ରାବଣ ଦ୍ରୁଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏକା ହେବା ସୁଗ୍ରୀବ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଅଙ୍ଗଦ, ହନୁମାନ ଓ ଏଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ନିଜେ ହତ୍ୟା କରିବି।” ଏହି ସମୟରେ, ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ନବମ ସର୍ଗ ସୁନାଯିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ବଳମୀକି ରାମାୟଣର ଗୌରବ ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଉଛି। ତାପରେ ନିକୁମ୍ଭ, ରଭସ, ସୂର୍ୟଶତ୍ରୁ, ସୁପ୍ତଘ୍ନ, ଯଜ୍ଞକୋପ, ମହାପର୍ଶ୍ୱ ଓ ମହୋଦର— ଏବଂ ଅଗ୍ନିକେତୁ, ଅଦମ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାକ୍ଷସ ରଶ୍ମିକେତୁ, ରାବଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୀପ୍ତ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ— ପ୍ରହସ୍ତ, ବିରୂପାକ୍ଷ, ବଜ୍ରଦଂଷ୍ଟ୍ର, ଧୂମ୍ରାକ୍ଷ, ଅତିକାୟ ଓ ଦୁର୍ମୁଖ— ସମସ୍ତେ ଲୋହା ଗଦା, ଶୁଳ, ତୀର, ଜଭେଲିନ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ କୁଲାଡ଼ି, ଧନୁ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣ, ଚଉଡ଼ା ତଳୱାର ଧରି— ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ଉଠିଲେ ଓ ସମସ୍ତେ ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ଶକ୍ତିର ଅଗ୍ନିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ— “ଆଜି ଆମେ ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଦୁଃଖୀ ହନୁମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା; ଯେଉଁଠି ଲଙ୍କାକୁ ଉପଦ୍ରବ କରିଥିଲେ।” ଏହି ସମୟରେ, ବିଭୀଷଣ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୁନଃ ବସାଇଲେ— “ପ୍ରିୟ, ଯଦି ତିନି ପ୍ରକାର ଉପାୟରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ଯାଉନାହିଁ, ତେବେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି, ଏହା ହେଉଛି ପ୍ରୟାସ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମର ସମୟ।” “ତୁମେ କିପରି ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଯିଏ ଜାଗୃତ, ଜିତିବା ଆଶାରେ, ଶକ୍ତିରେ ସ୍ଥିତ, କ୍ରୋଧ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ଏବଂ ଅଜୟ?” “କିଏ ଏହି ଜଗତରେ ଜାଣିଛି କିମ୍ବା କଳ୍ପନା କରିପାରିବ ହନୁମାନଙ୍କ ଗତିକୁ, ଯିଏ ଭୟଙ୍କର ନଦୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ?” “ଓ ରାତିରେ ଚରିବା ରାକ୍ଷସମାନେ, ଶତ୍ରୁଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ ଅପରିମିତ; କେବେ କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” “ଏବଂ ରାମ କେଉଁ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କୁ, ଯାହାର ବିଖ୍ୟାତ ପତ୍ନୀ ଜନସ୍ଥାନରୁ ନିଅଯାଇଛି?” “ଯଦି ଖର ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣରେ ଥିଲେ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହେଲେ, ତଥାପି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ଉଚିତ।” “ଏହି କାରଣରୁ, ଆମ ପାଇଁ ବୈଦେହୀ ସଂପର୍କରେ ଭୟ ବହୁତ; ଯିଏ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛି, ସେଉଁଠି ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ—କାହିଁକି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା?” “ବୀର ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକ ପାଇଁ ଅନବଶ୍ୟକ ବିରୋଧ ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଜନକନନ୍ଦନୀ ସୀତାକୁ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଅ।” “ସେ ନିଜ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଏହି ସହର, ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ଅନେକ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭଙ୍ଗ କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ସୀତାକୁ ତାଙ୍କୁ ଦିଅ।” “ବିଶାଳ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଜୟ ବାନର ସେନା ଲଙ୍କାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ସୀତାକୁ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଅ।” “ନିଶ୍ଚୟ ଲଙ୍କା ସହର ଓ ସମସ୍ତ ବୀର ରାକ୍ଷସମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବେ ଯଦି ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପତ୍ନୀକୁ ଆମେ ନିଜେ ଫେରାଇ ଦେବା ନାହିଁ।” “ସମ୍ପର୍କରୁ ଆମି ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ମୋ କଥା ମାନ; ମୁଁ ଯାହା ଉପକୃତିକର ଓ ସତ୍ୟ କହୁଛି: