ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯିବା ପରେ, ମହାବଳୀ ହନୁମାନ୍ ସୀତାଦେବୀ କହିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ ଖୋଲି ଦେଲେ। ହନୁମାନ୍ କହିଲେ—“ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମା ଜାନକୀ ଚିତ୍ରକୂଟରେ ଘଟିଥିବା ପୁରୁଣା ଘଟଣା ମନେ ପକାଇ ଏମିତି କହିଥିଲେ। ‘ଏକଥା ହେଉଛି, ମୁଁ ତୁମ ସହ ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଇଥିଲି, ଏବେଳେ ଏକ କାଉଁ ଆସି ମୋ ଛାତିରେ ଚୋଟ ଲାଗିଗଲା। ପୁନି ତୁମେ ମୋ କୋଳରେ ଶୁଇଥିଲା, ସେଇ କାଉଁ ଆଉଥରେ ମୋତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲା। ସେ କାଉଁ ପୁନି ଫେରି ଆସି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କଲା, ତୁମେ ମୋ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିବା ଦେଖି ଜାଗିଉଠିଲା। ସେ କାଉଁ ଦ୍ୱାରା ପୁନିପୁନି ହେଉଥିବା ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଜଗାଇଥିଲି। ତୁମେ ଜାଗି ଦେଖିଲା, ମୋ ଛାତି ମଧ୍ୟରେ ଘାଉ ହୋଇଛି, ତୁମ ରୋଷ ଅଗ୍ନି ସର୍ପ ପରି ଦହୁଛି, ତୁମେ କହିଲା—“ହେ ଭୀତା, କେଉଁ ନଖରଦ୍ୱାରା ତୋ ଛାତି ଛିନ୍ନ ହୋଇଛି? କିଏ ଏମିତି ରୋଷରେ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ସର୍ପ ପରି ଖେଳୁଛି?” ତୁମେ ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲା, ଏକ କାଉଁ, ତାର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖର ରକ୍ତରେ ରଙ୍ଗା, ସେଠାରେ ଦଢ଼ି ଦେଖାଗଲା। ସେଇ କାଉଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାୟୁ ଗତିରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା, ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଥିଲା। ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି ରୋଷରେ ଦହୁଥିଲା, ତୁମେ ଭୟଙ୍କର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କଲା। ତୁମେ ଦରବାର ଶଯ୍ୟାରୁ ଏକ ଦୁର୍ବା ଶୂଳ ନେଇ, ତାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ଦେଲା। ସେ ଦୁର୍ବା ଶୂଳ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲା। ତୁମେ ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦୁର୍ବା ଶୂଳ କାଉଁ ଉପରେ ଛାଡ଼ିଲା, ଏବଂ ସେ ଶୂଳ ଅଗ୍ନିପରି ତାହା ପଛୁଆ କଲା। ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଭୟରେ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗିଦେଲେ, ସେ କାଉଁ ତିନି ଲୋକ ଘୁଞ୍ଚିଲେ, କିନ୍ତୁ କେଉଁଠି ରକ୍ଷା ମିଳିଲା ନାହିଁ। ଶେଷରେ ସେ ତୁମ ପାଖକୁ ଫେରି ଆସିଲା, ଶତ୍ରୁଦଳନ ରାମ, ତୁମେ ଶରଣାଗତ ହେଉଥିବାକୁ ରକ୍ଷା କଲା। ଯଦିଓ ସେ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ତୁମେ ଦୟାବଶତଃ ତାକୁ ରକ୍ଷା କଲା, କାରଣ ଏକଥା ସତ୍ୟ—ଏକଥି ବାଣ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ତାହା ବ୍ୟର୍ଥ ହେଇପାରେ ନାହିଁ। ତୁମେ ସେ କାଉଁର ଡାହାଣ ଆଖି ଧ୍ୱଂସ କଲା, ସେ ତୁମେ ଓ ଦଶରଥଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ତା’ର ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲା। ଏଭଳି ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଧର୍ମ ଓ ଚରିତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଉଥିବା ସତ୍ୱେ— ‘ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କାହିଁକି କରୁନାହାଁ? ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର, ମାରୁତଗଣ—କେହି ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ପ୍ରତି ଠିଆ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଯଦି ମୋ ଦୁଃଖରେ ତୁମେ ଦ୍ୱିଧାଗ୍ରସ୍ତ, ତେବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦିଅ, ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ରାବଣଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଦେବେ। ‘ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ଏମିତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇ ମୋତେ କାହିଁକି ରକ୍ଷା କରୁନାହାଁ? ତୁମେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—ଏହି ଦୁଇ ନରସିଂହ, ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜସ୍ବୀ ଓ କ୍ଷମତାଶାଳୀ। ଦେବତାମାନେ ଯାହାକୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ, ତୁମେ ମୋତେ ଅବହେଳା କରୁଛ? ନିଶ୍ଚୟ ମୁଁ କିଛି ବଡ଼ ଅପରାଧ କରିଛି। ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ‘ଯଦିଓ ଦୁଇଁଜଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ ଓ କ୍ଷମତାଶାଳୀ, ମୋ ଦୁଃଖ ଓ ଧର୍ମମୟ ଉପାଲୋଚନା ଶୁଣି ସେମାନେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନାହାଁ?’ ଏପରେ ମୁଁ ସେ ମହାପୁଣ୍ୟବତୀ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲି—‘ଦେବୀ, ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା କହୁଛି, ରାମ ତୁମ ଦୁଃଖରେ ସମସ୍ତ ସୁଖକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି। ରାମ ଯେପରି ଶୋକେ ଦୁଃଖିତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି। ମୁଁ କିପରି ତୁମକୁ ଦେଖିପାରିଲି, ଏହା ଦେବତାଙ୍କ ଦୟା, କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟ ଶୋକ କରିବାର ନୁହେଁ। ‘ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମ ଦୁଃଖର ଶେଷ ଦେଖିବ। ଏହି ଦୁଇଁ ନରସିଂହ, ଶତ୍ରୁଦଳନ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତୁମ ଦର୍ଶନ ଆଶାରେ ଲଙ୍କାକୁ ଧୂଳିରେ ପରିଣତ କରିବେ, ଭୟଙ୍କର ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିନାଶ କରିବେ। ‘ନିଶ୍ଚୟ, ହେ ସୁସ୍ଥଳା, ରାଘବ ତୁମକୁ ତାଙ୍କ ନଗରକୁ ନେଇଯିବେ। ହେ ନିର୍ଦୋଷେ, ତୁମେ ଏମିତି କିଛି ଚିହ୍ନ ଦିଅ, ଯାହା ଦେଖି ରାମ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିବେ।’ ‘ତୁମେ ଏମିତି କିଛି ଦିଅ, ଯାହା ଦେଖି ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ହେବ।’ ଏହା କହି ସୀତା ଚାରିପାଖ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଅଲଙ୍କାରରୁ ଏକ ଚୂଡ଼ାମଣି ଖୋଲି, ମୋତେ ଦେଲେ। ମୁଁ ଦୁଇ ହାତରେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରି, ତୁମ ପାଇଁ ଶିର ନମାଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲି ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲି। ମୋ ଯିବାକୁ ଅଧିକ ଉତ୍ସାହ ଦେଖି, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସୀତା ଅତିବେଦନା ଓ ଆଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁରେ କହିଲେ—‘ହେ ଶୂର ବାନର, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ, କାରଣ ତୁମେ ମହାବାହୁ ରାମ, କମଳନୟନ ଓ ମହାବଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବ।' ଏହିପରି ସୀତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ମୁଁ ମିଥିଲାନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ କହିଲି—‘ଦେବୀ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଏବେ ମୋ ପিঠି ଉପରେ ଚଢ଼, ଶୀଘ୍ର!’ ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ରାଘବ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଦେଖାଇଦେବି, ହେ କୃଷ୍ଣନେତ୍ରା, ହେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ! ତେବେ, ସୀତା ମୋତେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—‘ମହାବାନର, ମୁଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ତୁମ ପিঠି ଉପରେ ଚଢ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପୂର୍ବେ ରାକ୍ଷସ ମୋ ଶରୀରକୁ ଛୁଇଁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ ମୁଁ ନିଜ ଭାଗ୍ୟରେ ଅଶକ୍ତ ଥିଲି।' ‘ହେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ତୁମେ ରାଜାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଯାଅ।’ ଏହିପରି କହି, ସୀତା ପୁନି ଏକ ବାର୍ତ୍ତା ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।