ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରୀରାମ ଗଭୀର ବିୟୋଗବେଦନାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, "ଏତେ ଦୁଃଖ ମୋ ପାଇଁ ଅତ୍ୟଧିକ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ସିତା ଓ ମୁଁ, ଦୁହେଁ ଏହି ଭୂମିରେ ଏକାଠି ବସିଥିଲେ, ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଜୀବନ ଦେଇପାରିଥାନ୍ତା। ସିତାଙ୍କର ସାନିଧ୍ୟ ମୋତେ ଏକ ଜଳାସ୍ୟ ଭଳି ଜୀବନ ଦେଉଛି, ଯେପରି ଜଳ ଥିବା ମାଠ ଓ ଜଳ ନଥିବା ମାଠ ଭିନ୍ନ। ସେ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରୁଛି।" "କେବେ ମୁଁ ମୋ ସତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଜୟ କରି, ଅପରିମିତ ଶ୍ରୀର ଦେଖଣା ଦେଉଥିବା, କମଳ ନୟନ ଓ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭ ଥିବା ସିତାଙ୍କୁ ପୁନି ଦେଖିପାରିବି? କେବେ ମୁଁ ସିତାଙ୍କର କମଳ ମୁହଁ ଉପରେ ଉଠାଇ, ତାଙ୍କର ମନୋହର ଦାନ୍ତ ଓ ଓଠ ଦେଖି, ଏକ ରୋଗୀ ମନ୍ଥନ ମଧୁପାନ କରିଥିବା ପରି ତାହାର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବି? କେବେ ସିତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ଉତ୍ତଳ ଅଂକୁର ଭଳି ଥିବା ଅଂସ, ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କମ୍ପିତ ହେବା ସମୟରେ, ମୋତେ ସତ୍ୟ ସ୍ଵାଦ ଦେଇପାରିବି?" "ଏପରି ଦୁଃଖରେ, ଅନେକ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଘେରି ରଖିଥିବା, ନିଜ ରକ୍ଷକ ହରାଇଥିବା, କଳା ନୟନ ଥିବା ସିତା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ, ଯେପରି ତ୍ୟାଗିତ ଲୋକ ଆଶ୍ରୟ ଖୋଜେ। ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ମୋ ପ୍ରିୟା, ଦଶରଥଙ୍କର ବହୁ ସେ ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ଶୋଇଛନ୍ତି? ତିନି ଏହି ଅଟୁଟ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶରଦ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଚାନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି, ଘନ ମେଘ ଭିତରୁ ଉଦିତ ହେବେ।" "ସ୍ୱଭାବତଃ କ୍ଷୀଣାଙ୍କୁ ଅଧିକ କ୍ଷୀଣ କରିଦେଇଛି ଦୁଃଖ ଓ ଉପବାସ, ଏହି ଅନ୍ୟ ଦେଶ ଓ ଅନ୍ୟ ସମୟର ପରିବର୍ତ୍ତନ। କେବେ ମୁଁ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବାଣ ଘୁସାଇ, ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇ, ମୋ ମନର ଦୁଃଖ ଅପସାରଣ କରିପାରିବି? କେବେ ମୋ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସିତା, ଦେବକନ୍ୟା ପରି, ଆଶାରେ ମୋ ଗଳାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଆନନ୍ଦ ଅଶ୍ରୁ ବହାଇବେ? କେବେ ମୁଁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ବିୟୋଗ ଜନିତ ଦୁଃଖରୁ ହଠାତ୍ ମୁକ୍ତି ପାଇବି, ଯେପରି କଳା ପୋଶାକ ଛାଡ଼ି ଧଳା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧାଯାଏ?" ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ରାମଙ୍କୁ, ସଂଧ୍ୟା ବେଳେ କ୍ଷୀଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସାନ୍ତ୍ୱନାରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ରାମ ସଂଧ୍ୟାବନ୍ଦନ କଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କର ମନ ସିତାଙ୍କୁ ମନେ କରି ଅଶାନ୍ତ ରହିଲା। ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଛଅଟିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡ, ଛଅଟିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ। ଲଙ୍କାରେ ଘଟିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ରାବଣ ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅବନତ ଓ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ, ଯେପରି ମହାପୁରୁଷ ହନୁମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇଥାନ୍ତି। ରାବଣ କହିଲେ, "ଏହି ଦୁର୍ଜୟ ଲଙ୍କାକୁ ଏକମାତ୍ର ବାନର ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି; ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସିତାକୁ ଦେଖିଛି। ରାଜପ୍ରସାଦ ଓ ଦେବାଳୟ ଉଲ୍ଲଂଘିତ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେ ହତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲଙ୍କାକୁ ହନୁମାନ ଉଲ୍ଲଟାଇ ଦେଇଛି।" "ମୁଁ ଏବେ କ’ଣ କରିବି ଯାହା ତୁମମାନଙ୍କର କଳ୍ୟାଣ ହେବ? ଏବେ ସଠିକ୍ ଉପାୟ କ’ଣ? ଯେଉଁପରି ଯାହା କରାଯିବ ସେଉଁଠି ସଠିକ୍ ହେବ, ଆମେ ଆଲୋଚନା