ରାବଣଙ୍କ ଭଳି ଦଶମୁଖୀ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ବିଭୀଷଣ କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ଆପଣ ମୋ ବିଷୟରେ ଭ୍ରମରେ ଅଛନ୍ତି; ଆପଣ ଯାହା କହିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ମୋତେ ସେହି କଥା କହନ୍ତୁ। ଜେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପିତା ସମାନ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଧର୍ମର ପଥରେ ଚାଲୁନାହାନ୍ତି। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏମିତି କଠୋର କଥା ସହିପାରିବି ନାହିଁ, ଯେଉଁଥିରେ ଆପଣ ମୋର ଭାଇ, ମୋ ଜେଷ୍ଠ।” “ହେ ଦଶମୁଖୀ, ଯେମାନେ ଅବିବେକୀ ଏବଂ କାଳରେ ବଶୀଭୂତ, ସେମାନେ ଭଲ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କହାଯାଇଥିବା ଉପଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରିନଥାନ୍ତି। ଲୋକମାନେ ସବୁବେଳେ ମଧୁର କଥା କହିବାରେ ସହଜ, କିନ୍ତୁ ଯିଏ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କିନ୍ତୁ ମଙ୍ଗଳକାରୀ କଥା କହିବା ଏବଂ ଶୁଣିବାରେ ସକ୍ଷମ, ସେମାନେ ଦୁର୍ଲଭ। କାଳର ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାରେ ବନ୍ଧା, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରୁନାହିଁ, ଯେପରିକି ଜଳନ୍ତା ଆଶ୍ରୟକୁ କେହି ଅବହେଳା କରେନାହିଁ। ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ ଯେ ରାମଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଆପଣ ଭସ୍ମ ହେଉନ୍ତୁ, ଯେଉଁଅସ୍ତ୍ର ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ସୁନା ରେ ଶୋଭିତ। ଶୂରବୀରମାନେ ଯେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବିପଦ ସମୟରେ କାଳରେ ବଶୀଭୂତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି, ଯେପରି ବାଲୁକା ଦ୍ୱୀପ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ। ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ତାହାକୁ ଧୈର୍ୟ୍ୟରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, କାରଣ ଏହା ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମାନ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କହିଛି। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆପଣ ନିଜେ ଏବଂ ଏହି ଲଙ୍କା ସହ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ଚାଲିଯିବି, ଆପଣ ମୋ ବିନା ଖୁସି ରୁହନ୍ତୁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳାକାଙ୍କ୍ଷୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର କଥା ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ, କାରଣ ଯାହାଙ୍କର ଅନ୍ତିମ ସମୟ ଆସିଗଲା, ସେମାନେ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଉପଦେଶ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିନଥାନ୍ତି।” ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଇ ବିଭୀଷଣ ରାବଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ। ବିଭୀଷଣ ତାଙ୍କର ଚାରିଜଣ ଶୂରବୀର ସହଯୋଗୀ ସହିତ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲେ। ବନରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ବନର ନାୟକ ଦେଖିଲେ, ବିଭୀଷଣ ଏକ ମହାନ ପାହାଡ଼ ପରି ଉଚ୍ଚ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ତାଙ୍କ ସହିତ ଚାରିଜଣ ଭୟଙ୍କର ଶୂରବୀର ଅନୁଚର ଥିଲେ, ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ। ବିଭୀଷଣ ନିଜେ ମେଘ ପରି ଘନ ଏବଂ ବଜ୍ର ପରି ଦୀପ୍ତ, ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବନରମାନେ ସହିତ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସେ ମନେ ମନେ ଭାବି, ହନୁମାନଙ୍କ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ରାକ୍ଷସ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଆସୁଛି, ନିଶ୍ଚିତ ଏମାନେ ଆମକୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।” ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ବନର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଗଛ ଓ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇ କହିଲେ, “ରାଜା, ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ଆମେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିବା ପୂର୍ବରୁ ସେମାନେ ଅଚେତନ ହେଉଅନ୍ତୁ।” ଏହିପରି ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିବାବେଳେ ବିଭୀଷଣ ଆକାଶରେ ରହି ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋର ଭାଇ ରାବଣ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ରାଜା, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ବିଭୀଷଣ। ରାବଣ ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ମାରି ଜନସ୍ଥାନରୁ ସୀତାଙ୍କୁ ଅପହରଣ କରିଛି; ସେ ଏବେ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଅସହାୟ ଭାବରେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ଉପଦେଶ ଦେଲି, ‘ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଅ, ଏହିଠି ଧର୍ମ ଅଛି।’ କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ରାବଣ ମୋର ମଙ୍ଗଳକାମନା କଥା ଗ୍ରହଣ କଲେନି, ଯେପରି ଅଉଷଧ ଅସୁଉଚିତ ହେଲେ ଗ୍ରହଣ ହୁଏନାହିଁ। ଏଭଳି ଅବମାନିତ ଓ ଦାସ ସମାନ ବ୍ୟବହାର ହୋଇ, ମୁଁ ମୋ ପୁଅ ଓ ଜଣେ ପତ୍ନୀକୁ ଛାଡ଼ି ଏଠିକୁ ଆସିଛି, ରାଘବଙ୍କ ଶରଣ ନେବାକୁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ଆତୁର ହୋଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଶତ୍ରୁ ଏମିତି ଅପେକ୍ଷିତ ନଥିବାବେଳେ ଆମର ଶିବିରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି; ଯଦି ସେ ଅବସର ପାଏ, କାଉଆ ମଧ୍ୟରେ ଉଲୁକ ପରି ଆଘାତ କରିପାରିବ। ରଣନୀତି, ବିନ୍ୟାସ, ଚତୁରାଇ ଓ ଗୁପ୍ତଚର ଦିଗରେ ଆପଣ ସତର୍କ ରୁହନ୍ତୁ; ଭଲ ହେଉ ଆମ ବନର ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ। ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ବଦଳାଇପାରନ୍ତି, ଶୂର ଓ ଚତୁର ଠକେଇ କାମରେ ପାରଙ୍ଗତ—ସେମାନେ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ବିଭୀଷଣ ରାବଣଙ୍କ ଗୁପ୍ତଚର ହେବା ସମ୍ଭାବନା ଅଛି; ଆମ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାଗାଡ଼ି ଘଟାଇପାରିବ। କିମ୍ବା, ଏହି ଚତୁର ନିଜେ ଆମର ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖି, ବିଶ୍ୱାସ ହେଲେ ଆମକୁ ଆଘାତ କରିପାରିବ। ବନ୍ଧୁ, ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ସେବକଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଶକ୍ତିକୁ ସଦା ବାଦ ଦେବା ଦରକାର। ସ୍ୱଭାବତଃ ସେ ଏକ ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଭାଇ; ସେ ନିଜେ ଏଠିକୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଆସିଛି—କିପରି ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଏଠି ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିବୁ? ବିଭୀଷଣ ରାବଣଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ଚାରି ରାକ୍ଷସ ସହ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେବାକୁ ଆସିଛି। ମୋ ମତରେ, ବିଭୀଷଣ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ରୋକିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ରାକ୍ଷସ ଚାଳାକ ମନୋଭାବ ନେଇ ଏଠିକୁ ଆସିଛି, ଆପଣ ବିଶ୍ୱାସ କରିଲେ ଆଘାତ କରିପାରିବ। ଏହି ବିଭୀଷଣ, କ୍ରୁର ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ, ତାଙ୍କ ଉପଦେଷ୍ଟାମାନେ ସହିତ ଦୃଢ଼ ଶାସ୍ତି ଦେଇ ଦଣ୍ଡିତ ହେଉନ୍ତୁ।” ଏପରି କହି ସୁଗ୍ରୀବ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଚୁପ ହୋଇଗଲେ। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବଳଶାଳୀ ରାମ ହନୁମାନ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ବନରମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି କହିଲେ, “ସୁଗ୍ରୀବ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ ବିଭୀଷଣ ବିଷୟରେ, ସେହି କଥାର ଅର୍ଥ ଏବଂ ଯୁକ୍ତି ତମେ ସମସ୍ତେ ଶୁଣିଛ।” ଏଭଳି ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଶରଣାଗତି ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସନ୍ଦେହ ପ୍ରକଟିତ ହେଲା।