ହନୁମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ବନରା ସେନା ଏକ ନଦୀର ଧାରା ପରି ଅତି ଉତ୍ସାହରେ ମଧୁବନ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ରକ୍ଷକମାନେଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରି ମଧୁବନ ଭିତରେ ପସିଗଲେ । ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଦେଖିବା ଓ ଶୁଣିବା ପରେ ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ମଧୁ ଓ ରସାଳ ଫଳ ଖାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ । ସେମାନେ ମଧୁବନରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ରକ୍ଷକମାନେଙ୍କୁ ସେଉଁଠି ଶତାଧିକ ଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କରି ପରାଜିତ କଲେ । କିଛି ବନରା ହାତରେ ମଧୁ ଭରା ଘଡ଼ି ଧରି ଏକାଠି ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ମଧୁ ପିଲେ । କିଛି ମଧୁ ଖାଇଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ଆଉ କିଛି ମୁହଁରେ ମଧୁ ଲଗାଇ ମଧୁ ଚାଟିବା ପରେ ମଧୁ ଚଟା ଫେଙ୍ଗିଦେଉଥିଲେ । କିଛି ବନରା ଆନନ୍ଦରେ ଏକାଉଁ ଉପରେ ଏକାଉଁ ମଧୁ ଲଗାଇ ମାରୁଥିଲେ, କିଛି ଗଛର ଡାଳ ଧରି ଗଛ ତଳେ ବସିଯାଉଥିଲେ । ମଧୁ ମତରେ ବିବ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନେ ପତ୍ର ଛାଡ଼ି ଶୋଇ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ । କିଛି ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଉଥିଲେ, କିଛି ହେଉଁଥିଲେ, କିଛି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, କିଛି ଆନନ୍ଦରେ କୁହୁକୁହା କରୁଥିଲେ । କିଛି ବନରା ମଧୁ ମତରେ ଭୂମିରେ ଶୋଇଯାଉଥିଲେ, କିଛି ହସୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ବିଭିନ୍ନ କ୍ରିୟା କରୁଥିଲେ । କିଛି କଥା କହୁଥିଲେ, କିଛି ଉଠିଯାଉଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଦଧିମୁଖଙ୍କ ସେବାକ ବନରା ମଧୁବନ ରକ୍ଷକମାନେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ବନରାମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟାଚାରିତ ହୋଇ, ଘାଉ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ । ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଦଧିମୁଖଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ହନୁମାନ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଶକ୍ତି ପ୍ରୟୋଗ କରି ମଧୁବନ ଉଜାଡ଼ିଦେଲେ, ଆମେ ଘାଉ ହୋଇ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ରାସ୍ତା ଦେଖାଇଦେଲୁ ।” ଦଧିମୁଖ ଏହି ଖବର ଶୁଣି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ବନରାମାନେଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, “ଚଳ, ଆମେ ଯାଉ, ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ବିତ ବନରାମାନେଙ୍କୁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଦରକାର ।” ଦଧିମୁଖଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ବନରା ତାଙ୍କ ସହିତ ମଧୁବନକୁ ଫେରିଗଲେ । ଦଧିମୁଖ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଧରି ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ସମସ୍ତ ବନରା ତାଙ୍କ ପଛପଛ ଚାଲିଲେ । ସେମାନେ ରାଗରେ ପାଥର, ଗଛ, ଅଞ୍ଚଳ ନେଇ, ହାତୀ ସମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରାମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଗଲେ । ରାଗରେ ଅନ୍ୟ ବନରାମାନେଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଠୋଠ ଚିବାଇ, ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ । ଦଧିମୁଖଙ୍କୁ ରାଗରେ ଦେଖି, ହନୁମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ବନରା ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆଗକୁ ଝାପିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଅଙ୍ଗଦ ରାଗରେ, ଦୁଇ ହାତରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଧିମୁଖଙ୍କୁ ଧରି, ତାଙ୍କୁ ଦୟା ନ କରି, ଜୋରରେ ଭୂମିରେ ପେଳିଦେଲେ । ଦଧିମୁଖଙ୍କ ହାତ, ଜଂଘା ଓ ମୁହଁ ଭାଙ୍ଗି ରକ୍ତରେ ଲିପ୍ତ ହେଲା, ସେ ଅଞ୍ଜଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଚେତନ ହେଲେ । କିଛି ଦିନ ପରେ ସେ ବନରାମାନେଠାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ, ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତଭାବେ କହିଲେ, “ଆସ, ଆମେ ଆମ ପ୍ରଭୁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କଠାରେ ଯିବା, ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ଅଛନ୍ତି । ଅଙ୍ଗଦ ଯାହା ଅନ୍ୟାୟ କଲେ, ତାହା ରାଜାଙ୍କୁ ଖବର ଦେବା । ସେ ଏହି କଥା ଶୁଣିବେ, ତେବେ ବନରାମାନେ ନଶ୍ଟ ହେବେ । ଏହି ମଧୁବନ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପିତା ଓ ପର୍ଦ୍ଦାଦାଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାର, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ । ସୁଗ୍ରୀବ ଏହି ମଧୁ ଲୋଭୀ ବନରା ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବେ । ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଥିବା ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ । ମୋ ରାଗର ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ମିଳିବ ।” ଏଭଳି କହି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଧିମୁଖ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ବନରାମାନେ ସହ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଚାଲିଗଲେ । ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦଧିମୁଖ ସୁଗ୍ରୀବ ଅଛନ୍ତି ଏହି ଅରଣ୍ୟର ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ । ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଆକାଶରୁ ଭୂମିକୁ ଅବତରଣ କଲେ । ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ବନରାମାନେ ସହ ଦଧିମୁଖ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡିଆ ହୋଇ ଦାଉଡ଼ିଆ ହେଲେ । ଦୁଃଖିତ ମୁହଁରେ, ହାତ ଝାଡ଼ି, ସେ ତ୍ୱରିତ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଚରଣ ମୁଣ୍ଡରେ ଲଗାଇ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇଲେ । ଏହିପରି ମହାନ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ତିରେଷଠିତମ ସର୍ଗ ପଢ଼ନ୍ତୁ । ତାପରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଦେଖିଲେ ଦଧିମୁଖ ତାଙ୍କ ଚରଣ ଗଚ୍ଛିଛନ୍ତି । ମନରେ ଅଶାନ୍ତି ନେଇ, ସେ କହିଲେ, “ଉଠ, ଉଠ! କାହିଁକି ତୁମେ ମୋର ଚରଣ ଧରିଛ? ତୁମକୁ ନିରାପଦ ଦେଉଛି—ସତ୍ୟ କହ, କ’ଣ ଘଟିଛି?” “ସଠିକ୍ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହ, ମଧୁବନରେ ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି କି? ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ବନରା!” ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏହି ଶାନ୍ତିଦାୟକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦଧିମୁଖ ଉଠି ନମ୍ରତାରେ କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ଗଛର ଧୂଳି, ତୁମେ କିମ୍ବା ବାଲୀ କେବେ ମଧୁବନକୁ ଉଜାଡ଼ିନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବନରାମାନେ ଏବେ ଏହାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ । ମୁଁ ଏବଂ ଏହି ଅରଣ୍ୟ ରକ୍ଷକମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରୋକିବା ଚେଷ୍ଟା କଲୁ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମୋତେ ଅବହେଳା କରି, ଆନନ୍ଦରେ ଖାଇଲେ ଓ ପିଲେ ।