ରାବଣଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକୁଳ ହୃଦୟର ନିର୍ବଳ ଅଭିଲାଷା ଶୁଣି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଯେତେବେଳେ ଆମେ ରାମଙ୍କୁ ହରାଇ ବଳପୂର୍ବକ ସୀତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଲୁ, ତାଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଏକଥର ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମନ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଆକର୍ଷିତ ହେବ, ଯେପରି ଯମୁନା ନଦୀ ନିଜ ପଥରେ ଧାଉଛି। ଏହି ସବୁ କାମ ହେବାରେ ତୁମେ, ରାଜନ୍, ଅପୂର୍ବ ପ୍ରକାର ଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇଛ; ଏବେ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଆରମ୍ଭରୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିପଡ଼ିବା ଉଚିତ। ରାଜଧର୍ମ ଯେଉଁଠି ନ୍ୟାୟସହିତ ପାଳନ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ପରେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ, କାରଣ ମନ ନିଶ୍ଚିତ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହେ। ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ ଉପାୟ ବିନା କିମ୍ବା ଭୁଲ୍ ଉପାୟରେ କରାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଦୁଷିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଅନୁଚିତ ଭାବେ ହୋମ କଲେ ତାହା ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଯିଏ ପ୍ରଥମେ କରିବାକୁ ଥିବା କାମ ପରେ କରେ, କିମ୍ବା ପରେ କରିବାକୁ ଥିବା କାମ ପ୍ରଥମେ କରେ, ସେ ଉଚିତ-ଅନୁଚିତ ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ଅବିଚାରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ଶକ୍ତିର ତୁଳନା ନକରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଅନ୍ୟମାନେ ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖି, ଉଲ୍ଲୁ ଆକାଶରେ ଚିଲି ଯିବା ପରି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏପରି ଏକ ମହା କାମ ତୁମେ ଚିନ୍ତା ବିନା ଆରମ୍ଭ କରିଛ, ଭାଗ୍ୟରେ ରାମ ତୁମକୁ ମାରି ଦେଇନଥିଲେ, ଯେପରି ବିଷ ମିଶିତ ମାଂସ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ରହିଯାଏ। ଏହିପରି ତୁମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା ଅପୂର୍ବ କାମକୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବି—ତୁମର ଶତ୍ରୁମାନେ ଏବେ ମୋ ହସ୍ତରେ ନିହତ ହେବେ। ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର, ବିବସ୍ବତ୍, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, କୁବେର କିମ୍ବା ବରୁଣ—ଏମାନେ ଯେଉଁଠି ନଥିବେ, ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାସ୍ତ କରିପାରିବି। ଏପରି ପର୍ବତ ସମ ଦେହ, ଭୟଙ୍କର ମୁଷଳ, ଭୟାନକ ଦହଡ଼, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦନ୍ତ ଥିବା ମୋ ପ୍ରତି ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଭୟଭିତ ହେବେ। ରାମ ପୁନିଥର ମୋତେ ଶର ମାରିବେ, ତାହାପରେ ମୁଁ ଚାହିଁଲେ ତାଙ୍କର ରକ୍ତ ପିଇଦେବି; ତେଣୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ ମାରି, ତୁମ ପାଇଁ ଶୁଭ ଜୟ ଆଣିବି; ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନିହତ କରି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ବନର ସେନାପତିମାନେକୁ ଖାଇ ଦେବି। ଏବେ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଭୋଗ କର, ଉତ୍ତମ ମଦ୍ୟ ପିଅ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କର; ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଦେବି, ସୀତା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମ ଅଧୀନରେ ରହିବେ।” ଏହା ପରେ, ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ତ୍ରୟୋଦଶ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ରାବଣଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହାପାର୍ଶ୍ୱ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଚିନ୍ତା କରି, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, “ମୃଗମୂଷିକାଭିହାରୀ ଅରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚି ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ମଧୁ ମିଳିଲେ ତାହା ପିଏ ନାହିଁ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୂର୍ଖ। ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳି, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ତଳେ ପାଦ ଦେଇ, ଏବେ ଆପଣ, ଶତ୍ରୁ-ନିଗ୍ରାହକ, ସୀତା ସହ ଭୋଗ କରନ୍ତୁ। ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁର୍ଗ ପରି ଶକ୍ତି ଦେଖାନ୍ତୁ, ସୀତାଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଅପହରଣ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଗ କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ଅଭିଲାଷା ପୂରଣ ହେଲେ, ପରେ କୌଣସି ଭୟ ରହିବ ନାହିଁ; ଯାହା ଆସିବ, ସମୟ ଅସମୟ ଯେପରି ହେଉ, ଆପଣ ସମ୍ଭାଳି ପାରିବେ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ଆମେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍—ମିଶି ଏବେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିପାରିବା। ଦାନ, ସମ, ଭେଦ—ଏମାନେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ଏବେ ମୁଁ ଦଣ୍ଡ ଉପାୟକୁ ପ୍ରଧାନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ଆପଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଆମେ ସେମାନେକୁ ଅସ୍ତ୍ର-ଶକ୍ତିରେ ନିହତ କରିଦେବାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ମହାପାର୍ଶ୍ୱଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ କହିଲେ, “ମହାପାର୍ଶ୍ୱ, ଏକ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିବି, ଯାହା ଦୀର୍ଘଦିନ ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିଲା। ଏକଥର ମୁଁ ଦେଖିଥିଲି ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଳାଙ୍କୁ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଆକାଶରେ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ପଖ ଫଡ଼ାଉଥିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦଳି, ବଳପୂର୍ବକ ଅପମାନ କରିଥିଲି; ପରେ ସେ ଅଲୋଳିତ ପଦ୍ମ ପରି ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ। ସେଇଁଠାରୁ ଏକ ଶାପ ମିଳିଥିଲା—ଏହି ଦିନଠାରୁ ଯଦି ଆଉ କେହି ନାରୀଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଅପହରଣ କରିବି, ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଶତ ଖଣ୍ଡ ହେଇଯିବ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେଇଁଠି ଭୟରେ, ମୁଁ କଦାପି ସୀତାଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ମୋ ଶୟ୍ୟାରେ ଆଣିନାହିଁ। ମୋ ଗତି ସାଗର ସମ, ମୋ ତ୍ୱରା ବାୟୁ ସମ; ଦଶରଥନନ୍ଦନ ଏହି କଥା ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କର କ୍ଷମତା ମୋତେ ଛୁଇଁପାରିବ ନାହିଁ। କିଏ ପ୍ରସ୍ତର ଗୁହାରେ ଶୁଅଥିବା ସିଂହକୁ ଜାଗାଇବାକୁ ଚାହିବ, କିମ୍ବା ରୂଷ୍ଟ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଉଦ୍ଭୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହିବ? ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ଧନୁରୁ ଯେଉଁ ଶର ଚାଲିଯାଏ, ଦୁଇ ଜିହ୍ବାଅଂଶ ନିଆଁ ବିଷାକ୍ତ ସର୍ପ ପରି, ରାମ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିପାରନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଶୀଘ୍ର ମୁଁ ବଜ୍ର ସମ କଠିନ ଶରରେ ରାମଙ୍କୁ ଦହିଦେବି, ଯେପରି ଉଲ୍କାପିଣ୍ଡ ହାତୀକୁ ଜଳାଇଦିଏ। ମୋ ମହାଶକ୍ତିରେ ଘେରି, ମୁଁ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦଳିଦେବି, ଯେପରି ଉଦୟାତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାରାମାଳାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନେଇଯାଏ। ଇନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ବରୁଣ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋତେ ଜିତିପାରିବେ ନାହାନ୍ତି; ଏହି ଲଙ୍କା ପୂର୍ବରୁ ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଥିଲା, ମୁଁ ମୋ ଶକ୍ତିରେ ଏହାକୁ ଅଧିକୃତ କରିଛି।” ଏହିପରେ, ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନାୟକ ରାବଣଙ୍କ ବଚନ ଓ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଦହଡ଼ ଶୁଣି, ବିଭୀଷଣ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉପକାରୀ ଏବଂ ଗଭୀର ଅର୍ଥବୋଧକ କଥା କହିଲେ, “ରାଜନ୍, ତୁମ୍ଭାକୁ କିଏ ଏହି ମହା ପଞ୍ଚମୁଖୀ ସର୍ପରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ କରିଛି, ଯେଉଁଠି ଅନିଶ୍ଚିତତାର ବିଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦନ୍ତ ହସରେ ଦେଖାଯାଉଛି, ପଞ୍ଚ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଅତି ବୃହତ ଆକୃତି? ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରାକ୍ରମୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି, ଦନ୍ତ ଓ ନଖରେ ଶସ୍ତ୍ରପାଣି ହୋଇ ଲଙ୍କା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଦଶରଥନନ୍ଦନଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଅ।