ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଦିତି ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, କୁଶପ୍ଲବ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା କାଳରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଦିତିଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି, କୁଶା, କାଠ, ପାଣି, ଫଳ, ମୂଳ ଓ ଆବଶ୍ୟକ ଯାହାକି ଦିତି ଚାହାନ୍ତି, ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ମସାଜ ଦେଇ, କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରି, ଇନ୍ଦ୍ର ସବୁବେଳେ ଦିତିଙ୍କୁ ସେବା କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ତପସ୍ୟାରେ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଶେଷ ହେବାକୁ ଦଶ ବର୍ଷ ବାକି ଥିଲାବେଳେ, ଦିତି ଅତି ଆନନ୍ଦ ଭରା ହୃଦୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଦଶ ବର୍ଷ ମୋ ତପସ୍ୟା ଶେଷ ହେବାକୁ ବାକି; ତା ପରେ, ତୁମେ ତୁମ ଭାଇକୁ ଦେଖିବା, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ମୁଁ ଯେ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେବି, ସେ ତୁମ ସହ ବିଜୟ ଲାଗି ଆଗ୍ରହୀ ହେବ, ତିନି ଲୋକ ଜୟ କରିବାରେ ତୁମ ସହ ଅନ୍ଦୁଃଖ ଭାଗ ନେବ। ତୁମ ଅନୁରୋଧରେ, ତୁମ ପିତା ମୋତେ ଏହି ବର ଦେଇଥିଲେ; ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଏକ ପୁଅ ପାଇଁ।" ଏହିପରି କହି, ଦିତି ଦିନ ମଧ୍ୟାନ୍ହ ପାଖରେ ଘୁମି ଶାୟିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ପାଦ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର ସ୍ଥାନରେ ରଖିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ଅଶୁଚିତା ଦେଖି, ହସିଲେ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଶରୀରର ମୁଖ ଦ୍ୱାରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶକ୍ତିରେ ଭରିତ ହୋଇ, ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ସାତ ଭାଗରେ ବିଭଜନ କରିଦେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ର ଏ ଶତମୁଖୀ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭକୁ ବିଭଜନ କରିବାବେଳେ, ଗର୍ଭ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କାନ୍ଦିଲା, ଦିତି ଜାଗିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଗର୍ଭକୁ କହିଲେ, “କାନ୍ଦିବେ ନାହିଁ, କାନ୍ଦିବେ ନାହିଁ”, ତଥାପି ଗର୍ଭ କାନ୍ଦୁଥିଲା, ଇନ୍ଦ୍ର ତାହାକୁ ଭାଗ କରିଦେଲେ। ଦିତି କହିଲେ, “ମାରିବେ ନାହିଁ, ମାରିବେ ନାହିଁ”, ଏହା ଶୁଣି ଇନ୍ଦ୍ର ମାତାଙ୍କ ଆଦରରେ ରୁକିଗଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର, ବଜ୍ର ହାତରେ ନମସ୍କାର କରି, ଦିତିଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଓ ଦେବୀ, ତୁମେ ଅଶୁଚି ହୋଇ ଘୁମିଥିଲା, ମୁଣ୍ଡର ସ୍ଥାନରେ ପାଦ ରଖିଥିଲା। ଏହି ଅବସ୍ଥା ପାଇଁ, ମୁଁ ତୁମ ଗର୍ଭକୁ ବିଭଜନ କରିଦେଲି—ଏହି ଗର୍ଭ ମୋ ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ୍ୟା କରିଥାନ୍ତି; ଏହି କାରଣରେ, ମୋତେ ଖ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ।" ଏଠାରେ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସର୍ଗର ଏକାଳିସ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭ ସାତ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲାବେଳେ, ଦିତି ଅତି ବିଷାଦ ଭରା ହୃଦୟରେ, ଅଜୟ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସମ୍ମିଳିତ କଥା କହିଲେ: “ମୋ ଦୋଷରେ ଏହି ଗର୍ଭ ସାତ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା; ଦେବତାମନ୍ଦଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ବିଷୟରେ ତୁମର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ମୁଁ ଚାହେଁ ତୁମେ ମୋ ଗର୍ଭ ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ଉପକୃତି କର; ଏହି ସାତ ଭାଗ ସାତ ମାରୁତ ଗଣର ରକ୍ଷକ ହେଉ। ଏହି ସାତ ଜଣେ ପବନ ଦ୍ୱାରା ବହି, ଆକାଶରେ ଘୁଞ୍ଚିବେ; ମାରୁତ ନାମରେ ଖ୍ୟାତି ପାଇବେ, ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ, ମୋ ନିଜ ସନ୍ତାନ ହେବେ। ଏକ ଜଣେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକରେ, ତୃତୀୟ ଦିବ୍ୟବାୟୁ ନାମରେ ଖ୍ୟାତି ପାଇବେ। ଚାରି ଜଣେ, ଦେବତାମନ୍ଦଳ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଆଜ୍ଞାରେ ଚାରି ଦିଗରେ ଘୁଞ୍ଚିବେ। ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ସମୟ ଆସିଲେ, ଏହିମାନେ ମୋ ସନ୍ତାନ ହେବେ। ତୁମ କୃତ୍ୟରେ, ଏହିମାନେ ମାରୁତ ନାମରେ ଖ୍ୟାତି ପାଇବେ।” ଦିତିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ପୁରନ୍ଦର, ବଳ ନାଶକ ଇନ୍ଦ୍ର ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ: “ଏହି ସବୁ ତୁମ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ଘଟିବ, ନିଶ୍ଚୟ। ତୁମ ସନ୍ତାନମାନେ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଘୁଞ୍ଚିବେ।” ଏହି ପରି ମା ଓ ପୁଅ ତପସ୍ୟା ଅରଣ୍ୟରେ ଏକ ମନ୍ତ୍ରଣାରେ ଏକତ୍ର ହେଲେ। ଓ ରାମ, ଏହି କଥା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ—ତାଙ୍କର କାମ ସଫଳ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ସ୍ଵର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନଟି, ଓ କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଧର, ପୂର୍ବରୁ ମହେନ୍ଦ୍ର ବାସ କରୁଥିଲେ। ଏଠାରେ, ଦିତି ତପସ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ହୋଇ ଘୁଞ୍ଚିଥିଲେ। ଓ ପୁରୁଷ ସିଂହ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ପୁତ୍ର, ନୀତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଆଲମ୍ବୁଷାରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି ବିଶାଳ। ସେ ଏଠି ବିଶାଳା ନାମକ ନଗର ତିଆରି କଲେ। ବିଶାଳଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେମଚନ୍ଦ୍ର; ହେମଚନ୍ଦ୍ର ପରେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୁଚନ୍ଦ୍ର। ଓ ରାମ, ସୁଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନାମୀ ପୁଅ ହେଉଛି ଧୂମ୍ରାଶ୍ୱ; ଧୂମ୍ରାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛି ସୃଞ୍ଜୟ। ସୃଞ୍ଜୟଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛି ଶ୍ରୀମାନ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସହଦେବ; ସହଦେବଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛି ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଶାଶ୍ୱ। କୁଶାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୋମଦତ୍ତ; ସୋମଦତ୍ତଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛି ପ୍ରସିଦ୍ଧ କକୁତ୍ସ୍ଥ। ତାଙ୍କ ପୁଅ, ଶ୍ରୀମୟ ଓ ଅଜୟ, ଏହି ନଗରରେ ବସିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି ସୁମତି। ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ଦୟାରେ, ବୈଶାଳୀର ସମସ୍ତ ରାଜା ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଉତ୍ତମ, ଶୂର ଓ ଧର୍ମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଠାରେ, ଆମେ ଏକ ରାତି ବିଶ୍ରାମ କରିବା; ପ୍ରଭାତେ, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ତୁମେ ଜନକଙ୍କୁ ଦେଖିବା। ସୁମତି, ଶ୍ରୀମୟ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆସିବା ଶୁଣି, ଗୃହକୁ ଫେରିଲେ। ଗୁରୁ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଉତ୍ତମ ସମ୍ମାନ କରି, ନମସ୍କାର କରି, କୁଶଳ ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଓ ମୁନି, ମୋ ଭାଗ୍ୟ, ମୋ ମାନ, ତୁମେ ଏହି ଭୂମିରେ ପଦାର୍ପଣ କରିଛ; ତୁମେ ଦେଖି, ମୋ ଭାଗ୍ୟ ଅତି ଉତ୍ତମ।” ଏଠାରେ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଠଚଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।