ଲଙ୍କାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଛି—ଗୋମାନଙ୍କର ଦୁଧ ଭାସିଯାଉଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀମାନେ ମଦୋନ୍ମତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ଘୋଡାମାନେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ନିଆଁ ଚାଉଁ ଖାଇ ଖୁସି ହେଉଛନ୍ତି। ଉଠ, ଉଠକୁଳି ଓ ଖଚ୍ଚରମାନେ, ରାଜା, ଚରା ହେଉଛନ୍ତି—ତାଙ୍କର ଚାମ ଝଡିଯାଉଛି, ଶରୀରରେ ସ୍ରାବ ହେଉଛି; ସାଧାରଣ ଚର୍ଚ୍ଚା ଅନୁସାରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱଭାବିକ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିପାରୁନାହାନ୍ତି। କ୍ରୂର କାଉମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଚାଉଁ ଚାଉଁ କରୁଛନ୍ତି, ରାଜପାଳୀ ଆଗରେ ଏମାନେ ଦଳି ଦଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଶବମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ସହର ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି; ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଶୁଭ ପକ୍ଷୀମାନେ ଅଶୁଭ ଶବ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି। ସହର ଦ୍ବାରରେ ମାଂସାହାରୀ ପଶୁମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଉଚ୍ଚ ହାଁସ ଓ ଚିରିକିରି ଶବ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଉପକ୍ରମ ଦେଖି, ବିଭୀଷଣ ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଶୁଧି କରିବା ଉଚିତ; ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଉଛି, ରାମଙ୍କୁ ବୈଦେହୀକୁ ଫେରାଇ ଦିଅ। ଯଦି ମୁଁ ଭ୍ରମ କିମ୍ବା ଲୋଭରେ ଏହି କଥା କହିଛି, ତଥାପି, ମହାରାଜ, ଆପଣ ମୋତେ ଦୋଷ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଦୋଷ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଉଛି—ରାକ୍ଷସ, ରାକ୍ଷସୀ, ସହର ଓ ରାଜପାଳୀ ମଧ୍ୟରେ। ଏହି ପରାମର୍ଶ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀଗଣ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ; ଯାହା ଦେଖିଛି କିମ୍ବା ଶୁଣିଛି, ମୁଁ କହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ। ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ଆପଣ ଏହା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।” ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ମଧ୍ୟରେ, ବିଭୀଷଣ ଏହି ଉପକୃତ ଓ ଉଚିତ କଥା ତାଙ୍କ ଭାଇ ରାବଣ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ,ଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏହି ମୃଦୁ, ଯୁକ୍ତିସଂପନ୍ନ, ସମୟୋଚିତ ଓ ଉପକୃତ କଥା ଶୁଣି, ରାବଣ ଭୟରେ ଜଳି ଉଠି, ଆଗ୍ରହରେ ଭରି, ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ମୁଁ କୌଣସି ଭୟ ଦେଖୁନାହିଁ; ରାମ କେବେ ବୈଦେହୀକୁ ପାଇବେ ନାହିଁ। ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ମୋ ପାଖରେ ଠିଆ ହେବେ କିପରି?” ଏହିଭଳି କଥା କହି, ଦଶମୁଖ ଦେବସେନା ନାଶକ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା ତାଙ୍କ ଭାଇ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ, ଯିଏ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ କଥା କହିଥିଲେ, ପଛକୁ ହଟିଦେଲେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମତ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏଗାରଉ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାବଣ, ମୈଥିଳୀ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ମିତ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ। ଆଗ୍ରହରେ ଭରି, ବୈଦେହୀକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଅସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେବାକୁ ଠିକ୍ ଭାବି, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ଏହି ସମୟକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଲେ। ସେ ଏକ ମହାରଥ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯାହା ସୁବৰ্ণ ଜାଲି ଓ ମଣି ମୁକ୍ତା ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ ଥିଲା; ଶିକ୍ଷିତ ଘୋଡାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହାରେ ଚଢି, ସ୍ୱଲ୍ପ ଚାଲି ଚମତ୍କାର ରଥରେ ଆସିଲେ। ଦଶମୁଖ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥରେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ, ମହାମେଘ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଥିବାରଥରେ ଅସନ୍ଧାନ କରି, ସଭା ଦିଗରେ ଗଲେ। ତଳୱାର ଓ ଢାଲ ଧରିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ରାକ୍ଷସନାୟକ ରାବଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏମାନେ ଅନେକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପୋଷାକ ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ଚାରିପାଖରେ ଏବଂ ପଛରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଘେରି ଆଗକୁ ବଢିଲେ। ମହାରଥୀମାନେ ତାଙ୍କର ରଥରେ ଶୀଘ୍ର ଆଗକୁ ବଢିଲେ; ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ, ଉତ୍ସାହୀ ଘୋଡା ସହିତ ଦଶମୁଖଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ। କିଏ ଗଦା ଓ ଲୋହ ମୁସଳ ଧରିଥିଲେ, କିଏ କିଏ ତୀର ଓ ଶୁଳ ଧରିଥିଲେ; କିଏ କିଏ କୁଟାର ଓ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ହଜାର ଶଙ୍ଖ, ଦୁନିଆ ଏବଂ ଢୋଲର ଅତିଶୟ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା। ରାବଣ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ ଶଙ୍ଖର ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଏବଂ ଢୋଲର ଗର୍ଜନ ଏକାଠି ଉଠିଲା। ରାବଣ ରାଜପଥରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧଳା ଚାତ୍ର ତେଜରେ ଚମକିଲା। ଦୁଇପାର୍ଶ୍ୱରେ ଚାମର ଝାଲ ହେଉଥିଲା; ଭୂପୃଷ୍ଠିରେ ଠିଆ ଲୋକମାନେ ହାତ ଜୋଡି ରଥରେ ରାବଣଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜଣାଇଲେ। ରାକ୍ଷସମାନେ ଦଶମୁଖଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ; ବାର୍ଦ୍ଧମାନେ ସ୍ତୁତି କଲେ; ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ରାବଣ ସଭାକୁ ଆଗକୁ ଗଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ତେଜୋମୟ ରାବଣ ଏହି ଚମତ୍କାର ସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତଳ ମାଟି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଚାନ୍ଦି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଶୁଦ୍ଧ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଥିଲା। ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୌଣ୍ଡ ଭାଗରେ ପିନ୍ଧି, ସେ ଏହି ଚିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସଭାରେ ଚମକିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶତାଧିକ ପିଶାଚମାନେ ସର୍ବଦା ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେ ଏହି ଖସ୍ତ ଓ ତେଜୋମୟ ସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ; ଏଠାରେ ବାଘ ଚମଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ବିଳ୍ଲ ମଣିର ଅସନ୍ନ ରହିଥିଲା। ରାବଣ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆସନ୍ନରେ ବସି, ମହାପାଦପିଠରେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ଶୀଘ୍ର ଓ ପ୍ରତାପଶାଳୀ ଦୂତମାନେକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ—“ତୁରନ୍ତ ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମୋ ପାଖକୁ ଆଣ! ମୁଁ ଜାଣିଛି, ଶତ୍ରୁମାନେ ବିଷୟରେ ଏକ ମହା କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି।” ଏହି ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଲଙ୍କାରେ ଘର ଘର, ରଙ୍ଗ ଘର, ଶୟନ କକ୍ଷ ଓ ଉଦ୍ୟାନରେ ଚାଲି, ଭୟ ନ ହୋଇ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ। କିଏ ରଥରେ ଚଢିଲେ, କିଏ ଘୋଡାରେ ଚଢିଲେ, କିଏ ହାତୀରେ ଚଢିଲେ, କିଏ ପଦେ ପଦେ ଆସିଲେ। ସହର ରଥ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଆକାଶରେ ଗରୁଡମାନେ ଭଳି ଚମକିଲା। ଏମାନେ ତାଙ୍କ ଯାନ ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଯାନ ଛାଡ଼ି, ସଭାରେ ପଦେ ପଦେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ସିଂହମାନେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଭଳି। ରାଜାଙ୍କ ପାଦ ଛୁଇଁ, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, କିଏ ଆସନ୍ନରେ ବସିଲେ, କିଏ ବେଞ୍ଚରେ ବସିଲେ, କିଏ ଭୂପୃଷ୍ଠିରେ ବସିଲେ। ରାକ୍ଷସମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସଭାରେ ଏକଠି ହୋଇ, ରାକ୍ଷସନାୟକ ରାବଣଙ୍କୁ ଉଚିତ୍ ଭାବେ ସମ୍ମାନ କଲେ। ନିର୍ଣ୍ଣୟଶୀଳ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ପରାମର୍ଶଦାତା, ସବୁଜଣା ଓ ବିବେକୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।