ମାନ୍ୟବର ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ଏହି ଅପୂର୍ବ କଥା ଶୁଣ, ଯାହା ଆମେ ପୁରାତନ ଶ୍ରୁତିରୁ ଶୁଣିଛୁ। ଏକ ସମୟରେ, ଦେବମାତା ଦିତି ତାଙ୍କ ସୁତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୋ ସପ୍ତ ପୁଅମାନେ, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ବୋହି ଆକାଶରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ସହିତ ବିଚରିବେ। ସେମାନେ ଦେବତା ସଦୃଶ ଦେହଧାରୀ ମାରୁତ୍ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ, ଏମିତି ମୋର ସନ୍ତାନ।" "ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକରେ, ଅନ୍ୟଜଣେ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକରେ, ତୃତୀୟଜଣ ଦିବ୍ୟବାୟୁ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ। ଅନ୍ୟ ଚାରିଜଣ, ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଚାରି ଦିଗରେ ବିଚରିବେ। ଏହି ସମସ୍ତେ ମୋର ପୁଅ, ସମୟ ଅନୁସାରେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମାରୁତ୍ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ।" ଦିତିଙ୍କର ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସହସ୍ରନେତ୍ର ପୁରନ୍ଦର—ବଳାସୁଦନ ଇନ୍ଦ୍ର ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, "ମାତା, ଯେପରି ଆପଣ କହିଛନ୍ତି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେହିପରି ଘଟିବ। ଆପଣଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଅ ଦିବ୍ୟ ଦେହଧାରୀ ଭାବେ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ବିଚରିବେ।" ଏହିପରି ସମ୍ମତି ହେବା ପରେ, ମାତା ଦିତି ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ତାପସ୍ୟାର ଅରଣ୍ୟରେ ନିବାସ କରି, ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ। ଏହା ହେଉଛି ସେଉଁଠିର ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠି ଏକ ସମୟରେ ମହେନ୍ଦ୍ର ନିବାସ କରିଥିଲେ। ଏଠାରେ ଦିତି ଦୀର୍ଘ ତାପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟ ଭୂମିରେ ଅଲମ୍ବୁଷାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ ବିଶାଳ, ଯିଏ ଏଠାରେ ଏକ ବିଶାଳ ନଗରୀ—'ବିଶାଳା'—ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ବିଶାଳଙ୍କ ପୁଅ ହେଲେ ବଳଶାଳୀ ହେମଚନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କ ପରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ସୁଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଅର୍ଜନ କଲେ। ସୁଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଧୂମ୍ରାଶ୍ୱ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରେ ସୃଞ୍ଜୟ, ସୃଞ୍ଜୟଙ୍କ ପୁଅ ସାହସିକ ସହଦେବ, ସହଦେବଙ୍କ ପୁଅ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କୁଶାଶ୍ୱ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ସମରେ ପ୍ରବଳ ସୋମଦତ୍ତ, ତାଙ୍କ ପୁଅ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ତେଜସ୍ବୀ ସୁମତି ଏହି ନଗରରେ ବିରାଜ କରୁଛନ୍ତି। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଦୟାରେ ଏଠାର ସମସ୍ତ ରାଜା ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଉତ୍ତମ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ। ଏଠାରେ ଏକ ରାତି ଆମେ ବିଶ୍ରାମ କରିବା; ପରେ ସକାଳେ ତୁମେ ଜନକଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବା। ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଆଗମନ ଶୁଣି, ତେଜସ୍ବୀ ସୁମତି ଆସି, ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ଉଚିତ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ହସ୍ତ ଜୋଡି କହିଲେ, "ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୋ ଭାଗ୍ୟର ଉଦୟ ହେଲା, ମୁଁ ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ କାହାକୁ ଦେଖିନାହିଁ।" ଏହିପରି ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ପ୍ରଶଂସା ପରେ, ସୁମତି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମହାମୁନି, ଏହି ଦୁଇ ଯୁବକ କିଏ? ସେମାନେ ଦେବତା ସମ ଶୌର୍ୟଶାଳୀ, ଗଜ ସିଂହ ସମ ଚାଳ ଓ ବଳରେ, ବାଘ ବୃଷଭ ସମ ଧୈର୍ୟ ଓ ତେଜରେ। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ପଦ୍ମପତ୍ର ସମ, ତଳୱାର, ଧନୁଷ ଓ ତୀରଧାରଣ କରି, ଯୁବା ଅଶ୍ୱିନୀଦେବତାଙ୍କ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଏଠାକୁ କିପରି ଆସିଛନ୍ତି? କାହିଁକି ଏମିତି କଠିନ ପଥରେ ଆସିଛନ୍ତି? ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।" ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଦେଲେ—ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମରେ ରହିବା, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବଧ ଓ ସମସ୍ତ କାରଣ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ସୁମତି ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ। ରାଘବଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଉଚିତ ଅତିଥି ସ୍ୱୀକାର କରାଇଲେ। ଏହିପରି ଅତିଥି ସ୍ନେହ ଓ ସମ୍ମାନ ପାଇ, ଦୁଇ ଭାଇ ଏଠାରେ ଏକ ରାତି ରହି, ପରେ ମିଥିଳା ଦିଗରେ ଚାଲିଗଲେ। ଜନକଙ୍କ ମିଥିଳା ନଗର ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଋଷି 'ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଶ୍ରେଷ୍ଠ!' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ। ମିଥିଳା ନିକଟରେ ଏକ ପୁରାତନ, ଶୂନ୍ୟ ଓ ମନୋହର ଆଶ୍ରମ ଦେଖି, ରାମଚନ୍ଦ୍ର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମୁନିବର, ଏହି ସ୍ଥାନ ଆଶ୍ରମ ସମ, କିନ୍ତୁ କେହି ତାପସ ନାହାନ୍ତି। ଏହା କାହାର ପୂର୍ବ ଆଶ୍ରମ?" ତେଣୁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ, "ରାଘବ, ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି। ଏହା ଏକ ସମୟରେ ପୂଜ୍ୟ ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଯିଏ ଅହଲ୍ୟା ସହ ଏଠାରେ ହଜାର-ହଜାର ବର୍ଷ ତାପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଗୌତମ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ, ଦେବେଶ୍ୱର ଇନ୍ଦ୍ର ଋଷି ରୂପ ଧାରଣ କରି ଅହଲ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ଭୋଗ କାମନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ସମ୍ପର୍କ ଚାହେଁ।' ଅହଲ୍ୟା ଏହି ରୂପାନ୍ତରିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅବିବେକ ଓ ଚିକିର୍ଷାବଶତଃ ସେ ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କ ସହ ସମ୍ମତି ଦେଲେ। ତାପରେ, କାମନା ପୂରଣ ହେବା ପରେ, ଅହଲ୍ୟା କହିଲେ, 'ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲି, ଦେବେଶ୍ୱର, ଏବେ ଶୀଘ୍ର ଯାଆନ୍ତୁ।'" ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଚମତ୍କାର ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ ଏଠି ଘଟିଥିଲା।