ଅଙ୍ଗଦଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସମସ୍ତ ବାନରମାନେ ଖୁସିରେ ତାଙ୍କୁ “ଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଶ୍ରେଷ୍ଠ!” ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ । ସେଉଁଠାରୁ ସମସ୍ତେ ମଧୁବନକୁ ନଦୀର ଧାରା ପରି ଗତି କରି ଚଲିଗଲେ । ମଧୁବନରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ରକ୍ଷକମାନୋଁକୁ ଅପରାଜିତ କଲେ । ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଓ ଶୁଣିବାର ଅତ୍ୟଧିକ ଉତ୍ସାହରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମଧୁପାନ କଲେ ଓ ରସାଳ ଫଳ ଖାଇଲେ । ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଉଚ୍ଚଳିତ ହୋଇ, ମଧୁବନରେ ଘୁରୁଥିବା ରକ୍ଷକମାନୋଁ ସହ ମିଳି, ଶତଶଃ ହିସାବରେ ସେମାନୋଁକୁ ପ୍ରହାର କଲେ । କେତେକ ବାନର ହସ୍ତେ ଭରି ମଧୁର ଘଡ଼ା ଧରି, ସେଉଠାରେ ଏକାଠି ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ମଧୁପାନ କଲେ । କେତେକ ମଧୁପାନ କରି, ମଧୁ ଭରା ଚଟୁଇଁକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ; ତାଙ୍କ ମୁହଁ ମଧୁରେ ଲାଗିଥିଲା । କେତେକ ବାନର ଉତ୍ସାହରେ ଏକାଅପରକୁ ମଧୁର ଅବଶିଷ୍ଟ ଦେଇ ପ୍ରହାର କଲେ, କେତେକ ଡାଳ ଧରି ଗଛ ମୂଳରେ ବସିଗଲେ । ମଧୁର ମାଦକତାରେ ସମସ୍ତେ ଅନ୍ୟମନସ୍କ ହୋଇ, ପତ୍ର ବିଛାଇ ଶୁଇଁଗଲେ, ମନରେ ଅନନ୍ଦ ଥିଲା । କେତେକ ବାନର ଏକାଅପରକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ, କେତେକ ଠୋକର ଖାଇଗଲେ; କେଉଁସି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, ଅନ୍ୟେ ଆନନ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜନ କଲେ । କେତେକ ମଧୁର ମଦରେ ଭୂମିରେ ଶୁଇଁଗଲେ; କେତେକ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶାଳୀ ହୋଇ ହସିଲେ, ଅନ୍ୟେ ଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ । କେତେକ କଥା କହିଲେ, କେତେକ ଉଠିଁଗଲେ; ଏଠାରେ ଥିବା ଦଧିମୁଖଙ୍କ ସେବକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମଧୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେମାନୋଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉତ୍ସାହରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ । ଏହି କ୍ରୂର ବାନରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୂରେ ଖେଦିଦେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଘୁଁଟି ଘସିଗଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ଦେବମାନେ ଚାଲିଥିବା ପଥ ଦେଖିଲେ । ଏହି ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ମନ ବିକଳ ହୋଇ, ସେମାନେ ଦଧିମୁଖଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ହନୁମାନ୍ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଶକ୍ତିବଳରେ ମଧୁବନକୁ ଧ୍ଵଂସ କରିଦେଲେ; ଆମର ଘୁଁଟି ଘସିଗଲା ଓ ଆମେ ଦେବମାନୋଁର ପଥ ଦେଖିଲୁ ।” ମଧୁବନ ଧ୍ଵଂସ ହେବାର କଥା ଶୁଣି, ଦଧିମୁଖ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ବାନରମାନୋଁକୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଲେ: “ଆସ, ଚଳ! ଆମେ ଶକ୍ତିବଳରେ ଏଇ ଅତି ଅଭିମାନୀ ବାନରମାନୋଁକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା । ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧୁ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି ।” ଦଧିମୁଖଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ବନରକ୍ଷକ ତାଙ୍କ ସହିତ ପୁଣିଥରେ ମଧୁବନକୁ ଗଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଧିମୁଖ ବଡ଼ ଗଛକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଧରି, ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବାନର ତାଙ୍କ ପଛ ପଛ ଚଲିଲେ । ସେମାନେ ପଥର, ଗଛ ଓ ଏବଂ ଦଳ ଉଠାଇ, କ୍ରୋଧରେ ଏଇ ଗଜସମ ବାନରମାନେଁଠାରେ ଆସିଲେ । ସେମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ୟ ବାନରମାନେଁକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଠୋଠ କାମୁଡ଼ି, ବାରମ୍ବାର ଧମକ ଦେଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଦଧିମୁଖଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ ଦେଖି, ହନୁମାନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ବାନରମାନେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆଗକୁ ଏଲେ । ତାହାପରେ, ଅଙ୍ଗଦ କ୍ରୋଧେ ଦ୍ୱିବାହୁ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବଡ଼ ହସ୍ତବଳୀ, ଏହି ଗଛଧାରୀ ଦଧିମୁଖଙ୍କୁ ଧରି, କୌଣସି କ୍ଷମା ନ କରି, “ଏହା ମୋ ବଡ଼” ବୋଲି ଭାବିଲେ ନାହିଁ, ତୁରନ୍ତ ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ । ଦଧିମୁଖଙ୍କ ବାହୁ, ଉରୁ ଓ ମୁହଁ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ରକ୍ତରେ ଭିଜିଗଲେ, ଶୂର ବାନର ଗଭୀର ମୁଢ଼ି ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ । କିଛିପରି କେମିତି ନିଜକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ସେ ଦଧିମୁଖ ନିଜ ସହଯୋଗୀମାନୋଁ ସହ ଅଲଗା ହୋଇ କୁହିଲେ, “ଆସ, ଚଳ! ଆମେ ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ପ୍ରଭୁ, ବ୍ରହଦ୍ଗଳ ବାନର ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ ରାମଙ୍କ ସହ ବସିଛନ୍ତି, ତାଁଠାରେ ଯିବା । ଅଙ୍ଗଦଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟାୟ କାମ ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣେଇବା; ସେ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଅସହିଷ୍ଣୁ ହୋଇ ବାନରମାନୋଁକୁ ନଶ୍ୱ କରିଦେବେ । ଏହି ଦିଭ୍ୟ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ମଧୁବନ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପିତା ଓ ପୁରୁଷ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଅଧିକାର ଅଟୁଟ ରହିଛି; ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାକୁ ଆସିପାରିନଥିଲେ । ସୁଗ୍ରୀବ ଏହି ମଧୁଲୋଭୀ ବାନରମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସାଥୀଙ୍କୁ ଶାସନ କରିବେ; ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଥିବା ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ; ମୋର କ୍ରୋଧର ଫଳ ଏବେ ଦେଖାଯିବ ।” ଏଭଳି କହି, ଶୂର ଦଧିମୁଖ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ବନରକ୍ଷକମାନୋଁ ସହ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ । କେବଳ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ସୂର୍ୟପୁତ୍ର ଦଧିମୁଖ ଏହି ବାନର ସୁଗ୍ରୀବ ଥିବା ଅରଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ । ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ଆକାଶରୁ ଭୂମିରେ ଅବତରଣ କଲେ । ତାପରେ ମହାବୀର ଦଧିମୁଖ ସମସ୍ତ ବନରକ୍ଷକମାନୋଁ ସହ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଦୁଃଖିତ ମୁହଁ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ଭାବରେ ହାତ ଜୋଡି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଦେ ମୁଣ୍ଡ ଲଗାଇ ସମ୍ମାନ କଲେ । ଏହିପରେ, ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ତିରାଷିତମ ସର୍ଗ ବିଶିଷ୍ଟ ଭାବେ ଶ୍ରବଣ କରାଯାଉ । ତାପରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଦେଖିଲେ ଯେ ବାନର ତାଙ୍କ ପାଦେ ପଡ଼ିଛି; ମନେ ଅଶାନ୍ତି ହେଲା, କିନ୍ତୁ ସେ କହିଲେ, “ଉଠ, ଉଠ! କାହିଁକି ତୁମେ ମୋର ପାଦେ ପଡ଼ିଛ? ମୁଁ ତୁମକୁ ନିରାପଦ କରୁଛି—ସତ୍ୟ କଥା କହ, କ’ଣ ଘଟିଛି?” ସୁଗ୍ରୀବ ପଚାରିଲେ, “ସବୁ ଖୋଲାସା କର, ମଧୁବନରେ ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି କି? ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଓ ବାନର ।” ମହାତ୍ମା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଏହି ଆଶ୍ୱାସନ ପାଇ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦଧିମୁଖ ଉଠି ଏହିପରି କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ, ଗଛର ଧୂଳି, ଆପଣ ବା ବାଲୀ ମଧ୍ୟ, କେବେ ମଧୁବନକୁ ଧ୍ଵଂସ କରିନଥିଲେ; ଏବେ ବାନରମାନେ ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ୱ କରିଦେଇଛନ୍ତି ।