ସୀତାକୁ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଅ।” “ଏହି ରାଜପୁତ୍ର, ଯାହାର ବାଣ ଶରଦ୍ ରବିର କିରଣ ପରି, ନୂତନ ତୀର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅଫେଳା, ତାଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ ନାଶ ପାଇଁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ସୀତାକୁ ଦଶରଥପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦିଅ।” “ତୁମର କ୍ରୋଧକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ଯାହା ସୁଖ ଓ ଧର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରେ; ଧର୍ମକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କର, ଯାହା ଆନନ୍ଦ ଓ କୀର୍ତି ବଢ଼ାଏ। ଦୟା କର—ଆମେ ନିଜ ପୁଅ ଓ ସମ୍ପର୍କୀୟମାନେ ସହିତ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବାକୁ ଦିଅ। ସୀତାକୁ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଅ।” ବିଭୀଷଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ କରି ନିଜ ରାଜପ୍ରାସାଦକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠିଏ ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଦଶମ ସର୍ଗ ଗୌରବରେ ଶୁଣାଯିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ପ୍ରଭାତକୁ, ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ବିଭୀଷଣ ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦୃଢ଼, ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କ ପ୍ରାସାଦକୁ ଯାଇଲେ। ସେ ପ୍ରାସାଦ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ପାହାଡ଼ର ଚୂଡ଼ା ପରି ଉଚ୍ଚ, ବିଶାଳ ଓ ଭଲ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ମଣ୍ଡପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଜନସମୂହରେ ଭରିଥିଲା। ସେଠି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ରହିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପାଖରେ ବିଶ୍ୱାସୀ ଓ ପ୍ରଚୁର ରାକ୍ଷସମାନେ ରହିଥିଲେ, ଭଲ ରକ୍ଷା ହୋଇଥିଲା। ଏଠି ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀମାନଙ୍କ ଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ବାୟୁ ବିକ୍ଷୁଭିତ, ଅନେକ ଶଙ୍ଖର ନାଦ ଚାରିପାଖରେ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦରେ ଆକାଶ ଭରିଯାଉଥିଲା। ସେଠି ଜନନୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିଲେ, ମହାପଥ ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ଆତୁର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ। ସେଠି ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ରହୁଥିବା ପ୍ରାସାଦ ପରି, ମାରୁତମାନେ ରହୁଥିବା ଦ୍ୱିପ ପରି, ଅନେକ ରତ୍ନର ଭଣ୍ଡାରରେ ଭରି, ନାଗମାନେ ରହୁଥିବା ଅବସ୍ଥାନ ପରି। ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ବିର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ମେଘକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି, ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କ ପ୍ରାସାଦକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଦୂରଦୂରିକୁ ପ୍ରଭା ଦେଇ। ସେ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, ଶୁଭ ଶ୍ରୁତି ଓ ପୂଜା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଜୟ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ। ସେ ବେଦ ଓ ମନ୍ତ୍ରର ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦହି, ଘିଅ ଓ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ସେ ନିୟମିତ ଆଚରଣରେ ପାରଙ୍ଗତ, ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ସିଂହାସନ ଉପରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଚାଲିତା ନୀତି ଅନୁସାରେ କୌର୍ତ୍ୟସି କଲେ। ସେଠି, ଗୁପ୍ତ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ସମୟରେ, ବିଭୀଷଣ ମହାତ୍ମା ରାବଣଙ୍କୁ ଉପକୃତିକର ଓ ଭଲ ବିଚାର କଥା କହିଲେ। ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଭାବରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ଶୃଙ୍ଗାର କ୍ରମ ରକ୍ଷା କରି, ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅନୁସାରେ କଥା କହି, ସେ ଲୋକପ୍ରବୃତ୍ତି ଜାଣିଥିବା ବିଭୀଷଣ କହିଲେ— “ସୀତା ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ଦିନଠୁ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜୟ କରିଥିବା ରାଜା, ଆମେ ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖୁଛୁ।