ହେ ରାମ, ସୁଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଧୂମ୍ରାଶ୍ୱ। ଧୂମ୍ରାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଶ୍ରଞ୍ଜୟ। ଶ୍ରଞ୍ଜୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଓ ପ୍ରବଳ ସହଦେବ, ଏବଂ ସହଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧାର୍ମିକ କୁଶାଶ୍ୱ। କୁଶାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ସମରେ ଅପରାଜେୟ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସୋମଦତ୍ତ। ସୋମଦତ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାକୁତ୍ସ୍ଥ। ଏହି କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ, ଏହି ସହରରେ ବସୁଛନ୍ତି; ସେ ଅପରାଜିତ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ତାଙ୍କ ନାମ ସୁମତି। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ କୃପାରେ, ବୈଶାଳୀର ସମସ୍ତ ରାଜା ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଉତ୍ତମ, ପ୍ରବଳ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧାର୍ମିକ। ଏଠାରେ ଆମେ ଏକ ରାତି ଶାନ୍ତିରେ ବିତାଇବା; କାଲି ସକାଳେ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଜନକଙ୍କୁ ଦେଖିବା। ସେଥିରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ତେଜସ୍ୱୀ ସୁମତି ଶୁଣିଲେ ଯେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆସିଛନ୍ତି, ସେ ବଡ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ଓ ମହାନ୍ତ ମନ୍ୟ ହୋଇ ଫେରିଲେ। ଗୁରୁଜନ ଓ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବ ସହିତ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ସୁସ୍ଥତା ପ୍ରସ୍ନ କରି, ସମ୍ମାନ ସହ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: "ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେ ଆପଣ ମୋ ଭୂମିକୁ ପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୋପରି ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଆଉ କେହି ନାହାନ୍ତି।" ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବାଲକାଣ୍ଡର ସଂଖ୍ୟା ଅଠଚାଳିଶ ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣାଉଛି। ସେମାନେ ପରସ୍ପର ମଙ୍ଗଳାଚରଣ ପରେ, ସମ୍ବାଦ ସମାପ୍ତିରେ, ସୁମତି ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ଶୁଭେଚ୍ଛା। ଏହି ଦୁଇ ଯୁବକ କିଏ? ଏମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ପ୍ରାକ୍ରମଶାଳୀ, ହାତୀ ଓ ସିଂହ ପରି ଚାଲିବା, ବୀର, ବାଘ ଓ ବୃଷ୍ଠି ପରି ଦୃଢ। ଏମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ କମଳଦଳ ପରି, ତଳୱାର, ତୀର-ଧନୁ ଧାରଣ କରି, ଯୌବନର ଉଦ୍ଧତତାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ନାହାନ୍ତି, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଙ୍କ ପରି ସୁନ୍ଦର। ଏମାନେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛନ୍ତି, କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠାରେ ପଦେ ପଦେ ଆସିଛନ୍ତି, ଏମାନେ କାହା ପୁତ୍ର? ମୁଁ ସତ୍ୟଟି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏମାନେ ଆକାଶକୁ ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଶୋଭା ପାଇଁଥାନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ଭୂମିକୁ ଶୋଭା ଦେଉଛନ୍ତି। ଏମାନେ ଏତେ ଦୁର୍ଗମ ପଥରେ କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି? ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ କାହିଁକି ଯାଉଛନ୍ତି?" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସେମାନଙ୍କ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆସିବା, ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରେ ରହିବା, ରାକ୍ଷସମାନେ ହତ୍ୟା ଏବଂ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲେ। ରାଜା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ବଡ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଓ ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଆଦର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଏହିପରି ଉତ୍ତମ ଅତିଥି ସମ୍ମାନ ପାଇ ଦୁଇ ରାଘବ ଏଠାରେ ଏକ ରାତି ବିତାଇ, ପରେ ମିଥିଲା ଦିଗକୁ ଯାଉଥିଲେ। ଜନକଙ୍କ ପବିତ୍ର ସହର ଦେଖି ସମସ୍ତ ଋଷି 'ବାହ, ବାହ!' ବୋଲି ମିଥିଲାର ସ୍ତୁତି କଲେ ଓ ଅତି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ମିଥିଲା ସମୀପ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ, ପରିତ୍ୟକ୍ତ, ମଧୁର ଆଶ୍ରମ ଦେଖି ରାଘବ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ହେ ମହାମୁନି, ଏହି ଆଶ୍ରମ ଦେଖିବାକୁ ଯଥାର୍ଥ ଏକ ଆଶ୍ରମ ଲାଗୁଛି, କିନ୍ତୁ କାହିଁକି ଏଠାରେ କୌଣସି ତପସ୍ୱୀ ନାହାନ୍ତି? ଏହି ଆଶ୍ରମ କାହାର?" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ: "ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି, ଏହି ଆଶ୍ରମ କାହାର ଓ କିଏ ରୋଷରେ ଏହାକୁ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଥିଲା ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ଯିଏ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ଗୌତମ ତାଙ୍କ ଶ୍ରୀମତୀ ଅହଲ୍ୟା ସହ ହଜାର-ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ସେଠି ଗୌତମଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତି ଜାଣି, ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ଋଷି ବେଶ ଧାରଣ କରି ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଯେଉଁମାନେ ସଂଯୋଗ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏଏଁ ସମୟରେ ତୁମ ସଂଯୋଗ ଆଶା କରିଛି।' ଅହଲ୍ୟା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଋଷି ବେଶରେ ପରିଚୟ କରି, ରଘୁବଂଶ ମଣି, ତାଙ୍କୁ ଅନୁଭବ କରିବା ଉତ୍ସୁକତାରେ ଅନୁମତି ଦେଇଦେଲେ। ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ, ଅହଲ୍ୟା କହିଲେ: 'ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ହେ ଦେବେଶ, ଏଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଆନ୍ତୁ। ଦୟାକରି ଗୌତମ ଠାରୁ ଆମ ଦୁହଁକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।' ଇନ୍ଦ୍ର ହସି କହିଲେ: 'ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଯେପରି ଆସିଥିଲି, ସେପରି ଚାଲିଯିବି।' ଏପରି କହି, ସେ ତୁରନ୍ତ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ତାପରେ, ଗୌତମଙ୍କ ଭୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦୃତ ଚାଲିଯିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେଖିଲେ ମହାତ୍ମା ଗୌତମ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ନିମଜ୍ଜିତ ଅଗ୍ନିପରି ତେଜସ୍ୱୀ ହୋଇ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ହାତରେ ସମିଧ ଓ କୁଶା ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟଭୀତ ହେଲେ ଓ ମୁହଁ ଫିକା ହେଲା। ଗୌତମ ଋଷି ତାଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ: "ମୋ ରୂପ ଧାରଣ କରି ତୁମେ ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲ; ଏହିପରି ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତି, ତୁମେ ଫଳହୀନ ହେବ।" ଏହି ଶାପ ଦେଉଥିବା ସମୟରେ, ଏକାହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୁକ୍ରାଣୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ତାପରେ ଗୌତମ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏପରି ଶାପ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଲେ: "ହଜାର-ହଜାର ବର୍ଷ ଏଠାରେ ରହିବୁ, ବାୟୁ ଚାପି ଜୀବନ ଧାରଣ କରିବୁ, ଉପବାସରେ ରହିବୁ, ତପସ୍ୟାରେ ତପ୍ତ ହେବୁ, ଛାଇଁ ଉପରେ ଶୟନ କରିବୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇ ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ରହିବୁ।