ପବିତ୍ର ୱାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧ କାଣ୍ଡର ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗର ଏହି ଗଠନାବଳୀ ଶୁଣ। ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ନିକଟରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶିଷ୍ଟ ଭାବେ ଖବର ଶୁଣି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ସତ୍ୟବାନ୍ ରାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ— “ହନୁମାନ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଲଙ୍କା ନଗର ନେଇ ଖବର ଦେଲ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନଗରକୁ ଶୀଘ୍ର ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି; ଏହା ମୋର ସତ୍ୟ ବଚନ। ସୁଗ୍ରୀବ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେନା ଚଳାଣର ପ୍ରସ୍ତୁତି କର; ଏବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜୟପ୍ରଦ ମଧ୍ୟାହ୍ନକୁ ପହଞ୍ଚିଛି। ଆଜି ଉତ୍ତରଫାଲ୍ଗୁନୀ ତିଥି, ଆସନ୍ତାକାଲି ହସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରର ସଂଯୋଗ ହେବ; ଏହି ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ ଆମେ ଯାତ୍ରା କରିବା। ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଭଲ ଭଲ ଶକୁନ ଦେଖାଯାଉଛି; ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରି ସୀତାକୁ ନିଏ ଫେରାଇ ଆସିବି। ମୋର ଦହିଣ ଆଖି ଉପରେ ଫଡ଼ୁଛି, ଯେଉଁଠି ମୋର ଆଶା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଓ ବିଜୟ ଲାଗି ଶୁଭ ସଙ୍କେତ ମିଳୁଛି। ତାପରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ନୀତିବାନ୍, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ରାମ ପୁଣି କହିଲେ— “ନୀଳ, ଏହି ସେନାର ଆଗରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଶୀଘ୍ର ଗତିଶୀଳ ବାନର ସହ ଆଗକୁ ଯାଅ, ଏବଂ ମାର୍ଗ ଦେଖ। ମୂଳ-ଫଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୀତଳ ଜଳ ଓ ମଧୁର ମାର୍ଗ ରହିଥିବା ଜଙ୍ଗଲ ମାର୍ଗ ଦେଖି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ସେନାକୁ ନେଇଯାଅ। ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହି ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଜଳକୁ ବିଷାକ୍ତ କରିପାରନ୍ତି; ସେଥିପାଇଁ ସତତା ସତର୍କ ରୁହ। ନିମ୍ନଭୂମି, କାନନ ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ଥିବା ବାନରମାନେ ଚମ୍ପି ଚମ୍ପି ଶତ୍ରୁ ସେନା କେଉଁଠି ଲୁଚିଛି ଦେଖନ୍ତୁ। କେଉଁଠି ଦୁର୍ବଳ ଶତ୍ରୁ ଥାଏ, ଏଠାରେ ନିଜେ ଲଢ଼ି ନିବାରଣ କର; ଏହି ଭୟଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସାହସରେ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ସିଂହ ସମାନ ପ୍ରବଳ ବାନରମାନେ ଶତ ଶତ, ହଜାର ହଜାର ଦଳରେ ଭୟାନକ ମହାସାଗର ଭଳି ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତୁ। ପାହାଡ଼ ସମାନ ଗଜା, ପ୍ରବଳ ଗବୟ, ଓ ଗବକ୍ଷ—ଏମାନେ ଗୋ-ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଭ ଭଳି ଆଗରେ ଯିବେ। ବାନରମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ଓ ଲଙ୍କାଇଁ ରିଷଭ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱର ରକ୍ଷା କରିବେ। ଯୁଦ୍ଧ ହସ୍ତୀ ସମାନ ଶୀଘ୍ର ଓ ଭୟାନକ ଗନ୍ଧମାଦନ ବାୟଁ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରହିବେ। ମୁଁ ନିଜେ ହନୁମାନଙ୍କ ଚଢ଼ି, ଏଇ ସେନାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଯିବି, ଯେପରି ଇରାବତରେ ଇନ୍ଦ୍ର। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯମ ସମାନ ଭୟଙ୍କର, ଅଙ୍ଗଦ ସହିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବେ; ଯେପରି ପ୍ରଜାପତି ରାଜାଙ୍କ ସହ। ଜାମ୍ବବାନ୍, ସୁଷେଣ ଓ ବେଗଦର୍ଶୀ—ଏହି ତିନିଜଣ ତୁମର ପଛ ପାର୍ଶ୍ୱର ରକ୍ଷା କରିବେ। ରାମଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁଗ୍ରୀବ ଦଳକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରବଳ ବାନର ଦଳ ଗୁହା ଓ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରୁ ଲାଫି ତୁରନ୍ତ ଉଠିଲେ। ବାନରରାଜ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଧାର୍ମିକ ରାମ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ସେନା ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ। ସେବେ, ଶତ ଶତ, ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ, କୋଟି କୋଟି ବାନର, ହାତୀ ସମାନ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ରାମଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ। ସେଇ ମହା ବାନର ସେନା ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଉଲ୍ଲାସିତ ହୋଇ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲା, ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଲେ। ବାନରମାନେ ଲାଫି, ଚମ୍ପି, ଗର୍ଜନ ଓ ଡାକ ଦେଇ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ସେମାନେ ସୁସ୍ୱାଦୁ ମଧୁ ଓ ଫଳ ଖାଇଲେ, ଫୁଲ ଗୁଛିଥିବା ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଉଠାଇ ନେଲେ। ଗର୍ବିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଏକାଅପରକୁ ଧରି ପେଲେ, କିଏ ତଳକୁ ପଡ଼ିଲେ, କିଏ ଉପରକୁ ଲାଫିଲେ, କିଏ ଅନ୍ୟକୁ ଫେଲିଦେଲେ। ରାମଙ୍କ ନିକଟରେ ବାନରମାନେ ଗର୍ଜନ କଲେ—“ରାବଣ ଓ ସମସ୍ତ ରାତ୍ରିଚର ଆମେ ବଧ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ!” ଆଗରେ ପ୍ରବଳ ନୀଳ ଓ କୁମୁଦ ଅନେକ ବାନର ସହ ପଥ ଶୁଧ କଲେ। ମଧ୍ୟଭାଗରେ ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅନେକ ପ୍ରବଳ ବିର ଓ ଶତ୍ରୁନାଶକ ବାନର ସହ ଚାଲିଲେ। ବିର ଶତବଳି, ଦଶ କୋଟି ବାନର ସହିତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାନର ସେନାକୁ ଏକା ରକ୍ଷା କଲେ। ଏକ ଶତ କୋଟି ବାନର ଦଳ ସହିତ କେଶରୀ, ପନସ, ଗଜା, ଅର୍କ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱ ରକ୍ଷା କଲେ। ସୁଷେଣ ଓ ଜାମ୍ବବାନ୍ ଅନେକ ଭାଲୁ ସହ ପଛ ପାର୍ଶ୍ୱ ରକ୍ଷା କଲେ, ସୁଗ୍ରୀବକୁ ଆଗରେ ରଖି। ତାଙ୍କ ଶୂର ବାନର ସେନାପତି ନୀଳ, ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ସେନାକୁ ଘେରି ଚାଲିଲେ। ଦରୀମୁଖ, ପ୍ରଜଂଘ, ଜାମ୍ଭ ଓ ବାନର ରଭସା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନାୟକ ଚାରିପାଖରୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ି, ବାନରମାନେ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ। ଏପରି ଶିଂହ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଗର୍ବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଶତ ଶିଖର ଶୋଭିତ ସହ୍ୟ ପର୍ବତ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ପୁଷ୍ପିତ ହ୍ରଦ ଓ ଶୋଭାମୟ ସରୋବର ଦେଖି, କ୍ରୋଧ ମୟ ରାମଙ୍କ ଆଦେଶ ମନେପକାଇ, ଭୟଭୀତ ଭଳି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ସେମାନେ ସହର ଓ ଅବାସିକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଏଡ଼ି, ବିପୁଳ ବାନର ସେନା ସମୁଦ୍ରର ଧାରା ଭଳି ଅଗ୍ରସର ହେଲା। ସେଇ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଓ ଭୟଙ୍କର ବାନର ସେନା ଗର୍ଜନ ଓ ଆତଙ୍କରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲା; ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ସମସ୍ତ ବିର ବାନରନାୟକ ଉପସ୍ଥିତ ରହିଲେ।