ରାମଚନ୍ଦ୍ର ହନୁମାନଙ୍କ ହାତରେ ସୀତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ଦୁର୍ଲଭ ଚୂଡ଼ାମଣି ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, “ଏହି ରତ୍ନ ମୋର ପ୍ରିୟା ସୀତାଙ୍କ ମାଥାରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୁଏ। ଆଜି ଏହାକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ଯେ, ସେଉଁଠି ପହଞ୍ଚି ପାରିଛି।” ରାମ ମୃଦୁ କଣ୍ଠରେ ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୃଦୁଭାଷି, ଆଉଥରେ ଆଉଥରେ ମୋତେ କୁହ, ସୀତା କ’ଣ କହିଥିଲେ? ସେ ଯେପରି ଶସ୍ତ୍ରରେ ଜଳ ଛିଟି ଦେଲେ ପରି ତାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ମୋର ଚିତ୍ତକୁ ଶାନ୍ତ କରୁଛି।” ତାପରେ ରାମ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, “ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଏହି ଚୂଡ଼ାମଣିକୁ ସୀତା ବିନା ଦେଖିବାରୁ ଏଠାରୁ ବଡ଼ କଷ୍ଟ ଆଉ କ’ଣ ହେବ? ଯଦି ସୀତା ଏକ ମାସ ଅଧିକ ଜୀବନ୍ତ ରହେ, ତେବେ ସେ ରକ୍ଷିତ ହେବେ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତାଙ୍କ ନୀଳନୟନ ଦେଖିବା ବିନା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବିନି। ଏବେ ଯେଉଁଠି ମୋର ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଖାଯାଇଛି, ସେଠାକୁ ମୋତେ ନେଇ ଚାଲ, ଏହି ଖବର ଶୁଣି ମୁଁ ଏଠି ଏକ କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ରହିପାରିବିନି। ମୋ ଶିଥିଳ କଟିବନ୍ଧା, ଭୟଭିତ ସତୀ ସୀତା କେମିତି ଏତେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଛନ୍ତି? ଶରଦ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ମେଘରେ ଢାକି ଯିବା ପରି, ଏବେ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଅନ୍ଧକାରରେ ଅଛି। ହନୁମାନ, ସତ୍ୟ କହ, ସୀତା କ’ଣ କହିଥିଲେ? ଏହି କଥା ଶୁଣି ମୁଁ ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବି, ଯେପରି ରୋଗୀ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ୍ତ ରହେ। ମୋର ଚାନ୍ଦ୍ରବଦନା, ମୃଦୁଭାଷି ସତୀ, ତୁମକୁ କ’ଣ କହିଥିଲେ? ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିୟୋଗ ଭୋଗୁଥିବା ତା ଏତେ ଦୁଃଖରେ କିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି?” ଏହିପରି ଅନୁରୋଧରେ ଚପଳ ମନ୍ଦିର ହୃଦୟ ରଖି ହନୁମାନ ହିଁ ଏବେ ରାମଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ହେ ମହାନ ରାଘବ, ଯାହା କି ସୀତାଦେବୀ ମୋତେ କହିଥିଲେ, ସେ ସବୁ କଥା ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହୁଛି। ଜାନକୀ ଚିତ୍ରକୂଟରେ ଆପଣଙ୍କ ସହ ଯେଉଁ ସମୟର ଦୁଇଁଜଣେ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଶୁଇଥିଲେ, ଏକଦିନ ହଠାତ୍ ଏକ କାଉଁ ଆସି ତାଙ୍କ ଛାତିକୁ ଆଘାତ କଲା। ପୁନି ଆପଣ ତାଙ୍କ ଆଞ୍ଚଳରେ ଶୁଇଥିବାବେଳେ ସେଇ ପକ୍ଷୀ ପୁନର୍ବାର ସୀତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲା। ଏହିପରି ଘଟଣା ତୃତୀୟଥର ଘଟିଲା, ଯେଉଁବେଳେ ଆପଣ ତାଙ୍କ ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ଦେହ ଦେଖି ସଚେତନ ହେଲେ। ସେଇ କାଉଁ ନିରନ୍ତର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିଲା, ଏବଂ ସୀତା ଆପଣଙ୍କୁ ଜଗାଇ ଦେଲେ। ଏବେ ଆପଣ ଦେଖିଲେ, ସୀତାଙ୍କ ଦୁଇ ଉରସ୍ଥଳ ମଧ୍ୟରେ ଘାଉ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଆପଣ କ୍ରୋଧରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଦହୁଥିଲେ। ଆପଣ ପଚାରିଲେ, ‘ହେ ଭୟଭିତେ, କାହାର ନଖର ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଉରଃକାଣ୍ଡ ଫାଟିଯାଇଛି? କିଏ ଏପରି କ୍ରୋଧରେ ଖେଳୁଛି?’ ତାପରେ ଆପଣ ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଦେଖିଲେ ଏକ କାଉଁ ତାଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖର ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ, ସୀତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ। ସେଇ କାଉଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପକ୍ଷୀମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ବାୟୁ ଗତିରେ ଦୌଡ଼ୁଥିବା, ପୃଥିବୀରେ ଆସିଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଆପଣ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ତିମ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳି ଉଠିଲେ, ଏବଂ ଏକ ଦର୍ଭା ଗ୍ରହଣ କରି ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରରେ ପରିଣତ କରିଲେ। ସେଇ ଦର୍ଭା ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ୱଳି ଏହି କାଉଁ ପଛୁଆଇଲା। ସେଇ କାଉଁ ଭୟରେ ତିନି ଲୋକ ଦେଖିଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିଲେନି। ଶେଷେ ସେ ଆସି ଆପଣଙ୍କ ଚରଣରେ ଶରଣ ନେଲେ। ଆପଣ କ୍ଷମାଶୀଳ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ, କାରଣ ଏକଥା ନିଶ୍ଚିତ—ଏକଥା ଶସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ତାହା ଫଳ ଦେଉଛି। ଆପଣ ତାଙ୍କ ଡାହାଣ ଆଖି ଧ୍ୱଂସ କଲେ, ତାପରେ ସେ ଆପଣ ଓ ଦଶରଥଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିଗଲେ। ସୀତା ଏହି ଘଟଣା ଉଲ୍ଲେଖ କରି ଦୁଃଖରେ ପଚାରିଲେ, “ହେ ରାଘବ, ଯେଉଁ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାହା କାହିଁକି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଉପରେ ବ୍ୟବହାର କରୁନାହାନ୍ତି? ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅସୁର ବା ମାରୁତଗଣ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଟିକିପାରିବେନି। ଯଦି ମୋ ପାଇଁ କିଛି ସଂକୋଚ ଅଛି, ତେବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିବେ। ହେ ରାଘବ, ଆପଣ ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାହିଁକି ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନାହାନ୍ତି? ଆପଣ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ପବନ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ପ୍ରଭାଶାଳୀ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ। ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଜୟ, ଆପଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅବହେଳା କରୁଛନ୍ତି। ନିଶ୍ଚିତ, ମୁଁ କିଛି ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବି। ଦୁଃଖଭୋଗୁଥିବା ମୋର ଏହି ଅବସ୍ଥା ଶୁଣି ମଧ୍ୟ ଆପଣ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନାହାନ୍ତି?” ତାପରେ ମୁଁ, ହନୁମାନ, ମୂଳ୍ୟବାନ ଶବ୍ଦରେ ସୀତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲି, “ଦେବୀ, ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି—ରାମ, ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ସମସ୍ତ ସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି। ରାମଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ବିଷାଦ ହେଉଛନ୍ତି। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଛି, ଏବେ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଅନୁତାପ କରିବା ସମୟ ନୁହେଁ। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖର ଶେଷ ଦେଖିବେ। ସେଇ ଦୁଇଁ ରାଜପୁତ୍ର, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଆଶାରେ ଲଙ୍କାକୁ ଅଗ୍ନିରେ ପରିଣତ କରିବେ, ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁବାନ୍ଧବଙ୍କୁ ବଧ କରିବେ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ରାଘବ ଆପଣଙ୍କୁ ନିଜ ନଗରକୁ ନେଇଯିବେ। କିନ୍ତୁ ଅପରାଧ ଶୂନ୍ୟେ, ଆପଣ ଏକ ଚିହ୍ନ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ରାମ ଆପଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିବେ। ଏମିତି କିଛି ଦିଅନ୍ତୁ, ଯାହା ଦେଖି ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେବ।” ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ସୀତା ଚାରିପାଖ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ବିନିକୁ ଖୋଲି କିଛି ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। (ଏହିଠାରେ ଷଡ୍ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ଓ ସପ୍ତଷ୍ଟିତମ ଅଧ୍ୟାୟର ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।