ବନର ଅନେକ ମହାବଳୀ ବାନରମାନେ କେହି ଗଛକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ, କେହି ଜଳପାନ କଲେ; ସେମାନେ ଏପରି ଭାବେ ପୃଥିବୀକୁ ଭରିଦେଲେ, ଯେପରି ଅଧିକ ପକା ଖରାପା ତଳେ ଝିଅ ହୋଇଥାଏ। ଏହିଭଳି, ଅନ୍ତେ ରାମ, ଯିଏ କମଳନୟନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ଗଛମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏହି ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ଆରୋହଣ କଲେ। ଶିଖରକୁ ଚଢ଼ି ରାମ, ଦଶରଥନନ୍ଦନ, ତଳେ ଥିବା ଜଳକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କଛପ ଓ ମାଛ ଭରିଥିଲେ। ସେମାନେ ସାହ୍ୟ ଓ ବିଶାଳ ମଲୟ ପର୍ବତ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, କ୍ରମେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ପର୍ବତରୁ ଅବତରଣ କରି, ରାମ—ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ—ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ସମୁଦ୍ରତଟ ନିକଟର ଉତ୍ତମ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ରତଟରେ, ଯାହା ଅଚାନକ ତରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ପରିସ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା, ରାମ କିଛି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ— “ସୁଗ୍ରୀବ, ଆମେ ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ; ଏବେ ଆଗରୁ ଯେଉଁ ସମସ୍ୟା ଆସିଥିଲା, ସେଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର। ଏଠାରେ ସମୁଦ୍ରତଟ ଅଛି, ଏଠାରେ ଏହି ନଦୀମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ସମୁଦ୍ର ଅଛି; ଏହି ସମୁଦ୍ର କୌଣସି ଉପାୟ ବିନା ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଅସମ୍ଭବ। ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ଦରକାର; ଏହି ବାନରବଳକୁ ପାର ନେବା ପାଇଁ କୌଣସି ଉପାୟ ଆଲୋଚନା କରିବା ଦରକାର।” ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ରାମ, ଯିଏ ସୀତାଙ୍କ ଅପହରଣ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି ଶିବିର ଲାଗିବାକୁ ଆଦେଶ କଲେ। “ସମସ୍ତ ସେନା ଏଠି ସମୁଦ୍ରତଟରେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁ, ବାନରମୁଖ୍ୟ; ଏଠି ଏହି ସମୟରେ ସମୁଦ୍ର ପାର ହେବା ପାଇଁ ବିଚାର କରିବା ଦରକାର। ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନିଜ ଦଳକୁ ମୁକ୍ତ କର, କେହି ଏଠିଠାରୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦିଗକୁ ଯିଉନାହିଁ; ସାହସୀ ବାନରମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତୁ, ଏବଂ ଆମେ ଲୁଚିଥିବା କୌଣସି ବିପଦ ଅଛି କି ନାହିଁ ତାହା ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର।” ରାମଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସୁଗ୍ରୀବ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଏହି ବାନରସେନାକୁ ଗଛମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ସମୁଦ୍ରତଟରେ ଅବସ୍ଥାନ କରାଇଲେ। ସେଇ ବଳ, ସମୁଦ୍ର ନିକଟେ ହୋଇ, ମଧୁବର୍ଣ୍ଣ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିତୀୟ ଏକ ସମୁଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସମୁଦ୍ରତଟ ଉଦ୍ୟାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ପାର କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ। ସେମାନେ ଅବସ୍ଥାନ ନେଇଥିବାବେଳେ, ବାନରସେନାର ଏହି ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ସମୁଦ୍ରର ଗର୍ଜନକୁ ମଧ୍ୟ ଆଡ଼କୁ ଦେଲା ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଥିବା ବାନରସେନା ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ରାମଙ୍କ କାମରେ ନିୟୋଜିତ ଥିଲା। ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି ବାନରମାନେ ଖୁସିରେ ଭରିଯାଇ, ବଡ଼ ବଡ଼ ତରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ସମୁଦ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ଦୂରେ ଅତିଦୁର୍ଗମ ସମୁଦ୍ରତଟ ଦେଖିଲେ, ଯାଁଠି ରାକ୍ଷସମାନେ ଭରିଥିଲେ, ବାନରମୁଖ୍ୟମାନେ ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସକୁ ଦେଖି ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥାନ କଲେ। ରାତି ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ, ସମୁଦ୍ର ଶାର୍କ ଓ ମଗରମାଛ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଝାଗ ତରଙ୍ଗରେ ହସୁଥିଲା, ତରଙ୍ଗର ନୃତ୍ୟରେ ମଗ୍ନ ଥିଲା। ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ ସମୟରେ, ଚନ୍ଦ୍ରର ପ୍ରତିବିମ୍ବରେ ଭରିଥିବା ସମୁଦ୍ର ତୀବ୍ର ବାୟୁ ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ମାଛ, ତିମି, ଶଙ୍ଖଚିଲି ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇଥିଲା। ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ନାଗମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ବିଶାଳ ପ୍ରାଣୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ସେଠା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ, ଅତି ଅନ୍ଧକାର, ରାକ୍ଷସମାନେ ବସୁଥିବା ସ୍ଥାନ; ମକର ଓ ନାଗମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚଞ୍ଚଳ ଜଳ ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ହେଉଥିଲା, ମନ ହରିଥିଲା। ଏହି ସ୍ଥାନ ଅଗ୍ନିର ଧୂଳି ଦ୍ୱାରା ଛିଟାଯାଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ବଡ଼ ବଡ଼ ଜଳନାଗମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଲୋକିତ, ଦେବଶତ୍ରୁମାନେ ଓ ପାତାଳର ଅବସ୍ଥାନ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସମୁଦ୍ର ଆକାଶ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ର ପରି; ଦୁଇଟି ଅଲଗା କରିବା ଯାଉନଥିଲା। ଜଳ ଆକାଶରେ ଏବଂ ଆକାଶ ଜଳରେ ମିଶିଯାଇଥିଲା; ଏପରି ଦୁଇଟି ରୂପ, ତାରା ଓ ମଣିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିଲା। ମେଘ ଉଠିଲା, ତରଙ୍ଗର ଶୃଙ୍ଖଳା ଉଠିଲା, ସମୁଦ୍ର ଓ ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ ଥିଲା ନାହିଁ। ନଦୀମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ, ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ସହ ଆକାଶରେ ତିରିଥିଲା, ବଡ଼ ବଡ଼ ଢୋଳ ପରି ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲା। ମଣି ଓ ଜଳର ଧ୍ୱନି, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉଠାଯାଇଥିବା ପରି, କ୍ରୋଧରେ ଉଠିଯାଉଥିଲା, ଅନେକ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିଲା। ବଡ଼ ଆତ୍ମାମାନେ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଥିବା ଜଳ ଆକାଶରେ ଉଠୁଥିବା, ପାଉଁଥିବା କୋରାଲ ତରଙ୍ଗ ର ଅଲୋକରେ ଦେଖିଲେ। ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବାନରମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ, କାରଣ ସମୁଦ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚଞ୍ଚଳ ଏବଂ ତରଙ୍ଗର ଜାଲରେ ଗଞ୍ଜାଇଯାଉଥିଲା। ଏହିଠାରେ ମହାବଳୀ ନୀଳଙ୍କ ନିୟମାନୁସାରେ ବାନରସେନାକୁ ଉତ୍ତର ସମୁଦ୍ରତଟରେ ଭଲଭାବରେ ରକ୍ଷା କରାଯାଇଥିଲା। ମୈନ୍ଦ ଓ ଦ୍ୱିବିଦ, ଦୁଇଜଣ ବାନରମୁଖ୍ୟ, ସେନାର ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରହରା ଦେଉଥିଲେ। ଏହିପରି ସେନା ସମୁଦ୍ରତଟରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିଥିବାବେଳେ, ରାମ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି, କହିଲେ— “କୁହାଯାଏ, ସମୟ ଚାଲିଗଲେ ଦୁଃଖ କମିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ମୋ ପାଇଁ ତ ଏହା ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଯାଉଛି, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ମୋର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରୁଛି। ବାୟୁ, ତୁମେ ଯେଉଁପରି ମୋର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କର, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶ କର; ତୁମରେ ତାଙ୍କ ଦେହର ସ୍ପର୍ଶ ଅଛି, ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଆମ ଦୃଷ୍ଟିର ଭେଟ ଅଛି। ଏହି ମୋ ଅଙ୍ଗ ଦହାଉଛି, ଯେପରି ମୁଁ ବିଷ ପିଇଛି; ‘ହାୟ, ମୋର ରକ୍ଷକ!’—ଏହି ଶବ୍ଦ, ଯେଉଁବେଳେ ମୋ ପ୍ରିୟା ଅପହୃତ ହେଉଥିଲେ, ମୋତେ ମନେ ପଡ଼ିଯାଉଛି। ବିୟୋଗର ଇଂଧନ ଓ ଚିନ୍ତାର ଶୁଦ୍ଧ ଅଗ୍ନିରେ, ଦିନ ଓ ରାତି ମୋ ଦେହ ଭଲି ଜଳିଯାଉଛି।