁଗ୍ରୀବ, ସେନାପତି ଭାବେ, ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବଳଶାଳୀ ରାମ, ହନୁମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବାନରମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, "ସୁଗ୍ରୀବ ଯେଉଁ କଥା ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ ବିଭୀଷଣ ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି, ସେହି କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଓ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କ୍ଷେମ ଚାହିଁଥାନ୍ତି, ସେମାନେ କଠିନ ସମୟରେ ସମର୍ଥ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ।