ହେ ରାଜା, ଏହି ମଧୁବନ କଦାପି ତୁମେ, ବାଲି କିମ୍ବା ଗଛର ଧୂଳି ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହୋଇନଥିଲା; ଏହିବେଳେ ଏହାକୁ ବନର ବାନରମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଉଜାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି । ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ, ଏହି ବନବାସୀମାନେ ସହିତ, ବାନ୍ଧି ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମୋ କଥାକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ଖାଇଲେ ଓ ପିଇଲେ । ବନର ରକ୍ଷକମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଏପରି ଉତ୍ପାତ କରିବା ରୋକିଲେ ମଧ୍ୟ, ବନବାସୀମାନେ ମୋ କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ ଓ ଖାଇବା ଚାଲୁ ରଖିଲେ । କିଛି ବାନର ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠି ଖାଇଥିଲେ, ଶେଷ ଅଂଶ ଫେଲିଦେଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଖାଇଲେ; ଯେତେବେଳେ ରୋକାଯାଇଲେ, ସମସ୍ତେ କ୍ରୋଧରେ ଭୂବୁକ୍ତି ଦେଖାଇଲେ । ଯେଉଁମାନେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ କ୍ରୁଧିତ ଥିଲେ, ସେମାନେ ରକ୍ଷକମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ବନର ନେତାମାନେ ସେମାନେ ରକ୍ଷକମାନେକୁ ବନରୁ ତାଡ଼ିଦେଲେ । ପରେ, ସେହି ସାହସୀ ବନରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇଥିଲେ, ରକ୍ଷକମାନେକୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ । କିଛି ରକ୍ଷକକୁ ମୁଠି ଦେଇ ମାଡ଼ିଦେଲେ, କିଛିକୁ ଘୁଟି ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ; କିଛିକୁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଟାଣି ନେଲେ ଏବଂ କିଛିଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିଲେ । ଏଭଳି ଭାବେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଥିବା ସତ୍ୱେ, ଏହି ସାହସୀ ରକ୍ଷକମାନେ ହତ ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ସମଗ୍ର ମଧୁବନ ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉଜାଡ଼ିଯାଉଛି । ଏପରି ଭାବେ ଦଧିମୁଖ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଏ ସବୁ ଖବର ଦେଉଥିବା ବେଳେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶତ୍ରୁଦଳନ, ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: "ହେ ରାଜା, ଏହି ବନରକ୍ଷକ ବାନର କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛି? ଏବଂ କାହିଁକି, ବିପାକ୍ଷ ହୋଇ, ଏପରି କଥା କହିଲେ?" ତା'ପରେ, ମହାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ବାକ୍ଚାତୁର ସୁଗ୍ରୀବ କହିଲେ: "ହେ ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୂର ବାନର ଦଧିମୁଖ ଖବର ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବନରମାନେ ମଧୁବନର ମଧୁ ଖାଇଦେଇଛନ୍ତି । ଏପରି ଉଲ୍ଲଂଘନ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇନଥିଲେ ହେଉନଥାନ୍ତା । ସେମାନେ ମଧୁବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ, ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇଛି । ଯେଉଁ ରକ୍ଷକମାନେ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଘୁଟି ଦେଇ ଆଘାତ ପାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ଦଧିମୁଖଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରାଯାଇଛି । ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଆମେ ମଧୁବନର ରକ୍ଷକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲୁ; ଦେବୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଛନ୍ତି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ, ଏବଂ ହନୁମାନ୍ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ । କାରଣ ହନୁମାନ୍ ଏହା କରିଥିବାର ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ; କାର୍ଯ୍ୟର ସଫଳତା ହନୁମାନ୍ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ସେ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଜ୍ଞାର ମୁଖ୍ୟ । ଯେଉଁଠାରେ ଜାମ୍ବବାନ ନେତୃତ୍ୱ କରନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଅଙ୍ଗଦ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଖ୍ୟାତି ଅଛି । ହନୁମାନ୍ ନିଜେ ସେଠାରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଥିଲେ; ନାହିଁ ହେଲେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଥିଲା ନାହିଁ । ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବୀରମାନେ ମଧୁବନକୁ ଉଜାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି । ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଖୋଜି ଫେରିଆସି, ସେମାନେ ମଧୁବନକୁ ଉଜାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ଯାହା ଆଗରୁ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଥିଲା । ସମସ୍ତ ବନ ବାନରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉପଭୋଗ ହୋଇଛି, ରକ୍ଷକମାନେ ଘୁଟି ଦେଇ ଆଘାତ ପାଇଛନ୍ତି । ଏହି କାରଣରୁ, ଏହି ବୀର ଦଧିମୁଖ ନାମକ ବାନର ଏଠାକୁ ଆସି, ମୃଦୁ କଥା କହିଛନ୍ତି । ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦେଖ, ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଛି, ଏହି କାରଣରୁ ସମସ୍ତ ବନରମାନେ ଫେରିଆସି ମଧୁ ପାନ କରୁଛନ୍ତି । ସେମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିନଥାନ୍ତି ହେଲେ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ବନକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିନଥାନ୍ତେ ।" ଏହିପରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏହି ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ରଘୁନାଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ । ରାମ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ଖ୍ୟାତିଶାଳୀ ତାଙ୍କ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ, ଦଧିମୁଖଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହେଲେ । ସୁଗ୍ରୀବ ଏବେ ଦଧିମୁଖଙ୍କୁ କହିଲେ: "ଯେଉଁମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧୁବନ ଉପଭୋଗ କରିଛନ୍ତି, ଏହା ଦେଖି ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ । ଏହି ଉଲ୍ଲଂଘନକୁ ମୁଁ ମାନିବି, ଏହି କାମ କରିବା ସଫଳ ବୀରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ ଅଟେ । ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, ମଧୁବନକୁ ନିଜେ ରକ୍ଷା କର, ଏବଂ ହନୁମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ବାନରଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ପଠାଇଦିଅ ।" "ମୁଁ ଚାହେଁ ଯେ ହନୁମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏହି ଶାଖାମୃଗ ବାନରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଛନ୍ତି, ଦୁଇ ରଘୁନାଥଙ୍କ ସହିତ ଆସନ୍ତୁ ଏବଂ ସୀତା ଖୋଜିବାରେ ସେମାନେ କ'ଣ ପରିଶ୍ରମ କରିଛନ୍ତି ତାହା ମୁଁ ଶୁଣିବି ।" ଏହିପରି ଭାବରେ, ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର ଓ ବାନର ରାଜା, ବାନରମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଛନ୍ତି ଜାଣି, ଶ୍ରେୟସ୍କାମ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ହୃଦୟ ଭରି ଉଲ୍ଲସିତ ହେଲେ । ଏଉଁଠି ଚଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣିଯାଉ । ଏପରି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ଦଧିମୁଖ ବାନର ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ରଘୁନାଥ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ । ସେ ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁଇ ରଘୁନାଥଙ୍କୁ ଶେଷ ଥରେ ନମସ୍କାର କରି, ବନର ଅନ୍ୟ ସାହସୀ ବାନରମାନେ ସହିତ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ । ଯେପରି ସେ ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ତ୍ୱରିତ ଭାବେ ଫେରିଆସି, ଆକାଶରୁ ଭୂମିକୁ ଅବତରଣ କରି, ମଧୁବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ମଧୁବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ ସମସ୍ତ ବନରମାନେ ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ଓ ଅହଂକାରି ହୋଇ, ମଧୁ ଜଳ ଆପଣେ ଆପଣେ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି । ସେ ତାଙ୍କୁ ନମ୍ରତା ସହିତ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ, ହସ୍ତ ଯୋଡ଼ି ଆନନ୍ଦିତ ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ: "ହେ ମୃଦୁଭାଷୀ, ରକ୍ଷକମାନେ ତୁମକୁ ରୋକିବା ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ବୋଲି କ୍ରୋଧିତ ହେଉନାହାଁ; ତାଙ୍କର ଅଜ୍ଞାନ ଓ କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ଏହା ହୋଇଥିଲା । ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ଦୂର ଯାତ୍ରା କରି ଥକିଛ, ନିଜ ମଧୁ ଖାଅ; ତୁମେ ଏହି ବନର ଯୁବରାଜ ଓ ପ୍ରଭୁ । ପୂର୍ବରୁ ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ କ୍ରୋଧ ଦେଖାଯାଇଥିଲା, ଏହାକୁ ତୁମେ କ୍ଷମା କର, ଯେପରି ତୁମର ପିତା ବାନରମାନେଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ପୂର୍ବେ କରିଥିଲେ ।