ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଏହି ବିଶାଳ ସଭା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭବ୍ୟ ଭାବେ ସଜିଥିଲା। ସେମାନେ ସୁନା ଓ ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନରେ ଭୂଷିତ, ମୂଲ୍ୟବାନ ଚନ୍ଦନ ଓ ଅଗୁରୁର ଖୁସିବାସନ୍ଧାନରେ ମୁଗ୍ଧ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମାଳା ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ସଭାରେ କେହି ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁନଥିଲେ, କେହି ଉଚ୍ଚ ସ୍ବରରେ କଥା କହିନଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ସିদ্ধ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ନିଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ବଳବାନ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ଧାରଣ କରିଥିବା ରାବଣ, ତାଙ୍କ ତେଜରେ ସଭାରେ ଏମିତି ଖିଲିଉଠିଥିଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ଭଜ୍ରାୟୁଧ ସହିତ ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖିଲିଉଠନ୍ତି। ଏବେ ଦ୍ବାଦଶ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟୀ ହୋଇଥିବା ରାବଣ, ସମଗ୍ର ସଭାକୁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କରି, ସେଠାରେ ଥିବା ସେନାପତି ପ୍ରହସ୍ତକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହେ ସେନାପତି, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ଚାରି ପ୍ରକାର କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ସହରକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ।” ପ୍ରହସ୍ତ, ନିଜକୁ ସଂଯମରେ ରଖି, ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରି, ସମଗ୍ର ସେନାକୁ ରାଜମହଳର ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ରଖିଦେଲେ। ସେନାକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସହରର ରକ୍ଷା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ପ୍ରହସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସି କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଭିତରେ ବାହାରେ ସମସ୍ତ ସେନା ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଗଲା; ଏବେ ଆପଣ ଯାହା ଚିନ୍ତା କରିଛନ୍ତି, ତାହା ଦ୍ରୁତ କରନ୍ତୁ।” ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାବଣ ରାଜ୍ୟର ମଙ୍ଗଳ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସୁଖ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରି, ତାଙ୍କ ପରିଚିତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କହିଲେ—“ସୁଖ-ଦୁଃଖ, ଲାଭ-ହାନି, ଉପକାର-ଅପକାର, ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥର କଷ୍ଟରେ ତୁମେ ଅନୁଭବୀ। ତୁମେ ସବୁ କାମ ସଠିକ୍ ପରାମର୍ଶ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ କରିଛ; କେବେ ମୋତେ ବିଫଳ କରିନାହାଁ। ତୁମେ ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ର, ଗ୍ରହ, ତାରା, ବାୟୁ ଘେରି ରହିଥାନ୍ତି, ସେପରି ମୁଁ ତୁମେମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମୃଦ୍ଧି ପାଇବି। ମୁଁ ତୁମେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇଛି; କିନ୍ତୁ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଆଗ୍ରହ କରିନଥିଲି। ଏହି କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଛଅ ମାସ ଶୁଏଇଥିଲେ; ସେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ। ଏବେ ସେ ଜାଗିଛନ୍ତି। “ଏହି ଅଳସା ଚଳନ କରୁଥିବା ନାରୀ ମୋର ଶୟନକୁ ଆସିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାଁ। ତିନି ଲୋକରେ ସୀତା ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀ ନାହିଁ। ସୀତା ସୁକୁମାର, ଚଉଡ଼ା କଟି, ଶରତ୍କାଳର ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ମୁହଁ, ସୁନା ପରି କୋମଳ, ମାୟା ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ତିଆରି କରିଥିବା ପରି ଲାଗେ। ତାଙ୍କର ପାଦ ସୁନ୍ଦର ଗଠିତ, କୋମଳ, ଦୃଢ଼, ଲାଲ ତଳବ, ତାଙ୍କର ତାମ୍ର ନଖ ଦେଖି ମୋର ଦେହେ କାମାଗ୍ନି ଦହିଉଠେ। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଉଚ୍ଚ, ଶୁଭ୍ର, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଆନ୍ତରିକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶୋଭା ପାଉଛି। