ସେହି ସମୟରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରୟୋଜନରେ, ମହାତ୍ମା ଗୌତମଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ କରି, ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି—ଏହି ଅପରାଧ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହୋଇଛି। ଗୌତମଙ୍କ କ୍ରୋଧର ଫଳରେ ମୁଁ ନିର୍ଫଳ ହୋଇଛି, ଏବଂ ତିନି ତାଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ଆହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶାପର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଅନ୍ତ କରିଛି। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ହେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବଗଣ, ଆପଣମାନେ ଋଷିମାନେ ଓ ଚାରଣମାନେ ସହିତ ମିଶି, ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସାର୍ଥକ କରନ୍ତୁ। ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେବତାମାନେ ପିତୃମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ମାରୁତମାନେ ସହିତ କହିଲେ—‘ଏହି ମେଷଟି ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ନିର୍ଫଳ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ଏହି ମେଷର ଶୁକ୍ରାଣୁ ନିଅନ୍ତୁ ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ।’ ଏହିପରି ନିର୍ଫଳ ମେଷ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ତୃପ୍ତି ଦେବ, ଏବଂ ଯେଉଁ ଲୋକେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ମେଷ ବଳି ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ପାଇବେ, ଆପଣମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଚୁର ପୁରସ୍କାର ଦେବେ। ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପିତୃମାନେ ଏହି ମେଷର ଶୁକ୍ରାଣୁ ନେଇ ଏହାକୁ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦେହରେ ସ୍ଥାପନ କରିଦେଲେ। ସେହି ସମୟରୁ, ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ, ପିତୃମାନେ ନିର୍ଫଳ ମେଷ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ତାର ଫଳ ସେମାନଙ୍କୁ ମିଳେ। ଏବଂ ସେହି ଦିନଠାରୁ, ହେ ରାଘବ, ଗୌତମଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ ମେଷର ଶୁକ୍ରାଣୁ ଅଛି। ଏହା ପରେ, ହେ ତେଜସ୍ବୀ ରାମ, ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଅ, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଶରୀର ଥିବା, ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଆହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କର। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାମ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପଛୁଆ ହୋଇ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମିଶି ଦେଖିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ ଯେଉଁ ଆହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା, ମାୟାରେ ଗଠିତ, ଧୂଆଁ ମାନେ ଢାକିଥିବା ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଆହଲ୍ୟା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଯେପରି ତୁଷାର ଓ ମେଘରେ ଢାକିଯାଏ, ଏହିପରି ଆହଲ୍ୟା ଜଳମାଧ୍ୟରେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଥିଲେ। ଗୌତମଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ସେ ତିନି ଲୋକରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲାବେଳେ ଶାପ ସମାପ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ସେ ପୁନଃ ସବୁଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ତାପରେ ରଘୁବଂଶୀ ଦୁଇଜଣ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲେ; ଗୌତମଙ୍କ ଶବ୍ଦକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଆହଲ୍ୟା ସେମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତି ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଆହଲ୍ୟା ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ପାଇଁ ଜଳ, ଅତିଥି ସତ୍କାର ଓ ଉପହାର ଦେଲେ; ରାମ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟମାନୁସାରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପ ବୃଷ୍ଟି କଲେ, ଦିବ୍ୟ ଢୋଳର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଗଲା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମହା ଉତ୍ସବ କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଆହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ‘ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଶ୍ରେଷ୍ଠ!’ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ—ତାଙ୍କ ଶରୀର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇ, ସେ ଗୌତମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନିଥିଲେ। ଗୌତମ ମହାତ୍ମା ଆହଲ୍ୟା ସହିତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ରାମଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଆଦର ଦେଇ, ପୁନଃ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗିଗଲେ। ରାମ ମଧ୍ୟ, ମହାତ୍ମା ଗୌତମଙ୍କଠାରୁ ନିୟମାନୁସାରେ ଉଚିତ ସମ୍ମାନ ଗ୍ରହଣ କରି, ମିଥିଳା ପ୍ରତି ଯାତ୍ରା କଲେ। ପରେ, ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଇ, ରାମ ଏବଂ ସଉମିତ୍ରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଯଜ୍ଞଶାଳା ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏଠାରେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ମହାତ୍ମା ଜନକଙ୍କ ଏହି ଯଜ୍ଞର ମହିମା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା, ଏହା ଅତି ଚମତ୍କାର!’ ସେଠାରେ ନାନା ଦେଶର ହଜାର ହଜାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦାଭ୍ୟାସରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି। ଅନେକ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖାଯାଉଛି, ଶତଶଃ ଗାଡ଼ିରେ ଭରି ଅଛି। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ କେଉଁଠି ବସିବା ଉଚିତ ତାହା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତୁ। ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏକ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଜଳସମୃଦ୍ଧି ଅଞ୍ଚଳରେ ବସିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର ରାଜା ଜନକ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ପୂରୋହିତ ଶତାନନ୍ଦ ଆଗରେ ଆସିଲେ। ମହାତ୍ମା ପୂରୋହିତମାନେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଆହୁତି ଗ୍ରହଣ କରି, ସମ୍ମାନ ସହିତ ବାହାରି ଆସିଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜନକ ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ନିୟମାନୁସାରେ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହି ଆଦର ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହା ପରେ ସେ ରାଜାଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ଓ ଯଜ୍ଞର ନିର୍ମଳ ଗତି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଏବଂ ଋଷି, ଅଧ୍ୟାପକ, ପୂରୋହିତମାନଙ୍କ ସହିତ ଯଥାଯଥ ମିଶିଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ ଉଚିତ ଭାବରେ ସମ୍ମାନ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ମିଶିଲେ। ତାପରେ ରାଜା ହାତ ଜୋଡି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ମହାର୍ଷି ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ରାଜା ଜନକଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତିନି ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ବସିଲେ। ପୂରୋହିତ, ଅଧ୍ୟାପକ, ଓ ରାଜା ସହିତ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାରିପାଖରେ ଉପବେଶ କଲେ। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜା କହିଲେ—‘ଆଜି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋର ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହେଲା। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଛି; ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋ ପାଖରେ ଏମିତି ମହାତ୍ମା ଆସିଛନ୍ତି।’ ‘ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ଋଷିମାନେ ସହିତ ଯଜ୍ଞଶାଳାରେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି; ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଦିନ ଧରି ଏହି ଦିକ୍ଷା ଚାଲିଥାଏ, ଏହି ସମୟରେ ଦେବମାନେ ନିଜ ଭାଗ ନେବାକୁ ଆସନ୍ତି। ଏହିପରି ମହାର୍ଷି, ଆପଣ ଦେବମାନେ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତୁ।’ ଏହିପରି କହି, ରାଜା ପୁଣି ହାତ ଜୋଡି ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—‘ଆପଣଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ହେଉ! ଏହି ଦୁଇ ଯୁବକ କିଏ? ଦେବତାଙ୍କ ସମ କ୍ଷମତା ଥିବା ଏହି ଦୁଇଁଜଣ କିଏ?