ଜନକ ରାଜା ଅତି ଶୁଭ ଅଭିନନ୍ଦନ କରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହି ଦୁଇ ଯୁବକ କିଏ? ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଭଳି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ହାତୀ ଓ ସିଂହଙ୍କ ଚାଳ ଭଳି ଗମନ କରୁଛନ୍ତି, ଶୂରବିର, ବାଘ ଓ ବଳଦ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଚଉଁ ଗୋଲାପ ଫୁଲର ପତ୍ର ଭଳି ବଡ଼, ହାତରେ ତଳୱାର, ତୀର-ଧନୁ ଧରିଛନ୍ତି, ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭା ରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଦେବତା ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଭଳି ସୁନ୍ଦର।" "ଏହି ଦୁଇଜଣ ଦେବତା ଭଳି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ପଦଯାତ୍ରା କରି କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିଲେ? କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଏମାନେ କେଉଁଠିର ଲୋକ?" ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। "ସେମାନେ ଆକାଶର ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଏହି ଭୂମିକୁ ଶୋଭା ଦେଉଛନ୍ତି, ଦେଖିବାରେ, ଚାଳରେ, ଉଚ୍ଚତାରେ ସମାନ।" "ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ କେଉଁ ଦୁର୍ଗମ ପଥ ଦେଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ଏମାନେ ଏତେ ଉତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଛନ୍ତି, ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ ଘଟଣା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରେ ରହିବା, ରାକ୍ଷସମାନେ ନିପାତିତ ହେବା—ଏବଂ ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ। ପରେ ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଜନକ ରାଜା ଆଦର ଦେଇ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଲେ, ରୀତି ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଏହି ନୀତିଶୀଳ ରାଜାଙ୍କ ଆତିଥ୍ୟ ସ୍ୱୀକାର କରି, ଦୁଇ ରାଘବ ଏଠାରେ ଏକ ରାତି ବିତାଇ, ପରେ ମିଥିଳା ଦିଗରେ ଆଗେ ବଢିଲେ। ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ମିଥିଳା ନଗର ଦେଖି 'ଉତ୍ତମ, ଉତ୍ତମ!' କହି ଅନେକ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ମିଥିଳାକୁ ଆଦର କଲେ। ମିଥିଳା ନଗର ପାଖରେ ଏକ ମନୋହର, ପ୍ରାଚୀନ, ବିରାଟ ଆଶ୍ରମ ଦେଖି ରାମ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହି ସ୍ଥାନ ଆଶ୍ରମ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ତପସ୍ବୀ ନାହିଁ। ଏହା କାହା ପୂର୍ବ ଆଶ୍ରମ?” ରାମଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ରାଘବ, ଏହି ଆଶ୍ରମ କାହା ତି, ଯେଉଁ ଗୁରୁତ୍ୱାନ୍ୱିତ ଆତ୍ମା ରେ ରୋଷରେ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ, ଏହା ମୁଁ କହିବି। ଏହା ଏକ ସମୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ। ଏଠାରେ ଗୌତମ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଅହଲ୍ୟା ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏକ ଦିନ ଗୌତମ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଜାଣି ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର, ଶଚୀପତି, ଋଷିର ରୂପ ଧରି ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଯେଉଁମାନେ ସଂଯୋଗ ଚାହନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଥାସମୟ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ସହିତ ସଂଯୋଗ କରିବାକୁ ଚାହେଁ।' ଅହଲ୍ୟା ଅନ୍ତର୍ଗତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ରାଘବ, ଅନ୍ୟଥା ଭାବି, ଦେବତାରାଜଙ୍କୁ ଜିଜ୍ଞାସାରେ ଏହି ସଂଯୋଗକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ। ସଂଯୋଗ ପରେ, ଅହଲ୍ୟା କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁଷ୍ଟ, ଦେବତାରାଜ; ଦୃତ ଏଠାରୁ ଯାଅ, ମହାଶୟ।' 'ଦେବତାରାଜ, ଦୟାକରି ତୁମେ ଓ ମୋତେ ଗୌତମ ଠାରୁ ରକ୍ଷା କର।' ଇନ୍ଦ୍ର ହସି କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁଷ୍ଟ, ଯେପରି ଆସିଛି, ସେପରି ଯାଉଛି।' ଏଭଳି ସଂଯୋଗ ପରେ, ସେ ଦୃତ ଆଶ୍ରମ ଛାଡି ଦେଲେ। ଗୌତମଙ୍କ ଭୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦୃତ ଚାଲିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେଖିଲେ ଗୌତମ ଋଷି ଆସୁଛନ୍ତି। ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଗୌତମ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନି ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ। ଘୃତ ଓ କୁଶ ନେଇ ଆସୁଥିବା ଋଷି ଦେଖି, ଦେବତାରାଜ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ମୁହଁ ଫିକା ହେଲା। ଗୌତମ ଋଷି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏକ ଋଷିର ରୂପରେ ଦେଖି, ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, 'ମୋ ରୂପ ଧରି ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ, ତୁମେ ଫଳହୀନ ହେବା।' ଗୌତମଙ୍କ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧ ଦେଖି, ସହସ୍ରନେତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୁକ୍ରାଣୁ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲା। ଏଭଳି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଲେ, 'ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଏଠାରେ ରହିବା।' 'ବାୟୁରେ ଜୀବନ, ଉପବାସ, ତପସ୍ୟାରେ ତୀବ୍ର, ଭସ୍ମରେ ଶୟନ, ସମସ୍ତ ଜୀବରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ରହିବା।' 'ଦଶରଥ ପୁଅ ରାମ ଏଠି ଆସିଲେ, ତୁମେ ପବିତ୍ର ହେବା।' 'ତାଙ୍କୁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇ, ଲୋଭ ଓ ମୋହ ଛାଡି, ଆନନ୍ଦରେ ତୁମେ ତୁମ ରୂପ ପୁନଃ ପାଇବା, ଏବଂ ମୋତେ ଯୋଗ ଦେବା।' ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ କହି, ତପସ୍ୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୌତମ ଋଷି ଆଶ୍ରମ ଛାଡି, ଶିବାଳୟ ପାହାଡ଼ରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଉନଚାଳିଶତମ ସର୍ଗ କଥା କହିବି। ଏହି ଶାପରେ ଫଳହୀନ ହୋଇ, ଭୟଭୀତ ଚକ୍ଷୁ ଧରି, ଇନ୍ଦ୍ର ଅଗ୍ନି ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଚାରଣମାନେ ସମ୍ମିଳିତ ହୋଇ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କରିଛି, ଗୌତମଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ବାଧା ଦେଇ, ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛି। ଏହି କ୍ରୋଧରେ ମୁଁ ଫଳହୀନ ହୋଇଛି, ଅହଲ୍ୟା ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି।' 'ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ କରିଛି, ଏହାକୁ ଫଳଦାୟକ କରିବାକୁ ତୁମେ ଏବଂ ଋଷି, ଚାରଣମାନେ ସମ୍ମିଳିତ ହୋଇ କିଛି କର।' ଶତକ୍ରତୁଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ଅଗ୍ନି ନେତୃତ୍ୱରେ ପିତୃମାନେ ଓ ମାରୁତମାନେ ସହିତ ଆସି କହିଲେ, 'ଏହି ମେଷ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ, ଇନ୍ଦ୍ର ଫଳହୀନ; ମେଷର ଶୁକ୍ରାଣୁ ନେଇ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଇଦିଅ।' 'ମେଷ ଫଳହୀନ ହେଲେ ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ, ଏବଂ ଯେଉଁ ମାନବ ମେଷ ଦାନ କରିବେ, ସେମାନେ ଅସୀମ ଫଳ ପାଇବେ, ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନେକ ଫଳ ଦେବା।