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ଅସହାୟ ହୋଇଗଲି, କାମନାରେ ଅବୃତ ହୋଇ, କ୍ରୋଧ ଓ ଆନନ୍ଦ ମିଶି, ମୋର ରଙ୍ଗ ବଦଳିଗଲା। ସବୁବେଳେ ଦୁଃଖ ଓ ଅଗ୍ନି କାମନାରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ମୁଁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ତଥାପି ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ନାରୀ ମୋ ପାଖରୁ ବର୍ଷ ଦିଆଯିବାର ଅନୁରୋଧ କଲେ। ରାମଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବା ତା ଚଉଡ଼ା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସେଇ ସୁନ୍ଦରୀକୁ ମୁଁ ମହତ୍ ବଚନ ଦେଇଥିଲି। “ମୁଁ ସବୁବେଳେ କାମନାରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାରେ ଯିବା ଘୋଡ଼ା ପରି; କିପରି ଏହି ଅଟୁଟ ସମୁଦ୍ରକୁ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ ଅତିକ୍ରମ କରିବେ? ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଓ ମାଛରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେଇ ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ ବାନର ଆମେ ଅନେକ ହାନି ଦେଖିଛୁ। କାର୍ଯ୍ୟର ପଥ ଅସ୍ପଷ୍ଟ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ଅନୁଯାୟୀ କଥା କହ; ମାନବ ଠାରୁ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ, ତଥାପି ଆମେ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ। “ଏକଥା ମନେ ପକାଅ, ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତୁମେମାନେ ସହିତ ଜିତିଥିଲି; ଏହି ବାନରମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଛନ୍ତି। ସମୁଦ୍ରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସେମାନେ ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ସୀତାଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କରି। ଯେପରି ସୀତା ଦିଆଯିବେ ନାହିଁ, ସେପରି ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ବଧ କରାଯିବ; ସମସ୍ତେ ମିଳି ପରାମର୍ଶ କର, ଜେଉଁ କଳ୍ୟାଣକର ପ୍ରକଳ୍ପ ଅଛି, ତାହା କହ। ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ବାନରମାନେ ସହିତ ଏଭଳି ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବା ଶକ୍ତି ଅନ୍ୟ କାହାରି ନାହିଁ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜୟ ମୋର।” ଏହିପରି କାମନାରେ ଦୁଃଖିତ ରାବଣଙ୍କ ବିଳାପ ଶୁଣି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ଯେତେବେଳେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସୀତାଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଏଠାକୁ ଆଣାଗଲା, ତେବେ ଏକଥା ନିଶ୍ଚିତ, ଏକଥା ଦେଖିଲେ ମନ ଆକୃଷ୍ଟ ହେବ, ଯେପରି ଯମୁନା ନଦୀ ଯମୁନାକୁ ଯାଏ। ଏହି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ, ମହାରାଜ, ଆପଣ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବରେ କରିଛନ୍ତି; ଆମେ ମଧ୍ୟ ଆରମ୍ଭରୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଯିବା ଉଚିତ। ହେ ଦଶମୁଖ, ରାଜଧର୍ମ ଯେଉଁଠି ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଭାବେ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ପରେ କେବେ ଅନୁତାପ ହୁଏନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କ ମନ ନିଶ୍ଚିତ ବିଷୟରେ ଅଟୁଟ ରହେ। ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପାୟ ବିନା କିମ୍ବା ବିପରୀତ ଭାବେ କରାଯାଏ, ସେଥିରେ ଦୋଷ ହୁଏ, ଯେପରି ବିଧିବିପରୀତ ହୋମ କଲେ ତାହା ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ପ୍ରଥମେ କରିବା ଉଚିତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ପଛରେ, ପଛର କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଥମେ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ନ୍ୟାୟ ଅନ୍ୟାୟର ବିଚାର ନଥାଏ। ଯେଉଁ ଚଞ୍ଚଳ ଲୋକ ଶକ୍ତିର ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ଛାଡ଼ି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖିବେ, ଯେପରି ମାଛ ହେରନ୍ ଆକାଶକୁ ଯାଏ। ଆପଣ ଏହି ମହତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ଭଲ ଭାବେ ବିଚାର ବିନା କରିଛନ୍ତି; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ରାମ ଆପଣଙ୍କୁ ବଧ କରିନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ବିଷ ମିଶା ମାଂସ ରହିଯାଏ। “ଏହିପରି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଆପଣ ଆରମ୍ଭ କରିଥିବା ଅଦ୍ୱିତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ, ହେ ଦୋଷ ଶୂନ୍ୟ, ମୁଁ ଶେଷ କରିଦେବି, ଆପଣଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ବଧ ହେବେ।