ଅତି ବିଶାଳ ମୂଳ ଭୂମି, ଜଙ୍ଗଲ ଦୁର୍ଗ ଓ ଅରଣ୍ୟ ଭିତରେ, ରାମଚନ୍ଦ୍ର ନିର୍ଦେଶ ଦେଲେ—ବନବାସୀ ଵାନରମାନେ ଦୂତିଆ ବେଳେ ଲାଗି, ଶତ୍ରୁ ସେନା କେଉଁଠି ଲୁଚିଛି ଦେଖିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ। ଯଦି କୌଣସି ଦୁର୍ବଳ ଶତ୍ରୁ ସେନା ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ତା'କୁ ସାମ୍ନା କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଭୟାନକ କାର୍ଯ୍ୟ ସାହସ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ପଡିବ। ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିଂହ ପରି ଵାନରମାନେ, ଶତ-ଶତ, ହଜାର-ହଜାର ଦଳରେ, ସମୁଦ୍ର ତରଙ୍ଗ ପରି ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ଦଳକୁ ଆଗକୁ ନେଇଯିବେ। ପାହାଡ଼ ପରି ଦେହ ଥିବା ଗଜା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗବୟା, ଓ ଗବକ୍ଷ—ଏମାନେ ଗାଈ ମଧ୍ୟରେ ଅଭିମାନୀ ବଳଦ ପରି ଅଗ୍ରଗାମୀ ହେବେ। ଵାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଜମ୍ପିବାରେ ପ୍ରଧାନ ରିଷଭ ଦଳର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ। ଗନ୍ଧମାଦନ, ଯୁଦ୍ଧାହସ୍ତୀ ପରି ତୀବ୍ର ଓ ଭୟଙ୍କର, ଵାନର ସେନାର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅସ୍ଥାନ ନେବେ। ରାମ ନିଜେ ହନୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆସି, ଏଇରାବତ ଉପରେ ଶ୍ରୀମନ୍ତ ପରି, ସେନା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଶୂରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ସାହ ବଢାଇବେ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯମ ପରି ଭୟଙ୍କର, ଅଙ୍ଗଦ ସହିତ ଆଗକୁ ଯିବେ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଜାପତି ସହିତ ଚଲିଥାଆନ୍ତି। ଜାମ୍ବବାନ, ସୁଶେନ, ଓ ତୀବ୍ର ଵେଗଦର୍ଶୀ—ଏହି ତିନିଜଣ ମଧ୍ୟରେ ଭାଲୁ ରାଜା—ପଛ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସେନାକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ। ରାମଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ମହାରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ତା'ପରେ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ସେନା ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଗୁହା ଓ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରୁ ଜମ୍ପି ଚାଲିଗଲେ। ବାନର ରାଜା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ନିଜ ସେନା ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେ ଏବେ ଶତ, ହଜାର, କୋଟି, ଦଶ କୋଟି ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ, ସମ୍ବୃଦ୍ଧ ହସ୍ତୀ ପରି। ବିଶାଳ ବାନର ସେନା ରାମଙ୍କ ପଛରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଉଲ୍ଲାସରେ ଚଲିଥିଲା, ସୁଗ୍ରୀବ ତା'କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ବାନରମାନେ ଜମ୍ପି, ଉଡ଼ି, ହୁଙ୍କାର ଓ ଗର୍ଜନ କରି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେମାନେ ସୁଗନ୍ଧିତ ମଧୁ ଓ ଫଳ ଖାଇ, ଫୁଲ ଭରା ବୃକ୍ଷ ଉଠାଇ ନେଲେ। ଅଭିମାନୀ ହୋଇ, ସେମାନେ ଏକାପରେ ଏକା ଟାଣି, ଫେଙ୍ଗି ଦେଲେ; କିଏ ଫେଲିଗଲେ, କିଏ ଉଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ, କିଏ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ତଳେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଲେ। ରାମଙ୍କ ନିକଟରେ ବାନରମାନେ ଗର୍ଜନ କରି କହିଲେ—“ରାବଣ ଓ ସମସ୍ତ ରାତ୍ରିଚରମାନେ ଆମେ ମାରି ଦେବାକୁ ପଡିବ।” ଆଗରେ ଶୂର ନୀଳ ଓ କୁମୁଦ ଏବଂ ଅନେକ ବାନର ରାସ୍ତା ସଫା କରୁଥିଲେ। ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସୁଗ୍ରୀବ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶୂର ଦୁଷ୍ଟ ନାଶକ ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଆଗକୁ ଚାଲିଥିଲେ। ଶୂର ବାନର ଶତବଳି, ଦସ କୋଟି ବାନର ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ସମସ୍ତ ବାନର ସେନାକୁ ଏକା ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। କେଶରୀ, ପାନସା, ଗଜା, ଅର୍କ ଓ ଅନେକ ବାନର, ଏକ ଶତ କୋଟି ଦଳ ନେଇ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସୁଶେନ ଓ ଜାମ୍ବବାନ, ଅନେକ ଭାଲୁ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ପଛ ଦଳକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବକୁ ଆଗରେ ରଖି। ନୀଳ, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଜମ୍ପିବାରେ ପ୍ରଧାନ, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ସେନାକୁ ଘିରି ରକ୍ଷା କଲେ। ଦରୀମୁଖ, ପ୍ରଜଙ୍ଘ, ଜାମ୍ଭା, ରଭସା ଓ ଅନ୍ୟ ଶୂରମାନେ ସମସ୍ତ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଆଗକୁ ଯାଇ ବାନରମାନେକୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ। ଏପରି ଶିଂହ ପରି ଶୂର ବାନରମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଉପରେ ଅଭିମାନ କରି, ଶତ ଶିଖର ସହିତ ଶୋଭିତ ସହ୍ୟ ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ଫୁଲିଥିବା ଝିଲି ଓ ଚମତ୍କାର ପୋକରା ଦେଖି, ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଜାଣି, ଭୟଭିତ ଭାବରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ସେମାନେ ନଗର ଓ ଜନବସ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଏଡ଼ି, ବିଶାଳ ବାନର ସେନା ସମୁଦ୍ର ଝାଡ଼ ପରି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲା। ଏହି ଭୟାନକ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା; ଶୂର ବାନର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଦଶରଥ ପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରହିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ଶୀଘ୍ର ଆଗକୁ ଜମ୍ପିଲେ, ଶିକ୍ଷିତ ଘୋଡ଼ା ପରି; ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ—ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ମହାପୁରୁଷମାନେ ପ୍ରଭା ଦେଇଥିବା ଗ୍ରହ ପରି ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶିତ ହେଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବାନର ରାଜା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ରାମ ଆଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ନିଜ ସେନା ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଙ୍ଗଦ ସହିତ ରାମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି ଶୁଭ ଶବ୍ଦ କହିଲେ—“ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ରାବଣଙ୍କୁ ମାରି, ସୀତାକୁ ଦେଉଥିବା ପରେ, ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରି ଫେରିବା। ତୁମେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରି ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିବା, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଆନନ୍ଦ ସହିତ; ଏ ରାଘବ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀରେ ବଡ଼ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଛି। ମୁଁ ଦେଖୁଛି, ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଉଛି; ନିର୍ମଳ ଓ ଉତ୍ତମ ବାତାସ ସେନାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଛି, ଶିତଳତା ଦେଉଛି। ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧୁର ଓ ମନୋହର ଶବ୍ଦ କରୁଛି; ସମସ୍ତ ଦିଗ ନିର୍ମଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ଚମକୁଛି। ଉଶନା, ଭାର୍ଗବ, ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ତୁମେ ଆଗରେ ଯାଇଛି; ଶୁଭ ବ୍ରହ୍ମା ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଶୁଭ ମହା ଋଷିମାନେ, ଦୀପ୍ତି ସହିତ, ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ଘିରିଥିଲେ। ତ୍ରିଶଙ୍କୁ, ରାଜା ଋଷି, ନିଜ ପୁରୋହିତ ସହିତ ନିର୍ମଳ ଚମକୁଛି; ଆମ ପୂର୍ବଜ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମା ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ପ୍ରଜାପତି, ଆମ ଆଗରେ ଅଛନ୍ତି। ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ ବିଶାଖା ନକ୍ଷତ୍ର ଅପରିଭ୍ରମିତ ଚମକୁଛି; ଏହି ନକ୍ଷତ୍ର ଆମ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମା ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁମାନେ ପାଇଁ। ନୈରୃତ ନକ୍ଷତ୍ର, ନୈରୃତମାନଙ୍କର, ବହୁତ ଦୁଃଖ ପାଇଛି; ମୂଳ ନକ୍ଷତ୍ର ମୂଳବତ୍ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶିତ ହୋଇ, ଧୂଆଁ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହେଉଛି।