ସେ ରାତି, ଏଠାରେ ଆମେ ସୁଖରେ ଏକ ରାତି ରହିବା—ଆସନ୍ତା ସକାଳେ, ହେ ମହାନୁଭାବ, ତୁମେ ଜନକଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବା। ଏହିପରି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯେତେବେଳେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଗମନ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣିଲେ, ତେବେ ମହାପ୍ରତାପୀ ସୁମତି, ବଡ଼ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ, ପୁନର୍ବାର ଫେରି ଆସିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଗୁରୁମାନ୍ୟ, ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦାନ କଲେ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ପ୍ରସଙ୍ଗ ଜାଣି ସମ୍ବୋଧନ କଲେ—"ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ହେ ମୁନି, ଆପଣ ମୋ ଭୂମିକୁ ଅଗ୍ରସର କରିଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୋପରି ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ କେହି ନାହିଁ।" ଏହିଭଳି ମିଳନ ଓ କୁଶଳ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ସୁମତି ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଭକାମନା ଦେଉଛି। ଏହି ଦୁଇ ଯୁବକ କିଏ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଶିଂହ ଓ ହାତୀଙ୍କ ପଦଚାଳନା ଭଳି ଗମନ, ବୀରତାରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ବାଘ ଓ ବୃଷଭ ସମାନ ଦୃଢ଼?" ସେମାନେ ପଦ୍ମପତ୍ର ସମ ଚକ୍ଷୁ, ତଳୱାର, ତୁଣୀର ଓ ଧନୁଷ୍ୟଧାରୀ, ଯୁବକାବସ୍ଥାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭା ପାଇଁଛନ୍ତି, ଦେବଦ୍ୱୟ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଙ୍କ ଭଳି ଅପୂର୍ବ ରୂପ। ଏମିତି ଦେବତାମାନେ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଥିବା ପରି ଏଠାକୁ କିପରି ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି, କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି, କାହାର ସନ୍ତାନ, ମୁନିବର, ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଆକାଶକୁ ଶୋଭାୟମାନ କରନ୍ତି, ସେପରି ଏ ଭୂମିକୁ ଶୋଭାୟମାନ କରୁଛନ୍ତି, ଦେଖିବା, ଚାଳିବା, ଆକୃତିରେ ଦୁଇଁଜଣ ସମାନ। ଏମିତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନରମାନେ ଏହି କଠିନ ପଥରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି? ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।" ସୁମତିଙ୍କ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଅତୀତ ଘଟଣା ସବୁ ଖୋଲାସା କଲେ—ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରେ ବାସ, ରାକ୍ଷସମାନେ ହତ୍ୟା, ଏବଂ ସମସ୍ତ କଥା ଅନୁସୂଚନା କଲେ। ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବିଶ୍ମିତ ହେଲେ। ସେ ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସମ୍ମାନର୍ହ, ସେମାନେ ଅତିଥି ଭାବେ ଆସିଥିବାରୁ ଚିରପରିଚିତ ରୀତି ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ଏପରେ, ସେ ଦୁଇ ରାଘବ ଉଚିତ ଆତିଥ୍ୟ ଲାଭ କରି, ଏକ ରାତି ରହି, ମିଥିଲାପ୍ରତି ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଜନକଙ୍କ ପବିତ୍ର ମିଥିଲା ନଗର ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ଋଷିମୁନି ମିଥିଲାର ସ୍ତୁତି କରି "ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ!" ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ମିଥିଲା ନିକଟର ଏକ ଅତି ପ୍ରାଚୀନ, ଶୂନ୍ୟ, ମନୋହର ଆଶ୍ରମ ଦେଖି ରାଘବ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"ପ୍ରଭୁ, ଏହି ସ୍ଥାନ ଆଶ୍ରମ ପରି ଲାଗୁଛି, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ତାପସ ନାହାନ୍ତି, ଏହା କାହାର ପୂର୍ବତନ ଆଶ୍ରମ?" ରାଘବଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, କୁଶଳବାଣୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—"ରାଘବ, ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି, ଏହି ଆଶ୍ରମ କାହାର, କିପରି ଏହା ଏକ ଶାପରେ ପତିତ ହୋଇଛି।" "ଏହି ଆଶ୍ରମ ପୂର୍ବେ ଦିବ୍ୟତା ସମ୍ପନ୍ନ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରୁଥିବା ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କ ଥିଲା। ଏଠି, ଅହଲ୍ୟା ସହିତ, ସେ ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏଥିରେ ଏକ ଦିନ, ଗୌତମଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିର ସୁଯୋଗ ନେଇ, ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର, ଋଷି ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଯେଉଁମାନେ ସଂଯୋଗ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉଚିତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ସଂଯୋଗ ଚାହେଁ।' ଅହଲ୍ୟା ଏହି ଋଷି ରୂପରେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଚିହ୍ନିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦେଖିବାର ଉତ୍ସୁକତାରେ, ଅବିବେକବଶତଃ ସେ ଅନୁମତି ଦେଲେ।" "ପରେ, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବା ପରେ, ସେ ଦେବରାଜକୁ କହିଲେ—'ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଦେବେଶ, ଏଠାରୁ ତ୍ୱରିତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କର; ଗୌତମଙ୍କୁ ଆମେ ଦୁହେଁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦରକାର।' ଦେବରାଜ ହସି କହିଲେ—'ମୁଁ ଯେପରି ଆସିଥିଲି, ସେପରି ଚାଲିଯିବି।' ଏହିପରି ସଂଯୋଗ ଶେଷେ, ସେ ତୁରନ୍ତ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ଗୌତମଙ୍କ ଭୟରେ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ଚାଲିଯାଉଥିବା ବେଳେ, ସେ ଦେଖିଲେ ମହାତ୍ମା ଗୌତମ ପବିତ୍ର ଜଳ ନେଇ, ଅଗ୍ନି ସମାନ ତପସ୍ୟା ତେଜରେ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛନ୍ତି।" "ଗୌତମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବେଶ୍ୱର ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ମୁହଁ ଫିକା ପଡ଼ିଗଲା। ତାଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଏମିତି ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ କରିଥିବାରୁ, ତପସ୍ବୀ ଗୌତମ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ—'ମୋ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଏମିତି ଅନ୍ୟାୟ କରିଛ, ଅତଏବ ତୁମେ ଫଳହୀନ ହେବା।' ଏହି ଶାପ ଦେଲାପରେ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁଅଳି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୁକ୍ରାଣୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।" "ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, ଗୌତମ ତାଙ୍କ ଜୀବନୀ ସାଥୀକୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଲେ—'ତୁମେ ଏଠି ଅନେକ ହଜାର ବର୍ଷ ରହିବା, ବାୟୁପାନ କରି, ଉପବାସରେ, ତପସ୍ୟାରେ ତପ୍ତ, ଅଂଗାର ଉପରେ ଶୋଇ, ସମସ୍ତ ଜୀବରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ରହିବା।'" "ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ଯେତେବେଳେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ଆସିବେ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ପବିତ୍ର ହେବା। ତାଙ୍କୁ ଅତିଥି ଭାବେ ସମ୍ମାନ କରି, ଲୋଭ ଓ ମୋହ ଛାଡ଼ି, ଆନନ୍ଦରେ ତୁମେ ତୁମ ପୂର୍ବତନ ଶରୀର ପୁନର୍ଲାଭ କରି, ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଆସିବା।'" "ଏହିପରି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବା ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଏପରି ଶାପ ଦେଇ, ମହାତ୍ମା ଗୌତମ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ହିମାଳୟ ପର୍ବତର ସୁନ୍ଦର ଶିଖରକୁ ଚାଲିଗଲେ।" ଏହି ଭଳି ଶାପ ପାଇ ଫଳହୀନ ହୋଇଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର, ଭୟଭୀତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଗ୍ନି, ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଚାରଣମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ କଥା କହିବାକୁ ଆଗେଇଲେ।