ଏହି ଘଟଣାକ୍ରମ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପଚାରିଲେ—“ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ କେଉଁ କାରଣରେ ଏତେ କଠିନ ପଥ ଅଟୁଟି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି? ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏହାର ସତ୍ୟ କାହାଣୀ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ।” ଏହା ଶୁଣି, ଏକ ମହାନ ଋଷି ସମସ୍ତ ଘଟିଥିବା କାହାଣୀ କହିଦେଲେ—ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରେ ରହିବା, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବା, ଏବଂ ଏସବୁ କିପରି ଘଟିଲା, ସେ ସବୁ ଭିଷ୍ବାମିତ୍ର କହିଦେଲେ। ରାଜା ଏହି କଥା ଶୁଣି ଭାରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ତା’ପରେ, ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ତମ, ସେମାନେ ରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଚିତ ଆଦର ଓ ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ। ଏଭଳି ଉତ୍ତମ ଆତିଥ୍ୟ ଲାଗି ରାଘବଦ୍ୱୟ ଏଠାରେ ଏକ ରାତି ଅତିବାହିତ କରି, ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ମିଥିଳା ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଏଭଳି ଯିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ମିଥିଳା ନଗରୀକୁ ଦେଖି, “ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ!” ବୋଲି ସ୍ତୁତି କଲେ ଓ ଏହି ପବିତ୍ର ନଗରୀକୁ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ମିଥିଳା ସହର ନିକଟରେ ଏକ ନିର୍ଜନ, ପୁରାତନ, ଶୋଭାବନ୍ତି ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖି ରାଘବ ମହାନ ଋଷିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ପ୍ରଭୁ, ଏଠା ଆଶ୍ରମ ଭଳି ଲାଗୁଛି, କିନ୍ତୁ କାହିଁକି କୌଣସି ତପସ୍ବୀ ନାହାନ୍ତି? ଏହି ଆଶ୍ରମ କାହାର ଥିଲା? ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।” ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ, ମହାନ ଋଷି ବିଶ୍ବାମିତ୍ର କହିଲେ—“ରାଘବ, ମୁଁ ଏହି ଆଶ୍ରମର କାହାଣୀ ତୁମକୁ କହିବି। ଏହି ଆଶ୍ରମ ଏକ ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ ରୋଷରେ ଶାପିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ଏକ ସମୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଯିଏ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ। ଏଠାରେ ଗୌତମ ଓ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅହଲ୍ୟା ଏକ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀ ଧରି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏକ ଦିନ, ଗୌତମ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର, ଋଷିର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଯେଉଁମାନେ ମିଳନ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏଖଣି ତୁମ ସହ ମିଳନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ।’ ଅହଲ୍ୟା ଏହି ଋଷିର ରୂପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେବତାର ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଉତ୍ସୁକତାରେ, ବୁଦ୍ଧି ହୀନ ହୋଇ, ସେ ତାଙ୍କ ସହ ମିଳନକୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ। ଏହି କାମନା ପୂରଣ ହେବା ପରେ, ଅହଲ୍ୟା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ଏଖଣି ତୁମେ ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଯାଅ। ଦୟାକରି ଗୌତମ ଓ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।’ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବୀଙ୍କୁ ହସି କହିଲେ—‘ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ଯେପରି ଆସିଥିଲି, ସେପରି ଚାଲିଯିବି।’ ଏହିପରି ମିଳନ ପରେ, ସେ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଗଲେ। ଏହି ଭୟ ଓ ଅତି ଦ୍ରୁତତାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ, ସେ ଦେଖିଲେ ମହାନ ଗୌତମ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛନ୍ତି। ଗୌତମ ଋଷି, ଯିଏ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ନିକଟେ ଯିବାକୁ ଭୟ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ତପୋବଳରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ। ତାଙ୍କ ହାତରେ ଦର୍ଭା ଓ ସମିଧ୍ ନେଇ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଓ ମୁହଁ ପଳାଇଗଲା। ତା’ପରେ, ଗୌତମ ଋଷି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ରୂପରେ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ—‘ମୋର ରୂପ ଧାରଣ କରି ତୁମେ ଏହି ଅପରାଧ କରିଛ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତ, ତେଣୁ ତୁମେ ଫଳହୀନ ହେବ।’ ଏହି ଶାପ ଦେଉଥିବା ସହିତସହିତ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୁକ୍ରାଣୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଏହା ପରେ, ଗୌତମ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଲେ—‘ତୁମେ ଏଠାରେ ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଅଦୃଶ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ, କେବଳ ବାୟୁ ଖାଇ, ଉପବାସରେ, ତପସ୍ୟାର ତାପରେ, ରାଖରେ ଶୋଇ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଯେତେବେଳେ ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ଆସିବେ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ପବିତ୍ର ହେବ। ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଅତିଥି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି, ଲୋଭ ଓ ମୋହ ଛାଡ଼ି, ଆନନ୍ଦରେ ତୁମ ସ୍ୱରୂପକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ମୋ ପାଖକୁ ଆସିପାରିବ।’ ଏପରି କହି, ମହାତ୍ମା ଗୌତମ ତପସ୍ୟା କରିବା ପାଇଁ ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ଶୋଭାମୟ ଶିଖରକୁ ଯାଇଯାଉଥିଲେ। ଏଠାରେ ଏହି କଥା ଶୁଣିବା ପରେ, ଫଳହୀନ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଭୀତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେବତାମାନେ, ଅଗ୍ନି ଓ ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଚାରଣମାନେ ମିଶି ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ମୁଁ ମହାତ୍ମା ଗୌତମଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ବିଘ୍ନ ଘଟାଇଥିଲି, ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପ୍ରେରିତ କରିଥିଲି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କରିଥିଲି। ତାଙ୍କର ଶାପରେ ମୁଁ ଫଳହୀନ ହୋଇଛି, ଅହଲ୍ୟା ବି ତ୍ୟାଗିତ ହୋଇଛି; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କର।’ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବମାନେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପିତୃମାନେ ଓ ମାରୁତମାନେ ସହିତ କହିଲେ—‘ଏହି ମେଷ ଅଖଣ୍ଡ ଅଛି, ଇନ୍ଦ୍ର ଶୁକ୍ରାଣୁହୀନ; ଏହି ମେଷର ଶୁକ୍ରାଣୁ ନେଇ ଦ୍ରୁତ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଦିଅ। ଏହି ମେଷ ଫଳହୀନ ହେବ, ଏବଂ ଏହା ମାନବମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ମେଷ ବଳି ଦେଇଥିବେ, ସେଠାରେ ପିତୃମାନେ ଅନନ୍ତ ଫଳ ଲାଭ କରିବେ, ତୁମେ ସମସ୍ତେ ତା’ର ଫଳ ଦେବେ।’ ଅଗ୍ନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ପିତୃମାନେ ଏହି ମେଷର ଶୁକ୍ରାଣୁ ନେଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶରୀରରେ ସ୍ଥାପନ କରିଦେଲେ। ଏହି ସମୟରୁ, ରାଘବ, ପିତୃମାନେ ଫଳହୀନ ମେଷ ଭୋଜନ କରନ୍ତି ଓ ତା’ର ଫଳ ତାଙ୍କୁ ମିଳେ। ଏବଂ ଏହି ସମୟରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ମେଷର ଶୁକ୍ରାଣୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ଏହା ଗୌତମଙ୍କ ତପୋବଳର ଫଳ। ଏହିପରି ଘଟଣା ଶେଷରେ, ବିଶ୍ବାମିତ୍ର କହିଲେ—‘ହେ ରାଘବ, ଏଖଣି ତୁମେ ଏହି ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଅ, ଏଠାରେ ଦେବୀ ସ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କର।