ଏହି କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି, ଯେତେବେଳେ ଦିତି ଚାରିଜଣ ପୁଅଙ୍କୁ ନେଇ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯେପରି ନିର୍ଦେଶ ଦେଲେ, ଏହି ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଦିଗଦିଗରେ ଘୂରିବେ। ଏମାନଙ୍କୁ ମାରୁତ୍ ନାମରେ ପରିଚିତ କରାଯିବ। ଏହି ସମୟରେ ଏମାନେ ମୋ ପୁଅ। ତୁମେ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟବାନ ହେଉ।” ଦିତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ପୁରନ୍ଦର, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ବଳାଙ୍କ ହନନକର୍ତ୍ତା, ହାତ ଜୋଡି ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଏହି ସବୁ ଏମିତି ହେବ, ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ, କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତୁମର ପୁଅ, ଦିବ୍ୟ ଆକୃତିରେ, ତୁମେ ଚାହିଲେ ପରି ଦିଗଦିଗରେ ଘୂରିବେ।” ଏମିତି ଦିତି ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ତପୋବନରେ ଏକ ସମ୍ଝୁତି କରି ନିଜ କାମ ସାରି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଜଣାଯାଇଛି ଯେ, ବନ୍ଧୁର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରି ସେମାନେ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନଟି, କକୁତ୍ସ୍ଥ ଆଉ ମହେନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ବରୁ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଏଠାରେ ଦିତି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଆଉ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁ ବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମଶୀଳ ପୁଅ, ଅଲମ୍ବୁଷାରୁ ଜନ୍ମିତ ଥିଲେ, ଯାହା ନାମ ଥିଲା ବିଶାଳ। ସେଠାରେ ଏହି ବିଶାଳ ନଗର ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା। ବିଶାଳଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେମଚନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କ ପରେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ସୁଚନ୍ଦ୍ର। ସୁଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଧୂମ୍ରାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଶୃଞ୍ଜୟ। ଶୃଞ୍ଜୟଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଶହଦେବ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ କୁଶାଶ୍ୱ, ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଧର୍ମ ଅତିଶୟ। କୁଶାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ସୋମଦତ୍ତ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ। ଏହି କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କ ପୁଅ, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ, ଏହି ନଗରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ନାମ ସୁମତି, ଯେଉଁଠି ଅଜୟ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଙ୍କ ଦୟାରେ ଏଠି ସମସ୍ତ ବୈଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ଦୀର୍ଘଜୀବୀ, ଉତ୍ତମ, ଶୂର, ଓ ଧର୍ମଶୀଳ। ଏଠି ଏକ ରାତି ଆମେ ସୁଖରେ ବିତାଇବା; ପ୍ରଭାତେ ଜନକଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମୟରେ, ସୁମତି, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ, ଶୁଣିଲେ ଯେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆସିଛନ୍ତି, ସେ ନିଜ ଶିକ୍ଷକ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତିଥ୍ୟ କରି, ହାତ ଜୋଡି ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଜାଣିଲେ ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ଭାଗ୍ୟବାନ, ଏହି ଭୂମିକୁ ଆପଣ ଆସିଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ।” ଏଠିରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ମହାନ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଲକାଣ୍ଡର ଅଅଠାରି ସର୍ଗ। ସୁମତି ଓ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏକାଉଁ ଉପରେ ମଙ୍ଗଳ ଜାଣିବା ପରେ, ସୁମତି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏହି ଦୁଇ ଯୁବକ କିଏ? ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଶୂର, ହାତୀ ଓ ସିଂହ ପରି ଚାଲିବା, ବାଘ ଓ ବୃଷ୍ଟ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି, ତାଙ୍କ ହାତରେ ତଳୱାର, ତୀର, ଧନୁସ୍, ଯୌବନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର ପରି ସୁନ୍ଦର। ଏମାନେ ଦେବଲୋକର ଅମରମାନଙ୍କ ପରି ଏଠିକୁ ଆସିଛନ୍ତି, କିଏ ଏମାନେ? କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଠିକୁ ପଦଯାତ୍ରା କରିଛନ୍ତି? କେଉଁଠିରୁ ଆସିଛନ୍ତି?” ତାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଏହି ଭୂମିକୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି, ଦୁଇ ଜଣ ଏକାଉଁ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। କେଉଁ ଦୁଃସ୍ଥ ପଥରେ ଏମାନେ ଆସିଛନ୍ତି, ଉତ୍ତମ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି? ମୁଁ ସତ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏହି ଉତ୍ତରରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏମାନେ କିପରି ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରେ ରହିଥିଲେ, ରାକ୍ଷସମାନେ ହତ କରିଥିଲେ, ସମସ୍ତ କଥା ସୁମତିଙ୍କୁ କହିଲେ। ରାଜା ଏହି କଥା ଶୁଣି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ସେ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ଦୁଇଜଣ ରାଘବଙ୍କୁ ଉଚିତ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଇ ଏକ ରାତି ରହି, ଦୁଇ ରାଘବ ମିଥିଳାକୁ ଯାଇଲେ। ମିଥିଳା ନଗର ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଋଷି ମିଥିଳାକୁ “ଉତ୍ତମ, ଉତ୍ତମ” କହି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ମିଥିଳା ନଗର ପାଖରେ ଏକ ପୁରାତନ, ଶୂନ୍ୟ, ମଧୁର ଆଶ୍ରମ ଦେଖି ରାଘବ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଏଠି ଆଶ୍ରମ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ କାହିଁକି ଏଠି କୌଣସି ତପସ୍ୱୀ ନାହିଁ? ଏହି ଆଶ୍ରମ କାହାର?” ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, “ରାଘବ, ମୁଁ ଏହି ଆଶ୍ରମ କାହାର ତୁମକୁ କହିବି। ଏହି ଆଶ୍ରମ ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କ ଥିଲା, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରୁଥିଲେ। ଏଠି ଗୌତମ ଓ ତାଙ୍କ ଜନା ଅହଲ୍ୟା ଅନେକ ଜନ୍ମ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ଗୌତମ ଅନୁପସ୍ଥିତ ଜାଣି, ଇନ୍ଦ୍ର, ଶଚୀପତି, ଏକ ଋଷିର ରୂପ ନେଇ ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯେଉଁମାନେ ସଂଯୋଗ ଚାହନ୍ତି, ସେମାନେ ଉଚିତ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ସହ ସଂଯୋଗ ଚାହେଁ।” ଅହଲ୍ୟା ଏହି ଋଷିର ଅବତାରରେ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଚିହିନି, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଅପରିପକ୍ୱ ମନରେ, ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକତାରେ ଏହି ସଂଯୋଗକୁ ମଞ୍ଜୁର କଲେ। ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ ପରେ, ଅହଲ୍ୟା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଦେବରାଜ, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଉ। ଗୌତମଙ୍କୁ ମୁଁ ତୁମେ ଦୁଇଜଣକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବାକୁ ଚାହେଁ।” ଇନ୍ଦ୍ର ହସି, ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ମୁଁ ଯେପରି ଆସିଥିଲି ସେପରି ଯାଉଛି।” ଏମିତି ସଂଯୋଗ ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ତୁରନ୍ତ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।