ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ନିବାସ ସମାନ, ମାରୁତମାନଙ୍କର ମହାଲ ଭଳି ଏହି ରାଜପ୍ରାସାଦ ରତ୍ନର ଢେର ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିଲା, ମନେ ହେଉଥିଲା ଏହା ନାଗମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥାନ। ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭାର ଧନ୍ୟ ଏକ ବୀର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମାନେ ବଡ଼ ମେଘରେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି, ନିଜ ଭାଇଙ୍କର ଏହି ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ଦୀର୍ଘ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଥିଲା। ସେ, ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ରୂପଶ୍ରୀମାନ, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ଶୁଭ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କର ବିଜୟ ଅଭିଲାଷା କରୁଥିଲେ। ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ ସେ ଦେଖିଲେ, ବେଦ ଓ ମନ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦଧି, ଘୃତ ଓ ଫୁଲରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଛନ୍ତି। ସେ, ସଠିକ ଆଚରଣରେ ଦକ୍ଷ, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ରାଜସିଂହାସନ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଚାଲିତ ଆଚାର ଅନୁସାରେ ନମସ୍କାର କଲେ। ଏଠାରେ, ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ଉପସ୍ଥିତ ଓ ଏକାନ୍ତରେ, ମହାତ୍ମା ବିଭୀଷଣ ତାଙ୍କ ଭାଇ ରାବଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ଲାଭଦାୟକ କଥା କହିଲେ, ଯାହା ଉପଯୁକ୍ତ ତଥ୍ୟ ଓ ଯୁକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ବିଭୀଷଣ ନମ୍ରତା ସହିତ ଆଗକୁ ଆସି, ଶିଷ୍ଟାଚାର ଅନୁସାରେ ଭାଇଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ କଥା କହିଲେ—"ଯେହିଁ ଦିନ ସୀତା ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ, ସେଇ ଦିନଠାରୁ ଆମେ ଅପଶକୁନ ଦେଖୁଛୁ। ଅଗ୍ନି, ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ବକ ଜଳାଯିବା ସତ୍ୱେ, ତାହାରୁ ଚିଙ୍ଗାରି, ଧୂଆଁ ଓ କଳିମା ଆସୁଛି, କିନ୍ତୁ ଭଲ ଭାବରେ ଜଳୁନାହିଁ। ତୁମ ଯଜ୍ଞବେଦୀ, ହୋମଶାଳା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେଉଳରେ ବି ସାପ ଓ ପିପିଲିକା ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଗାଈର ଦୁଧ ଝରିଯାଉଛି, ରାଜାତି ହାତୀ ମଦୋନ୍ମତ, ଘୋଡ଼ା ଦୁର୍ବଳ ଓ ନିଜ ଚାରା ଦେଖି ଉଲ୍ଲାସିତ। ଉଣ୍ଟ, ଏକ-ଉଣ୍ଟିଆ ଓ ଖଚ୍ଚରମାନେ ଚୁଲ ଝଡ଼ାଉଛନ୍ତି, ଶରୀରରୁ ରସ ଝରୁଛି, ଯଥାଯଥ ଚର୍ଯ୍ୟା କଲେ ବି ସ୍ୱାଭାବିକ ଅବସ୍ଥାରେ ରହୁନାହାନ୍ତି। କ୍ରୂର କାଉଆମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ରାଜପ୍ରାସାଦ ଆଗରେ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଗୃଧ୍ରମାନେ ଗୋଷ୍ଠିବଦ୍ଧ ହୋଇ ନଗର ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି, ଦୁଇ ବେଳେ ଶୁଭ ପକ୍ଷୀମାନେ ଅଶୁଭ ସ୍ୱରରେ ଡାକୁଛନ୍ତି। ନଗର ଦ୍ୱାରରେ ମାଂସାହାରୀ ପଶୁମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି ଓ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଅପଶକୁନ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଏହାର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ମୁଁ ପରାମର୍ଶ ଦେଉଛି, ହେ ବୀର, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ରାଘବଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଅ। ଯଦି ମୁଁ ମୋହ କିମ୍ବା ଲୋଭରେ ଏହି କଥା କହିଛି, ତଥାପି, ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣ ମୋ ପ୍ରତି କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଦୋଷ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାକ୍ଷସ, ରାକ୍ଷସୀ, ନଗର ଓ ଅନ୍ତଃପୁର ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏଠାରୁ ଯାଇଛନ୍ତି; ମୁଁ ଯାହା ଦେଖିଛି କିମ୍ବା ଶୁଣିଛି, ତାହା କହିବା ଦାୟିତ୍ୱ ମୋର; ଭଲ ଭାବରେ ବିଚାର କରି, ଆପଣ ଉପଯୁକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ।" ଏପରି ଉପକାରକ ଓ ଉଚିତ କଥା ବିଭୀଷଣ ତାଙ୍କ ଭାଇ ରାବଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କହିଲେ। ଏହି ନମ୍ର, ଯୁକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମୟୋପଯୁକ୍ତ ଓ ଉପକାରକ କଥା ଶୁଣି, ରାବଣ ରୋଷ ଓ ଆସକ୍ତିରେ ଦହୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏପରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ମୁଁ କୌଣସି ଦିଗରୁ ଭୟ ଦେଖୁନାହିଁ; ରାଘବ କେବେ ବି ମୈଥିଲୀକୁ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ବି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଟିକିପାରିବେ କିପରି?" ଏହିପରି ଭାବେ କହି, ଦଶମୁଖ ଦେବସେନା ନାଶକ, ବଳଶାଳୀ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ରାବଣ, ସତ୍ୟ କଥା କହିଥିବା ଭାଇ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଏଗାର ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ରାବଣ, ମୈଥିଲୀ ପ୍ରତି ଅତିରିକ୍ତ ଆସକ୍ତିରେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ମୁହଁ ଲୁଚାଇ ଚାଲିଥିଲେ, ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହେଉଥିବା ସତ୍ୱେ, ଖରାପ କାମ କରୁଥିଲେ। ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଆନ୍ଧା ହୋଇ, ସଦା ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, ଏ ଅସମୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଉପଯୁକ୍ତ ବୋଲି ଭାବି, ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ଚିନ୍ତା କଲେ। ସେ ଏକ ମହାନ ରଥ ପାଖକୁ ଗଲେ, ଯାହା ସୁନାର ଝାଲର ଓ ରତ୍ନ, ପଦ୍ମରାଗ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲା; ଶିକ୍ଷିତ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏହି ରଥକୁ ଆରୋହଣ କରି, ତାହାର ଉପରେ ବସି, ମହାସଭା ଦିଗରେ ଚାଲିଲେ। ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଢାଳ ଧାରଣ କରିଥିବା ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ସମସ୍ତେ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ଆଗରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ବିଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୂଷା ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଯୋଧ୍ୟାମାନେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଚାରିପାଖ ଓ ପଛରେ ଘେରି ଚାଲିଲେ। ମହାରଥୀମାନେ ତାଙ୍କର ରଥରେ ତ୍ୱରିତ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ, ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ଓ ଉତ୍ସାହୀ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଦଶଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। କିଏ ଗଦା ଓ ମୁସଳ ଧରିଥିଲେ, କିଏ ବାଣ, ଶୂଳ ଓ ଫଳା ଧରିଥିଲେ; କିଏ କୁହୁଡ଼ି, କିଏ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ହଜାର ଶଙ୍ଖ ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା। ରାବଣ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ ଶଙ୍ଖର ତିବ୍ର ଧ୍ୱନି ଓ ଢୋଲର ଗର୍ଜନା ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ଗଞ୍ଜିଉଠିଲା। ମହାରଥୀ ରାବଣ ଶୋଭାମୟ ରାଜପଥରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଧଳା ଚାମର ଛତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲା। ତାଙ୍କ ବାମ ଓ ଡାହାଣ ଦିଗରେ ଚାମରା ଚାମର ଝୁଲାଉଥିଲା; ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଲୋକମାନେ ଜୋଡ଼ାହାତରେ ନମସ୍କାର କରୁଥିଲେ। ରାକ୍ଷସମାନେ ଦଶମୁଖଙ୍କୁ ମାଥା ନମାଇଲେ, ବର୍ଣ୍ଣନକାର ଓ ଗାୟକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶୁଭାଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରାବଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହାର ତଳ ଭାଗ ସୁନା, ରୌପ୍ୟ ଓ ଶୁଦ୍ଧ କ୍ରିଷ୍ଟାଲରେ ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲା। ସୁନା ଝାଲର ଦେଖାଯିବା ପୋଶାକରେ ଶୋଭିତ ରାବଣ ଏହି ଚିରଦୀପ୍ତି ମହାଲରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ସଦା ଶତଶଃ ପିଶାଚମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଏହି ମହାସଭାରେ, ବିଲ୍ୱମଣିର ଶିରୋମଣି ରାଜସିଂହାସନ ଉପରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ଛାଡ଼ାଯିଥିଲା।