ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତର ପ୍ରକୃତି ଦେଖିଲେ ବନରାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେଠାରେ ହିନ୍ତାଳ, ତିନିଶ, ଚୂର୍ଣ୍ଣକ, ନିପ, ନୀଳଶୋକ, ସରଳ, ଅଙ୍କୋଳ ଓ ପଦ୍ମକ ଗଛ ଥିଲା। ପର୍ବତର ସମସ୍ତ ମନୋହର ପୋଖରି ଓ ଜଳାଶୟ ଭରିଗଲା ଆନନ୍ଦିତ ବନରାମାନେର ଭିଡରେ। ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ଓ କାରଣ୍ଡବ ପ୍ରାଣୀ, ଏହି ପୋଖରିଗୁଡିକୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ; ପ୍ଲବା ଓ କ୍ରଉଞ୍ଚ ପକ୍ଷୀ, ତଥା ଜଙ୍ଗଲୀ ଶୁଆ ଓ ହରିଣ ଏଠାରେ ଚଳାପାଇଁ ଥିଲେ। ଭାଲୁ, ବାଘ, ସିଂହ, ଭୟଙ୍କର ଚିତା, ଏବଂ ଅନେକ ଦୁଷ୍ଟ ସର୍ପ ଏଠାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେଠାର ମନୋହର ଜଳାଶୟଗୁଡିକ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ, ସଉଗନ୍ଧିକ, କୁମୁଦ, ଉତ୍ପଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଫୁଲର ଶୋଭାରେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ପର୍ବତର ଉତ୍ତରାଞ୍ଚଳରେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଚିତ୍ତରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ; ବନରାମାନେ ପୋଖରିରେ ନାହାଁ, ପାଣି ପିଉଥିଲେ ଓ ଖେଳ କରୁଥିଲେ। ପର୍ବତ ଉପରେ ଚଢ଼ି ବନରାମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ପାଣି ଦେଇ ଭିଜାଇଥିଲେ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଫଳ, କନ୍ଦ ଓ ଫୁଲ ଖାଇ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ। ଏଠାରେ ବନରାମାନେ ଉତ୍ସାହରେ ଗଛଗୁଡିକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଥିଲେ, ଏହି ଗଛର ଫଳ ଗଞ୍ଜ ରୂପେ ଲଟକୁଥିଲା। ମଧୁ ରଙ୍ଗର ମହୁମାନେ, ସ୍ୱସ୍ଥ ଓ ମଧୁପାନରେ ମତ୍ତ, ଗଛର ଡାଳ ଭଙ୍ଗି ଓ ଲତା ଟାଣି ଚଳାପାଇଁ ଥିଲେ। ପ୍ରମୁଖ ବନରାମାନେ ପର୍ବତ ଶିଖର ଭାଗକୁ ଯାଉଥିଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ମଧୁର ମତ୍ତତାରେ ଗଛରୁ ଗଛକୁ ଦେଉଁ ଦେଉଁ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ। କେହି ଗଛ ନିକଟକୁ ଯାଉଥିଲେ, କେହି ପିଉଥିଲେ; ପୃଥିବୀ ବନରାମାନେର ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେଖିଲା ଯେପରି ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ଏହିପରେ ଲୋଟସ-ନୟନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତର ଶିଖରକୁ ଚଢ଼ି ଗଛର ଶୋଭାରେ ଭରିଥିବା ଶିଖର ଉପରେ ଯାଇ ପୋଖରି ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ କାଚ୍ଛପ ଓ ମାଛ ଭିଡ ଥିଲା। ସହ୍ୟ ପର୍ବତ ଓ ବଡ଼ ମଲୟ ପର୍ବତ ଟିକେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେମାନେ ଅନୁକ୍ରମରେ ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନିର ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ପର୍ବତରୁ ଉତରି ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକାଉଁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ସମୁଦ୍ର ପାର୍ଶ୍ୱର ଉତ୍ତମ ଉଦ୍ୟାନରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ବଡ଼ ତଳସ୍ଥଳ ଉପରେ, ତରଙ୍ଗରେ ପରିଶ୍କୃତ ଭୂମିରେ, ରାମ କହିଲେ—“ସୁଗ୍ରୀବ, ଆମେ ବରୁଣର ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ; ଏବେ ପୂର୍ବରୁ ଆମେ ଯେଉଁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲୁ, ତାହା ଭାବିବାକୁ ଦରକାର। ଏଠାରେ ସମୁଦ୍ର ଅଛି, ଏହି ସମୁଦ୍ର ବିନା ଉପାୟ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଅସମ୍ଭବ। ଏଠାରେ ଆମେ ବସିବାକୁ ଦରକାର; ଯେପରି ବନରାମାନେ ସମୁଦ୍ର ପାରି ଯିବା ପାଇଁ ଉପାୟ ଆଲୋଚନା କରିବାଯିବ।" ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ସୀତାଙ୍କ ଅପହରଣର ଦୁଃଖରେ, ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଶିବିର ବିନ୍ୟାସ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ। “ସମସ୍ତ ସେନାକୁ କୂଳରେ ରଖ, ବନରାମାନେର ନେତା; ସମୁଦ୍ର ପାରିବା ପାଇଁ ଆଲୋଚନାର ସମୟ ଆସିଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ଦଳକୁ ମୁକ୍ତ କର, କେହି ଅନ୍ୟଠାରେ ଯାଉନାହିଁ; ସୂର୍ଯ୍ୟବନ୍ଧୁ ବନରାମାନେ ଆଗେ ଯାଉନ୍ତୁ, ଲୁଚିଥିବା ଭୟ ଖୋଜିବାକୁ।" ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ସେନାକୁ ସମୁଦ୍ର କୂଳର ଗଛ ତଳରେ ରଖିଲେ। ସେଠାରେ ବନରାମାନେର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ସମୁଦ୍ର ନିକଟରେ ମଧୁ ରଙ୍ଗର ଜଳର ଶୋଭାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସମୁଦ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସମୁଦ୍ର କୂଳର ଉଦ୍ୟାନ ଉପରେ ଉତ୍ସାହରେ ବନରାମାନେ ବସିଲେ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ପାରିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ। ସେମାନେ ବସିବା ସମୟରେ ସେନାର ଅସେମ ଶବ୍ଦ ସମୁଦ୍ରର ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନକୁ ଆଡ଼କରି ଚାରିପାଖରେ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ସୁଗ୍ରୀବ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ବନରାମାନେର ସେନା ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ, ବିଶାଳ ଓ ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ। ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରକୁ ଦେଖି ବନରାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ଦେଖି ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ। ଦୂର ଅପାର କୂଳ, ଯେଉଁଠାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭିଡ ହୋଇ ଅଛନ୍ତି, ବନରାମାନେ ଦେଖି ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସରେ ବସିଲେ। ରାତି ଆରମ୍ଭରେ, ଦିନ ଶେଷ ହେଲା, ସମୁଦ୍ର ଶର୍କ ଓ ମକରା ମାଛର ଭୟଙ୍କରତାରେ, ଫେନ ତରଙ୍ଗର ହସରେ, ଉତ୍ସାହରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲା। ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ ହେଲା, ସମୁଦ୍ର ଚଳିଗଲା, ଚନ୍ଦ୍ରର ପ୍ରତିବିମ୍ବରେ ଭରିଗଲା, ଭୟଙ୍କର ବାତାସରେ ଓ ବଡ଼ ଜଳଜନ୍ତୁମାନେ—ତିମି, ଡଲଫିନ ଆଦିରେ ଭରିଗଲା। ବରୁଣଙ୍କ ନିବାସ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସର୍ପରେ ଆକ୍ଷିପ୍ତ, ବଡ଼ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିମଗ୍ନ, ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବତରେ ଭରିଗଲା। ଏଠାରେ ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ, ଗଭୀର ଅନ୍ଧାର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେର ନିବାସ; ସମୁଦ୍ର ମକରା ଓ ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ମଥିତ, ତରଙ୍ଗ ଉତ୍ସାହରେ ଉଠିବା ଓ ପଡ଼ିବା। ଅଗ୍ନିର ଧୂଳି ପରି ଚିଟି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମହା ଜଳଜ ସର୍ପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସଦା ଦୁଷ୍ଟ ଦେବଶତ୍ରୁ ଓ ପାତାଳର ନିବାସ। ସମୁଦ୍ର ଆକାଶ ପରି, ଆକାଶ ସମୁଦ୍ର ପରି; ସମୁଦ୍ର ଓ ଆକାଶ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟରେ ମିଶିଯାଇଥିଲା। ଜଳ ଆକାଶରେ ମିଶିଯାଇ, ଆକାଶ ଜଳରେ ମିଶିଯାଇ, ଦୁଇଁଟି ଏଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା—ତାରା ଓ ରତ୍ନରେ ଭରି। ମେଘ ବଢ଼ି ତରଙ୍ଗ ଗୋଟିଏ ପରି ଉଠିବା, ସମୁଦ୍ର ଓ ଆକାଶର ମଧ୍ୟରେ ତାରତମ୍ୟ ନଥିଲା। ନଦୀର ମହାପ୍ରଭୁ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ, ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ ଏକାଉଁ ଏକାଉଁ ଆକାଶରେ ଡ଼ଙ୍ଗ ପରି ଲଟକୁଥିଲା। ରତ୍ନ ଓ ଜଳର ଅସେମ ଶବ୍ଦ, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇ, ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ ଉଠୁଥିଲା, ଅନେକ ଜଳଜନ୍ତୁର ଭିଡରେ ଭରିଯାଉଥିଲା। ବଡ଼ ଆତ୍ମାମାନେ ପାଣିର ଭାରକୁ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶରେ ଉଠିଥିବା ଦେଖିଲେ, ତରଙ୍ଗର ଶୋଭା କୋରାଲ ପରି ଚମକୁଥିଲା।