ହନୁମାନ୍, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜାଧାରୀ, ମାଥା ନମାଇ ରାମଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ ଯେ ଦେବୀ ସୀତା ଅକ୍ଷତ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଅଟୁଟ ଧୈର୍ୟ ଧରିଛନ୍ତି। ହନୁମାନଙ୍କର ଏହି ମଧୁର ଶବ୍ଦ—"ଦେବୀକୁ ଦେଖିଛି"—ଶୁଣି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନଙ୍କୁ ବଡ଼ ଭଲପାଇବା ଓ ଆଦର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ। ଶତ୍ରୁଦଳନ ରାମ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଓ ଗଭୀର ସମ୍ମାନର ସହିତ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଏହିପରେ ପବିତ୍ର ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ବନରାଜୀ ଓ ପ୍ରସ୍ରବଣ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ବନରାମଣ୍ଡଳୀ ରାମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପାଖରେ ମାଥା ନମାଇଲେ। ସେମାନେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ତାଙ୍କୁ ଆଦର ଜଣାଇ, ସୀତାଙ୍କ ବାବଦରେ ଖବର କୁହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବନରାମଣ୍ଡଳୀ କହିଲେ—ସୀତା ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ବନ୍ଦୀ, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଛନ୍ତି, ତଥାପି ସୀତା ରାମଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ପତିବ୍ରତା ଅଟୁଟ ରଖିଛନ୍ତି। ଏହି ସବୁ ଖବର ରାମଙ୍କୁ କହି ଦେବା ପରେ, ବନରାମଣ୍ଡଳୀ ସୁଣିଲେ ଯେ ଵୈଦେହୀ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଆଦେଶ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କଲେ। ରାମ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ସୀତା କେଉଁଠି ରହିଛନ୍ତି? ସେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି? ମୋ ବିଷୟରେ ସେ କ’ଣ ଭାବୁଛନ୍ତି? ସବୁ କଥା ମୋତେ କୁହ।" ଏହିପରେ ବନରାମଣ୍ଡଳୀ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ, କାରଣ ସେ ସୀତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥା ଜାଣନ୍ତି। ହନୁମାନ, ବାୟୁପୁତ୍ର, ଦେବୀ ସୀତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ମାଥା ନମାଇଲେ ଏବଂ କହିଲେ: "ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ପ୍ରମାଣ ହିସାବରେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ମଣି, ଯାହା ନିଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକୁଛି, ଏଠି ଅଛି।" ସେ ଏହି ଦିପ୍ତିମାନ ମଣି ରାମଙ୍କୁ ଦେଇ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ: "ମୁଁ ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ବ୍ୟାପି ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଛି।" "ମୁଁ ଜାନକୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁ ଲଙ୍କାକୁ ଗଲି, ଯାହା ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ରାଜ୍ୟ। ସେଠାରେ, ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ସୀତା ରହୁଛନ୍ତି। ସେ ତୁମ ଆଶାରେ ଏବଂ ତୁମ ଇଚ୍ଛାରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରୁଛନ୍ତି, ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିତ୍ୟ ଭୟ ଭିତରେ ଅଛନ୍ତି। ଅଶୋକ ବାଟିକାରେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଦେବୀ ସୀତା ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ଯଦିଓ ସେ ତୁମ ସହ ଶୁଭ ଜୀବନର ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ।" "ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ବନ୍ଦୀ, ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ଏକା ଚୁଟି ଗଁଥି, ହୃଦୟ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ସୀତା ମାତ୍ର ତୁମ ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ। ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ସରୀର ଶିତ କମଳ ପ୍ରଭା ହୋଇଯାଇଛି, ରାବଣରୁ କୌଣସି ଆଶା ନାହିଁ, ଏବଂ ସେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛନ୍ତି।" "ମୁଁ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଧର, କିପରି ରାଣୀଙ୍କୁ ତୁମ ଚିନ୍ତାରେ ଲଗ୍ନ ଦେଖିଲି, ମୃଦୁ କଥାରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଗୌରବ କହିଲି। ପରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ଭରସା ଜିତିଲି, ତା’ପରେ ସୀତା ମୋ ସହ କଥା ହେଲେ ଏବଂ ସବୁ ଘଟଣା ଖୋଲିଦେଲେ।" "ରାମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମିତ୍ରତା ଶୁଣି ସୀତା ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ସଦା ପବିତ୍ର, ଏବଂ ତୁମ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଅଛି। ଏଭଳି ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ତୁମକୁ କୁହୁଛି, ମୁଁ ଜନକନନ୍ଦିନୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ସେ ତ୍ୟାଗ ଓ ଭକ୍ତିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।" "ସୀତା ମୋତେ ଏକ ଚିହ୍ନ ଦେଲେ, ଯାହା ଚିତ୍ରକୂଟରେ କାକ ବାବଦରେ ଘଟିଥିଲା, ସେହି ସ୍ମୃତି ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଉଠିଲା। ସୀତା କହିଲେ, 'ବାୟୁପୁତ୍ର, ତୁମେ ଯାହା ଦେଖିଛ, ସେସବୁ ରାମଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭାବେ କୁହ।' ଏବଂ ସେ କହିଲେ, 'ଏହି ମଣି ତାଙ୍କୁ ଦିଅ, ମୁଁ ଏହାକୁ ସାବଧାନରେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲି।'" "ଏହି ଦିପ୍ତିମାନ ମୁକୁଟମଣି ତୁମ ପାଇଁ ଆଣିଛି; ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ଏପରି ଆନନ୍ଦିତ ହେବି, ଯେପରି ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଦେଖିଥାଏ।" "ମୁଁ ଏକ ମାସ ଯାଏଁ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିବି, ଦଶରଥନନ୍ଦନ; ଏକ ମାସ ପରେ ଯଦି ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋତେ ଦଳନ କରିବେ, ମୁଁ ଜୀବନ ରଖିପାରିବିନି।" "ଏଭଳି ଶିଥିଲା ଦେହ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ସୀତା, ରାବଣଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ବନ୍ଦୀ, ଭୟଭୀତ ହରିଣୀ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୋତେ କହିଥିଲେ।" "ରାଘବ, ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ଠିକ୍ ଭାବେ କହିଦେଲି; ଏବେ, ସମୁଦ୍ର ପାର କରିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କର।" ଏହି ଚିହ୍ନ ଜାଣି ଦୁଇଭାଇ ଆଶା ଫେରାଇଲେ; ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ରାଘବଙ୍କୁ ସୀତା ଦେବୀ କହିଥିବା ସମସ୍ତ ଉପକ୍ରମ ଏକ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ କ୍ରମବଦ୍ଧ ଭାବେ କୁହିଦେଲେ। ଏବେ ଶୁଣନ୍ତୁ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଛଅଷଠିତମ ସର୍ଗ। ହନୁମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ଏହି ମଣିକୁ ହୃଦୟରେ ରଖି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ କାନ୍ଦି ପକାଇଲେ। ଏହି ଅପୂର୍ବ ମଣି ଦେଖି ରାଘବ ଦୁଃଖରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଲେ, ତାଙ୍କ ଆଖି ଜଳେ ପୂରିଗଲା, ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଯେପରି ଗାଈ ନିଜ ବଛାକୁ ଦେଖି ମମତାରେ ଦୁଧ ଦେଉଛି, ସେପରି ଏହି ମଣି ଦେଖି ମୋ ହୃଦୟ ଭାବରେ ଭରିଯାଏ।" "ଏହି ମଣି ମୋ ଶ୍ୱଶୁର ଦ୍ୱାରା ବୈଦେହୀକୁ ବିବାହ ସମୟରେ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଏହା ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ଏହି ମଣି ଜଳ ଜନ୍ମା, ଅତି ପୂଜ୍ୟ; ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଯେଉଁବେଳେ ବଳି ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ, ତେବେ ଏହି ମଣି ଦାନ କରିଥିଲେ।" "ଏହି ଉତ୍ତମ ମଣି ଦେଖି ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କରୁଛି; ଆଜି ମୁଁ ବୈଦେହୀ ଓ ମୋ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଥିବା ପରି ଅନୁଭବ କରୁଛି।" ଏଭଳି ଭାବେ, ହନୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଣାଯାଇଥିବା ସୀତାଙ୍କ ଖବର ଓ ଚିହ୍ନ ଦେଖି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଃଖ ଓ ଆଶାର ମିଶ୍ର ଭାବରେ ଅନୁଭବ କଲେ, ଏବଂ ଏହି ମହାପବିତ୍ର ଘଟଣାରେ ସମସ୍ତେ ଗଭୀର ଭାବରେ ଲଗ୍ନ ହେଲେ।