ହନୁମାନଙ୍କ ଶୂରତା ଓ ବଳର କଥା ଉଲ୍ଲେଖ କରି ରାମଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, “ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହନୁମାନଙ୍କ ସମାନ କୌଣସି ଦାସ ନାହାନ୍ତି। ସେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଇଁ ସଫଳ କଲେ, ତାହା ଅତି ଦୁର୍ଲଭ। ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ ମାପିବା ଦରକାର। ସେଉଁଠି, ଯେ ଦାସ ମାଲିକଙ୍କ ଆଦେଶରେ କଠିନ କାମ କରେ ଓ ଭକ୍ତିରେ ତାହା ସଫଳ କରେ, ସେଉଁଠି ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେଇ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ଯେ ଦାସ ଯଥାପି ସକ୍ଷମ ଓ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାମରେ ନିଯୁକ୍ତ, କିନ୍ତୁ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ କାମ କରେନାହିଁ, ସେ ମଧ୍ୟମ ପୁରୁଷ। ଏବଂ ଯେ ଦାସ ସଚେତନ ଓ ସକ୍ଷମ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରେନାହିଁ, ସେ ନିମ୍ନତମ ପୁରୁଷ। ହନୁମାନ ଏହି ଆଦେଶ ପାଳନ କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ମୂଲ୍ୟ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହିଛି, ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ। ଏବେ ମୁଁ, ମୋ ରଘୁବଂଶ, ଏବଂ ଶୂର ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ, ବୈଦେହୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ। ତଥାପି ମୋ ହୃଦୟ ଏହି ଭାବରେ ଅପାର ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, କାରଣ ଯିଏ ଏହି ଶୁଭ ସମ୍ବାଦ ଆଣିଛି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଏପରି କିଛି କରିପାରିନାହିଁ। ଏହି ଅଲିଙ୍ଗନ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଇଛି, ଯାହା ମୋ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ମୂଲ୍ୟବାନ। ଏପରି କହି, ଆନନ୍ଦରେ ରମ୍ଭିତ ଶରୀର ସହ ରାମ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଅଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଯିଏ ନିଜ କାମ ସଫଳ କରି ଫେରିଛନ୍ତି। ତାପରେ ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ଚିନ୍ତା କରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଶୁଣାଇ କହିଲେ, “ସୀତାଙ୍କ ଶୋଧନ ନିଶ୍ଚୟ ଭଲ ଭାବେ ହୋଇଛି, କିନ୍ତୁ ସାଗର ପାରେ ପହଞ୍ଚି ଏବେ ମୋ ମନ ଆଉ ଅଶାନ୍ତ। ଏତେ ବିଶାଳ ଓ ଦୁର୍ଗମ ସାଗର କିପରି ମକଡ଼ାମାନେ ଅତିକ୍ରମ କରି ପୂର୍ବ ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିବେ? ବୈଦେହୀଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଶୁଣିଛି, କିନ୍ତୁ ମକଡ଼ାମାନେ ସାଗର କିପରି ଟପିବେ ତାହାର ଉପାୟ କ’ଣ?” ଏପରି କହି ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାମ ଦୁଃଖରେ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଭାବନା କରି ଚୁପ୍ଚାପ ହେଲେ। ଏଠି ସୁନ, ମହାନ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଏହି ସମୟରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବାକ୍ୟ, ଯାହା ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ, ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଶୁଣାଇଲେ, ଯିଏ ଦୁଃଖରେ ଭାସି ଥିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ, “ରାଘବ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମେ ସୂଚନା ଓ ଶତ୍ରୁର ଅବସ୍ଥା ଜାଣିଛୁ, ଏହି ଦୁଃଖର କାରଣ ଦେଖି ମୁଁ କିଛି ଦେଖୁନାହିଁ। ତୁମେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଜ୍ଞାନୀ; ଏହି ସାଧାରଣ ଓ ନିରାଶାଦାୟକ ଭାବ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ଆମେ ସାଗର, ଯେଉଁଠି ବଡ଼ ବଡ଼ ମଗର ରହିଛି, ସେଠି ଟପିବା, ଲଙ୍କା ଚଢ଼ିବା ଓ ତୁମ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ନିଶ୍ଚିତ। ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ନିରାଶା ଓ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥାଏ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଫଳ ହୁଏ, ବିପଦ ଆସେ। ଏହି ସବୁ ବନରାଜାମାନେ ଶୂର, ସକ୍ଷମ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ ତାହା ପାଇଁ ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ; ମୁଁ ତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ଓ ନିଶ୍ଚୟରୁ ଏହି କଥା ଜାଣିଛି। ମୁଁ ନିଜ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ତୁମ ଶତ୍ରୁ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରି ସୀତାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେବି; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କର। ଏଠି ଏକ ସେତୁ ବନାଇବା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସେଇ ନଗର ଦେଖିପାରିବା; ଏପରି ଭାବରେ ରାଘବ, ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ବିରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର। ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ତ୍ରିକୂଟ ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଥିବା ଲଙ୍କା ନଗର ଦେଖିବ, ରାବଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହେବେ, ତୁମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସଫଳ ହେବ। ଭୟଙ୍କର ସାଗର ଉପରେ ସେତୁ ନ ହେଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଦେବତା-ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଲଙ୍କାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବେନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ସାଗର ଉପରେ ସେତୁ ହେବ, ସମସ୍ତ ସେନା ଟପିଯିବ ଓ ବିଜୟ ହେବ; କାରଣ ଏହି ଶୂର ବନରାଜାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେକୌଣସି ଆକାର ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି। ଏହିପରି ଚଞ୍ଚଳ ମନ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରେ; ଏହି ଜଗତରେ ଦୁଃଖ ମନୁଷ୍ୟର ଶୂରତାକୁ ଶୋଷି ନେଇଥାଏ। ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର, ନିଜ ପ୍ରାକ୍ରମରେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ; ଏପରି ନିଶ୍ଚୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହ ଆହ୍ୱାନ କର; କାରଣ ତୁମେ ଯେପରି ଶୂର, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନଷ୍ଟ ଓ ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଫଳ ହୁଏ। ତୁମେ ଶାସ୍ତ୍ରର ସମସ୍ତ ଅର୍ଥ ଜାଣିଥିବା ଜ୍ଞାନୀ, ଏବଂ ଆମ ପରାମର୍ଶଦାତାମାନେ ଥିବା ସହ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜୟ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ରାଘବ, ତୁମେ ଧନୁ ଧାରଣ କଲେ, ଏହି ତିନି ଲୋକରେ କେହି ତୁମ ସାମ୍ନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ବନରାଜାମାନେ ତୁମେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ, ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିଫଳ ହେବେନାହିଁ; ଶୀଘ୍ର ଏହି ବିସ୍ତୃତ ସାଗର ଟପି ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା। ଏହିପରି ଦୁଃଖ ରେଖିବା ପ୍ରୟୋଜନ ନାହିଁ; କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯଦି ଆଳସ୍ୟ କରେ, ସେ ନିନ୍ଦିତ ହୁଏ, ଏବଂ ଭୟଙ୍କରଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ଭୟ କରନ୍ତି। ଏହି ଭୟଙ୍କର ସାଗର ଟପିବା ପାଇଁ ଏଠି ଏକ ପ୍ରଖର ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଧ୍ୟ ଆସିଛି, ସେ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିବେ। ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ସେନା ଟପିଯିବ, ବିଜୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଧାରଣ କର; ମୋ ସମସ୍ତ ସେନା ଟପିଯିବ ଓ ଜୟ ଲାଭ କରିବ। ଏହି ବନରାଜାମାନେ ଶୂର ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯେକୌଣସି ଆକାର ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି; ସେମାନେ ପାଥର ଓ ଗଛର ବୃଷ୍ଟିରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଦେବେ। ମୁଁ ଅନୁମାନ କରେ, ବରୁଣ ନିବାସୀ ସାଗର ଏପରି ଭାବେ ଅତିକ୍ରମ ହେବ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁ ବଧ ହେବ। ଅଧିକ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତୁମେ ଜୟୀ ହେବ; ମୁଁ ମଙ୍ଗଳ ସଙ୍କେତ ଦେଖୁଛି, ମୋ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଠି ସୁନ, ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡର ତୃତୀୟ ସର୍ଗା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ କଥା ଶୁଣି, କକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରି, ହନୁମାନଙ୍କୁ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।