ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ସବୁ କିଛି ଜାଣିଥିବା ହନୁମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଆଗକୁ ଆସି କଥା କହିବେ। ଏହି ଅବସରରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ବାନରମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସୀତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ମସ୍ତକ ନମାଇ, ଦେବୀ ସୀତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ତାପରେ ଶୂର୍ବାଣୀ ହନୁମାନ କହିଲେ, “ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ପ୍ରମାଣ ଭାବରେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ହେମମୟ ମଣି, ଯାହା ନିଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚମକୁଛି, ମୋ ନିକଟରେ ଅଛି।” ହନୁମାନ ସେଇ ଚମକୁଥିବା ହେମମୟ ମଣି ରାମଙ୍କୁ ଦେଇ, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ଶତ ଯୋଜନା ବ୍ୟାପ୍ତ ସାଗର ଅଟକାଇ ଚାଲିଯାଇଥିଲି। ମୋ ମନର ଏକମାତ୍ର ଇଛା ଥିଲା ଯେ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବି। ଏହି କାମନାବଶତଃ ମୁଁ ଲଙ୍କା ପହଞ୍ଚିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ଅଛି। ଦକ୍ଷିଣ ସାଗରର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ସେଠାରେ ସୀତା ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଅବସ୍ଥିତ, ମୁଁ ସେଉଁଠି ଗଲି ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି। ସେ କେବଳ ତୁମ ପ୍ରତୀକ୍ଷାରେ ଯାଉଛନ୍ତି, ତୁମ ଆଶାରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସର୍ବଦା ଭୟ ଓ ଅନ୍ୟାୟର ସମ୍ମୁଖୀନ। ଅଶୋକବାଟିକାରେ ଦୁଷ୍ଟ ରୂପୀ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି, ତୁମ ସାଙ୍ଗରେ ଯେଉଁ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ତାହାର ଅଭ୍ୟାସ ଥିଲେ, ଏବେ ଦୁଃଖରେ ଅତିବାହିତ କରୁଛନ୍ତି। ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଘେରାଏଁ ରହି, ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ତାଙ୍କ ଚୁଲି ଏକ ଗୁଛିରେ ବାନ୍ଧା, ମନ ଦୁଃଖିତ, ଶରୀର କ୍ଷୀଣ, ତୁମ ଚିନ୍ତାରେ ମଗ୍ନ। ତଳେ ମାଟିରେ ପଡିଥିବା, ଶରୀର କ୍ଷୀଣ, ହେମନ୍ତ ଋତୁର ପଦ୍ମ ଯେମିତି ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୁଏ, ସେ ରାବଣଙ୍କ ଆଶାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛନ୍ତି। ହେ କକୁତ୍ସ୍ଥବଂଶୀ, ମୁଁ କିପରି ରାଜମହିଷୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ତାଙ୍କ ମନ ସଦା ତୁମେ ଉପରେ ଅଟୁଟ, ମୁଁ ସେଉଁଠି ଉତ୍ତମ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶର କଥା କହି, ଭଲଭାବରେ ସେଉଁଠି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁଭବ କରିଥିଲି। ତାପରେ, ହେ ପୁରୁଷସିଂହ, ମୁଁ ଧୀରେ ଧୀରେ ତାଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଅର୍ଜନ କରିଲି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ତରଫରୁ ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିଲି। ରାମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମିତ୍ରତା ଶୁଣି, ସୀତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେ ସଦା ପବିତ୍ର ଚରିତ୍ର ଓ ଅଟୁଟ ପତିନିଷ୍ଠାର ଦେଖା ଦେଲେ। ଏଭଳି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତପସ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ଓ ତୁମେଉପରେ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି। ସେ ମୋତେ ଏକ ଚିହ୍ନ ଦେଲେ—ଏହି ହେମମୟ ମଣି, ଯାହା ଚିତ୍ରକୂଟରେ କାଉଁ ଘଟଣା ସମୟରେ ତୁମେ ଦେଖିଥିଲେ, ତାହାର ସ୍ମୃତି ଦେଇ। ସୀତା କହିଲେ: “ହେ ବାୟୁପୁତ୍ର, ଯାହା ମୁଁ ଦେଖିଲି, ସେସବୁ କଥା ଆଉଥରେ ରାମଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଣାଇବା ଦରକାର।” ଏବଂ ସେ କହିଲେ: “ଏହି ମଣିକୁ ସାବଧାନରେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଅ, ଏହି ମୁଣ୍ଡର ଲାଲ ପ୍ରତିକ ମନେ ପକାଇଦିଅ।” ଏହି ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜଳଜ ମଣିକୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆଣିଛି, ଏହା ଦେଖିଲେ ମୁଁ ଏପରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବି, ଯେପରି ଦୁଃଖରେ ଥିବା ବେଳେ ତୁମକୁ ଦେଖିଥାନ୍ତି। ଏହି ମଣି ଦେଖି ତୁମେ ମୋତେ ମନେ ପକାଇବା, ଏହି ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଛିବା ଅନୁଭବ କରିବି। ଏବଂ ସେ କହିଲେ: “ହେ ଦଶରଥନନ୍ଦନ, ମୁଁ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିବି; ଏହା ପରେ ଯଦି ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋତେ ଧରିନେଇ, ମୁଁ ଜୀବନ ରଖିପାରିବି ନାହିଁ।” ଏଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅଙ୍ଗ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା, ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ନିବନ୍ଧିତ, ମୃଗନୟନୀ ସୀତା ଏପରି କଥା କହିଥିଲେ। ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ସେପରି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ଏବେ ସାଗର ଅଟକାଇ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନିଅ। ଏହି ଚିହ୍ନ ଦେଖି, ଦୁଇ ଭାଇ ଆଶା ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ସମସ୍ତ କଥା ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଶୃଙ୍ଖଳାବଦ୍ଧ ଭାବରେ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଦେଲେ। ଏହିପରେ, ହନୁମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ମଣିକୁ ହୃଦୟରେ ରଖି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିପକିଲେ। ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମଣି ଦେଖି ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ରାଘବ ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୁହ ଆଣି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଯେପରି ଗାଈ ନିଜ ବଛଡ଼ା ପ୍ରତି ସ୍ନେହରେ ଦୁଧ ଦେଇଥାଏ, ସେପରି ଏହି ମଣି ଦେଖି ମୋର ହୃଦୟ ଭାବେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି। ଏହି ମଣି ମୋ ଶ୍ୱଶୁର ଜନକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୀତାଙ୍କୁ ବିବାହ ସମୟରେ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଏହି ମଣି ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଚମକୁଥିଲା। ଏହା ଜଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୂଜ୍ୟ, ଏହି ମଣି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏକ ବଳିଦାନ ସମୟରେ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣି ଦେଖି, ମୋତେ ମନେ ହୁଏ ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛି; ଏବେ ମୋତେ ମନେ ହେଉଛି, ମୁଁ ସୀତା ଏବଂ ମୋ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଛି। ଏହି ମଣି ମୋ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଚମକୁଥିଲା, ଏହି ଦେଖି ମୋତେ ଲାଗୁଛି ଯେଉଁପରି ସେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି। ହେ ସୁମ୍ୟ, ସୀତା କ’ଣ କହିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ ପୁନିପୁନି ମୋତେ କହ, ତାଙ୍କ କଥା ଶିତଳ ପାଣି ଭଳି ମୋ ହୃଦୟକୁ ଶାନ୍ତ କରେ। ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ କ’ଣ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଏହି ମଣିକୁ ଦେଖୁଛି, କିନ୍ତୁ ସୀତା ମୋ ପାଖକୁ ଫେରିନାହାନ୍ତି? ଯଦି ସୀତା ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରନ୍ତି, ସେ ଟିକିପାରିବେ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ରହିପାରିବି ନାହିଁ। ମୋ ପ୍ରିୟା କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେଉଁଠି ଯିବାକୁ ଚାହେଁ, ଏବେ ତାଙ୍କ ଖବର ମିଳିଲାପରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ରହିପାରିବି ନାହିଁ। ମୋ ଶିଥିଳ କଟିବଳା, ଭୟଭିତ, ସ୍ତ୍ରୀ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ରହୁଛନ୍ତି? ଯେପରି ଶରଦ ଚନ୍ଦ୍ର ମେଘରେ ଢାକିଯାଏ, ସେପରି ଏବେ ତାଙ୍କ ମୁଖ ଚମକୁନାହିଁ। ହେ ହନୁମାନ, ସୀତା କ’ଣ କହିଥିଲେ ସତ୍ୟ କହ; ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମୁଁ ଚିକିତ୍ସା ପାଇଥିବା ରୋଗୀ ଭଳି ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବି।