ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏଠି, ମହାମୁନି ଗୌତମ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଅହଲ୍ୟା ସହିତ ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ହଜାର-ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ର ଜାଣିଲେ ଯେ ଗୌତମ ମୁନି ଆଶ୍ରମରେ ନାହାନ୍ତି। ତେଣୁ ଇନ୍ଦ୍ର ମୁନିର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ନିମ୍ନଲିଖିତ କଥା କହିଲେ— "ଓ ସୁସ୍ଥଳା, ଯେଉଁମାନେ ସଂଯୋଗ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧୈର୍ୟ ଧରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ସହ ଏକତ୍ର ହେବାକୁ ଚାହେଁ।" ଅହଲ୍ୟା ମୁନିର ରୂପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେବତାରାଜଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଉତ୍ସୁକତା ଏବଂ ବିବେକ ହୀନତାରେ ତିନି ସହମତି ଦେଲେ। କାମନା ପୂରଣ ହେବା ପରେ, ଅହଲ୍ୟା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ଓ ଦେବତାର ସ୍ୱାମୀ, ଦୟାକରି ଏଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଚଲିଯାଆ।" ସେଉଁଠି ଅହଲ୍ୟା ଆଉ କହିଲେ, "ମୋ ଓ ତୁମର ରକ୍ଷା କର, ଗୌତମ ମୁନିଠାରୁ।" ଇନ୍ଦ୍ର ହସି କହିଲେ, "ଓ ସୁନ୍ଦରି, ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲି, ଏବେ ଯେମିତି ଆସିଥିଲି, ସେମିତି ଯିବି।" ଏଭଳି ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ସଂଯୋଗ ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଆଶ୍ରମରୁ ତୁରନ୍ତ ବାହାରିଗଲେ। ଗୌତମଙ୍କ ଭୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦୃତଗତିରେ ପଳାଇବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଏବେ ଦେଖିଲେ ମହାତପସ୍ବୀ ଗୌତମ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଦେହରେ ପବିତ୍ର ଜଳର ସ୍ନାନ ରେ ତପୋଜ୍ଵଳା ଆଗ୍ନି ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଗୌତମ ମୁନି ହାତରେ ସମିଧା ଓ କୁଶା ନେଇ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପାଳ ହୋଇଗଲେ। ତାପରେ ଗୌତମ ମୁନି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମୁନିର ରୂପରେ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, "ମୋ ରୂପ ଧାରଣ କରି ତୁମେ ଏହି ଅପରାଧ କରିଛ, ଦୁଷ୍ଟମନା! ତେଣୁ ତୁମେ ଫଳହୀନ ହେବ।" ଏହି ଶାପ ଦେବା ସହିତ, ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଶୁକ୍ରାଣୁ ତୁରନ୍ତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଏପରି ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, ଗୌତମ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହଜାର-ହଜାର ବର୍ଷ ଏଠି ରୁହ, ବାୟୁ ଉପରେ ବଞ୍ଚ, ଉପବାସ କର, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହେଉ, ଭସ୍ମ ଉପରେ ଶୋଇ ରୁହ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇ ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ରୁହ।" "ଯେତେବେଳେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିବେ, ସେତେବେଳେ ତୁମର ଶାପ ନଶ୍ଟ ହେବ। ତାଙ୍କୁ ଅତିଥି ଭାବେ ଗୃହଣ କର, ଲୋଭ ଓ ମୋହ ଛାଡ଼, ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ତୁମ ନିଜ ରୂପ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ମୋ ପାଖକୁ ଆସ।" ଏଭଳି କହି, ମହାତପସ୍ବୀ ଗୌତମ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି, ସିଦ୍ଧ ଚାରଣମାନେ ବସିଥିବା ହିମାଳୟର ସୁନ୍ଦର ଶିଖରକୁ ଯାଇ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏପରେ ଫଳହୀନ ହୋଇଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଭୀତ ଚକ୍ଷୁରେ ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଚାରଣମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ମହାତ୍ମା ଗୌତମଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ବାଧା ଦେଇ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛି। ତାଙ୍କର ଶାପ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଫଳହୀନ ହୋଇଛି, ଅହଲ୍ୟା ବି ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କରିଥିଲି, ଏହାକୁ ଫଳଦାୟକ କରିଦିଅ।" ଶତକ୍ରତୁଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ମାରୁତ ଓ ଋଷିମାନେ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ମେଷ ଅଖଣ୍ଡ ଅଛି, ଇନ୍ଦ୍ର ଶୁକ୍ରହୀନ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହି ମେଷର ଶୁକ୍ର ନିଅ, ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦିଅ।" "ଏହି ମେଷ ଫଳହୀନ ହେବାଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ମେଷ ବଳି ଦେବେ, ସେମାନେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ପାଇବେ, ଆପଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ଫଳ ଦିଅ।" ଅଗ୍ନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପିତୃମାନେ ମେଷର ଶୁକ୍ର ନେଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦେହରେ ସ୍ଥାପନ କରିଦେଲେ। ଏହି ସମୟ ଠାରୁ, ପିତୃମାନେ ଫଳହୀନ ମେଷ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ତାହାର ଫଳ ତାଙ୍କୁ ମିଳେ। ଏବଂ ଏହି ଦିନଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ମେଷର ଶୁକ୍ର ଥିବା ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଏହା ଗୌତମଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା। ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, "ଏବେ ତୁମେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଅ, ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଦିବ୍ୟ ରୂପା ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କର।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଦେଶନା ଶୁଣି, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଗ୍ରଣୀତ୍ୟରେ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କମାନେ ତପସ୍ୟାର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ଦେବତା-ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିବାକୁ କଷ୍ଟ ପାଉଥିବା ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା, ମାୟାମୟ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧୂଆଁରେ ଢାକା ଥିଲା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ମେଘ ଓ ହିମରେ ଢାକା ଥିବା ପରି, ଅହଲ୍ୟା ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ରହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରବି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଗୌତମଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ପାଇଁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିବା ସହିତ ଶାପ ନଶ୍ଟ ହେଲା ଏବଂ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ତାପରେ ରଘୁବଂଶୀ ଦୁଇଭାଇ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ; ଗୌତମଙ୍କ କଥା ସ୍ମରଣ କରି, ଅହଲ୍ୟା ସେମାନେଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତି ଓ ଭକ୍ତିରେ ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ଆତିଥ୍ୟ କଲେ, ରାମ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତା ସମୟରେ ଦେବମାନେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କଲେ, ଦିବ୍ୟ ଢୋଲ ରବ ହେଲା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମହାଉତ୍ସବ କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ— "ଅତି ଉତ୍ତମ, ଅତି ଉତ୍ତମ!" ତାଙ୍କର ଦେହ ତପସ୍ୟାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ ଗୌତମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅନୁଶାସିତ ହେଲା। ଏପରେ ତେଜସ୍ୱୀ ଗୌତମ ମୁନି ଅହଲ୍ୟାଙ୍କ ସହ ଖୁସି ହେଲେ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ରାମଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ମହାତପସ୍ବୀ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାକୁ ପୁନଃ ଆରମ୍ଭ କଲେ।