କରିବା ଉଚିତ। ଜୟ ସଦା ପରାମର୍ଶରେ ନିହିତ ବୋଲି ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି, ତେଣୁ ରାମଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବାକୁ ମୁଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଉଛି, ହେ ବଳଶାଳୀମାନେ।" "ଯେଉଁ ପରାମର୍ଶ ତିନି ଜଣ ମିଶି, ମିତ୍ର, ବନ୍ଧୁ ବା ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ସହିତ ଚତୁର୍ଯ୍ୟ ରଣନୀତି ବିଚାର କରି ହୁଏ—ଏହା ସ୍ରେଷ୍ଠ। ଯିଏ ଏଭଳି ଆଲୋଚନା କରି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରେ, ଏବଂ ପ୍ରୟାସ କରେ, ସେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ। ଯିଏ ଏକା ଏକା ଆଲୋଚନା କରେ, କିମ୍ବା ଧର୍ମରେ ମାତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠିତ, କିମ୍ବା ଏକା ଏକା କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟମ ପୁରୁଷ। ଯିଏ ନ ଗୁଣ ନ ଦୋଷ ବିଚାର କରି, ଭାଗ୍ୟରେ ଭରସା ନ ରଖି, କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅବହେଳା କରି 'ମୁଁ କରିଦେବି' ବୋଲି କହେ, ସେ ନିମ୍ନତମ ପୁରୁଷ।" "ପୁରୁଷମାନେ ଯେପରି ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମଧ୍ୟମ, ନିମ୍ନ—ଏପରି ପରାମର୍ଶ ମଧ୍ୟ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମଧ୍ୟମ, ନିମ୍ନ। ଯେଉଁଠାରେ ଏକତା ହୁଏ, ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୃଷ୍ଟି ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଉପଦେଷ୍ଟାମାନେ ଆଲୋଚନାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସେହି ପରାମର୍ଶ ସ୍ରେଷ୍ଠ। ଅନେକ ମତ ହେଲାପରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଏକତା ପୁନଃ ହୁଏ, ସେହି ପରାମର୍ଶ ମଧ୍ୟମ। ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ନାହିଁ, ମତେ ମତ ରହିଥାଏ, ଲାଭ ନ ମିଳେ, ସେଉଁଠାରେ ପରାମର୍ଶ ନିମ୍ନ।" "ତେଣୁ, ସ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଭଲ ଭାବରେ ଆଲୋଚନା କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଠିକ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରନ୍ତୁ—ଏହି ମୋ ମତ। କାରଣ, ରାମ, ହଜାର ହଜାର ବାନର ସହିତ ଘେରି, ଲଙ୍କାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ରାଘବ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଓ ସେନା ସହିତ, ସହଜରେ ସାଗର ଉଲ୍ଲଂଘିବେ। ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରାକ୍ରମରେ ସାଗରକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେଇପାରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି କରିପାରନ୍ତି। ବାନରମାନେ ବିରୋଧ କଲେ, ସହର ଓ ସେନା ପାଇଁ ଯାହା କଲ୍ୟାଣକାରୀ, ତାହା ଭଲ ଭାବରେ ଆଲୋଚନା କର।" ଏବେ ସପ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏଭଳି ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ସମସ୍ତ ବଳଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ଶତ୍ରୁର ଶକ୍ତି ଅଜ୍ଞାନ ଓ ନୀତି ଅଭାବ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମ ପାଖରେ ଗଦା, ଶୂଳ, ତୋମର, ତ୍ରିଶୂଳ, ମୁସଳ ଅଛି। ଏତେ ବଡ଼ ସେନା ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଆପଣ କାହିଁକି ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ହରାଇଛନ୍ତି? ଭୋଗବତୀ ପହଞ୍ଚି ସାପମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଏହାକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ।" "କୈଳାସ ଶିଖରରେ ବସୁଥିବା ଅନେକ ଯକ୍ଷମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ହତ କରି, ଧନର ରାଜାକୁ ବଶ କରିଥିଲେ। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା ପାଇଁ ଆପଣ ପ୍ରଶଂସିତ, କ୍ରୋଧରେ ବିଶ୍ୱରକ୍ଷକୁ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ କରିଥିଲେ। ଅନେକ ଯକ୍ଷମାନେକୁ ହତ କରି, ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ଥିର କରି, କୈଳାସ ଶିଖରରୁ ଏହି ପୁଷ୍ପକ ବିମାନ ଆଣିଥିଲେ। ଦାନବମାନେର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁର୍ଜୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବପତିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅପମାନିତ କରି, କୁମ୍ଭୀନାସୀକୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥିଲେ।