ହନୁମାନଙ୍କୁ ସୀତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଓ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଚିହ୍ନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଶୁଣି, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ ମନେମନେ ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଶିର ନମାଇଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଥିବା ମହିଳାମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସୀତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି ନମସ୍କାର କଲେ। ଏହାପରେ, ମଧୁର ଓ ଶିଳ୍ପିତ ଭାଷାରେ ହନୁମାନ କହିଲେ, “ସୀତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଯେଉଁ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯିବ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ହେମମୟ ମଣି ତାହାର ସ୍ୱୟଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଜ୍ୱଳମାନ ଅଛି।” ହନୁମାନ ଏହି ଚମକୁଥିବା ହେମମଣି ରାମଙ୍କୁ ଦେଇ, ହାତ ଝୋଡି କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ଶତ ଯୋଜନ ବ୍ୟାପ୍ତ ସମୁଦ୍ରକୁ ଅଟଳ ଶକ୍ତିରେ ଅଟକାଇ ଚାଲିଯାଇଥିଲି। ମୋ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛା ଓ ଚେଷ୍ଟାରେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଲଙ୍କାକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲି, ଯାହା ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ସ୍ୱାମ୍ୟତ୍ୱରେ ଅଛି।” “ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଏହି ଲଙ୍କା ନାମକ ସହର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସୀତା ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ରହୁଛନ୍ତି। ସେଉଁଠି ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ଯେଉଁଠି ସେ ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟ ଓ ଆତଙ୍କରେ ରହୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ତୁମ ପ୍ରତି ଆଶା ଓ ଭକ୍ତିରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା କରୁନାହାନ୍ତି। ଅଶୋକ ବାଟିକାରେ ଦୁର୍ଦ୍ରୌପ୍ୟ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମ ସାଙ୍ଗରେ ଯେଉଁ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ଏବେ ତାହାର ଅଭାବରେ ଦୁଃଖ ସହିଛନ୍ତି।” “ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ତିନି ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷାରେ ଅପରିଚିତ ଏକ ଚଟାଣରେ ତାଙ୍କ ଚୂଡ଼ା ବନ୍ଧା, ମନ ଦୁଃଖିତ, ଏବଂ ତୁମ ଚିନ୍ତାରେ ଲଗ୍ନ। ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଅଛନ୍ତି, ଶରତ ଋତୁର ଅରମ୍ଭରେ ମନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିବା ପଦ୍ମ ପୁଷ୍ପ ପରି ତାଙ୍କ ଶରୀର ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ ଏବଂ ରାବଣଙ୍କୁ କୌଣସି ଆଶା ନଥିବାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିଛନ୍ତି।” “ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଧର, ମୁଁ କିଛି ପ୍ରୟାସରେ ରାଣୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ତାଙ୍କ ମନ ସଦା ତୁମେ ଉପରେ ଲଗ୍ନ। ମୁଁ ନମ୍ର ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ଏବଂ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର କଥା କହିଲି। ତାପରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ଭରସା ଜିତିଥିଲି, ଏବଂ ସେ ମୋ ସହ କଥା କହିଲେ ଓ ସବୁ ଘଟଣା ଖୋଲିଦେଲେ।” “ରାମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମିତ୍ରତାର କଥା ଶୁଣି ସୀତା ଅନେକ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଆଚରଣ ସଦା ପବିତ୍ର ଏବଂ ତୁମ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଅଛି। ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳା ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି। ସେ ମୋତେ ଏକ ଚିହ୍ନ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ଚିତ୍ରକୂଟରେ କାଉଁ ଘଟଣା ସମୟରେ ତୁମେ ଦେଖିଥିଲ। ସୀତା କହିଲେ, ‘ହେ ପବନପୁତ୍ର, ମୁଁ ଯେଉଁ ଦେଖିଛି ସେ ସବୁ ରାମଙ୍କୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଅବଗତ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ତୁମର।’ ସେଉଁଠି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି ଅମୂଲ୍ୟ ଚୂଡ଼ାମଣି ମୋତେ ଦେଇ, ‘ଏହା ସାବଧାନରେ ରାମଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚାଇବାକୁ ହେବ। ମାଥାର ଲାଲ ଚିହ୍ନ ସ୍ମରଣ କର,’ ବୋଲି କହିଥିଲେ।” “ଏହି ଦିବ୍ୟ ଜଳଜ ମଣି ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଣିଛି; ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଏପରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବି, ଯେପରି ଦୁଃଖରେ ଥିବା ବେଳେ ତୁମକୁ ଦେଖିଥାନ୍ତି। ସୀତା କହିଲେ, ‘ଦଶରଥନନ୍ଦନ, ମୁଁ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତ୍ର ଜୀବନ ଧାରଣ କରିବି; ଏହି ମାସ ପରେ ଯଦି ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ହାତରେ ପଡ଼ିଯିବି, ତେବେ ମୁଁ ଜୀବନ ରଖିପାରିବିନାହିଁ।’ ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ବନ୍ଧିତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା, ଭୟଭୀତ ହରିଣୀ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ସୀତା ଏହି ସବୁ କଥା ମୋତେ କହିଥିଲେ।” “ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ସବୁ କଥା ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ସମୁଦ୍ର ପାର ହୋଇ ଯିବା ପାଇଁ ଉପାୟ ଖୋଜ। ଏହି ଚିହ୍ନ ଦେଖି ଦୁଇ ଭାଇ ଆଶା ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ମୁଁ ବାୟୁପୁତ୍ର ହୋଇ ରାଘବଙ୍କୁ ସୀତାଙ୍କ ସମସ୍ତ କଥା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଏବଂ କ୍ରମିକ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କଲି।” ଏଭଳି ହନୁମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଶୁଣି, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ଏହି ଚୂଡ଼ାମଣିକୁ ହୃଦୟରେ ରଖି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ କାନ୍ଦି ପଡ଼ିଲେ। ଏହି ଅପୂର୍ବ ମଣି ଦେଖି ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ରାଘବ ଲୁହେ ଭିଜା ଚକ୍ଷୁରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଯେପରି ଗାଈ ମାଁ ନିଜ ଛୁଆଁ ପାଇଁ ସ୍ନେହରେ ଦୁଧ ଦିଏ, ସେପରି ଏହି ମଣି ଦେଖି ମୋ ହୃଦୟ ଭାବନାରେ ଉତ୍ସାରିତ ହେଉଛି। ଏହି ମଣି ସୀତାଙ୍କ ସ୍ୱଶୁର ଦ୍ୱାରା ବିବାହ ସମୟରେ ଦିଆଯାଇଥିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କ ମାଥାରେ ଚମକୁଥିଲା। ଏହି ମଣି ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୂଜ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇଥିଲେ, ସେ ଦାନ କରିଥିଲେ। ଏହି ଅତିଶୟ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ଦେଖି, ମୋତେ ମନେ ହେଉଛି ମୁଁ ମୋ ସ୍ୱଶୁରଙ୍କୁ ଦେଖିଛି; ଏବଂ ଏହି ମଣି ଦେଖି ମୋତେ ମନେ ହେଉଛି ମୁଁ ସୀତା ଓ ସ୍ୱଶୁରଙ୍କୁ ଦେଖିଛି। ଏହି ମଣି ମୋ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ମାଥାରେ ଚମକୁଥିଲା, ଏବେ ଏହା ଦେଖି ମନେ ହେଉଛି ସେ ମୋ ପାଖରେ ଅଛନ୍ତି।” “କୃପାକରି ହନୁମାନ, ସୀତା କ’ଣ କହିଥିଲେ, ସେ କଥା ଆଉଥରେ ପୁନିପୁନି କହ; ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମୋତେ ଏପରି ଲାଗିବ, ଯେପରି ଜରାଗ୍ରସ୍ତ ଲୋକ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ ଧାରଣ କରେ। ଏହି ଶୁଭ୍ର ମଣି ଦେଖି ମୁଁ ଭଲ ପାଉଛି, କିନ୍ତୁ ସୀତା ନ ଫେରିଲେ ଏହାର ଦୁଃଖ ଅପାର। ଯଦି ସୀତା ଏକ ମାସ ଅପେକ୍ଷା କରିପାରିବେ, ତେବେ ସେ ବଞ୍ଚିପାରିବେ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏକ କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବିନାହିଁ। ମୋ ପ୍ରିୟା ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ମୋତେ ନେଇଚାଲ; ଏବେ ତାଙ୍କ ସ୍ଥିତି ଜାଣି ସେଠି ଯିବା ବ୍ୟତୀତ ମୁଁ ଏଠାରେ ରହିପାରିବିନାହିଁ। ମୋ ସୁକୁମାରୀ, ଭୟଭୀତ ପତ୍ନୀ କିପରି ଏହି ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହୁଛନ୍ତି? ଯେପରି ଶରତ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଚନ୍ଦ୍ର ମେଘରେ ଢାକିଯାଏ, ସେପରି ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଏଠି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନୁହେଁ। ହନୁମାନ, ସତ୍ୟ କଥା କହ, ସୀତା କ’ଣ କହିଥିଲେ? ଏହି କଥା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିପାରିବି, ଯେପରି ରୋଗୀ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ୍ତ ରହେ। ମୋ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା ପ୍ରିୟା କ’ଣ କହିଥିଲେ, ହନୁମାନ? ଏହି ଅତି ଦୁଃଖ ସହିଥିବା ଜାନକୀ ମୋ ବିନା କିପରି ଜୀବନ୍ତ ଅଛନ୍ତି?” ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ରାଘବଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ହନୁମାନ ସୀତାଙ୍କ କଥା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଏକ ପରେ ଏକ କହିଦେଲେ।