ରାମ ଚରିତ୍ରର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ, ହନୁମାନ୍ ଅତି ଗଭୀର ଭାବରେ କହିଲେ— ରାଘବଙ୍କର ପ୍ରୟାସ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଏବେ ଫଳିତ ହୋଇଛି। ସୀତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଦେଖି, ମୋ ହୃଦୟ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଯାଇଛି। ହେ ବନରାଜ୍ୟର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନର, ସୀତାଙ୍କ ଆଚରଣ ଏକ ମହିଳା ପାଇଁ ଯଥାଯଥିକ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରିପାରିଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ସେଇ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତକୁ ଭସ୍ମ କରିପାରିଥାନ୍ତି। ସତ୍ୟକୁ କହିବାକୁ ଗଲେ, ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣ ଏପରି ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ପୁରୁଷ ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ସୀତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ସ୍ପର୍ଶ କଲାପରେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଇନଥିଲା। ଯଦି ଅଗ୍ନିକୁ ହାତରେ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଏ, ତେବେ ଯେପରି ଦହିଯିବ, ତେଣୁ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ କ୍ଷତି କରିପାରିଥାନ୍ତି। ଏବେ, ଜାମ୍ବବାନ୍ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ତଳେ ସମସ୍ତ ବନରମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରୁ ଅନୁମତି ନେଇ ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମ ପାଖରେ ଓ ଭବିଷ୍ୟତରେ ବିବେଚନା କରି, ଆମେ ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ଏକା ହୋଇ ମଧ୍ୟ ବଳପୂର୍ଣ୍ଣ ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ ଲଙ୍କାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବି। ତେବେ ତୁମେମାନେ ଯେପରି ସୁରବଳୀ, ଶସ୍ତ୍ରପାରଙ୍ଗତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବିଜୟାଶା ପ୍ରବଳ ବନରମାନେ ମୋ ସହିତ ଅଛ, ତାହା ଦେଖି କିଛି ପ୍ରଶ୍ନ ରହିନଥାଏ। ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ରାବଣ, ତାଙ୍କ ସେନାପତି, ପୁଅ ଓ ଭାଇମାନେ ସମେତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଧ କରିଦେବି। ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ବାୟୁ, ଜଳ, ଇନ୍ଦ୍ରବିଜୟୀଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ଯେପରି ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ। ତୁମେ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ମୋର ପ୍ରଭାବ ଅସୀମ ହୋଇଯାଏ; ମୋର ପ୍ରବଳତା ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ମାନେ ଅବିରତ ହୋଇଥାଏ। ମୁଁ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିବି— ତେବେ ଏହି ରାତ୍ରିଚର ରାକ୍ଷସମାନେ କଣ? କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଅନୁମତି ନ ଦେଲେ, ମୋର ପ୍ରଭାବ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ରହିଯାଏ। ଯଦି ସମୁଦ୍ର ତାହାର କୂଳ ଛାଡ଼ି ଯାଏ କିମ୍ବା ମନ୍ଦରାଚଳ ଚଳିତ ହୁଏ, ତଥାପି ଶତ୍ରୁ ସେନା ଯୁଦ୍ଧରେ ଜାମ୍ବବାନ୍ଙ୍କୁ ଅସ୍ଥିର କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ଓ ପୁରାତନ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଲିପୁତ୍ରଙ୍କ ଶୂରବଳ ଏକା ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବେ। ମହାପ୍ରାଣ ବନର ନୀଳଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମନ୍ଦରାଚଳ ମଧ୍ୟ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯିବ— ତେବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦୁର୍ଗତି କିଛି ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ। ଦେବ, ଅସୁର, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ କିମ୍ବା ପକ୍ଷୀମାନେ ମାନେ କିଏ ମଇନ୍ଦ କିମ୍ବା ଦ୍ୱିବିଦଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇପାରିବେ? ଏହି ଦୁଇ ବନର, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଙ୍କ ପୁଅ, ବେସ୍ତରେ ଦ୍ରୁତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରିପାରିବା ଏମିତି କୌଣସି ଶକ୍ତି ମୁଁ ଦେଖୁନି। ମୁଁ ନିଜେ ଲଙ୍କାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ତାକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲି ଓ ରାଜପଥରେ ମୋ ନାମ ଘୋଷଣା କଲି। ବିଜୟୀ ହେଉନ୍ତୁ ବଳଶାଳୀ ରାମ ଓ ବଳବାନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣ; ବିଜୟୀ ହେଉନ୍ତୁ ରାଘବଙ୍କ ରକ୍ଷାଧୀନ ରାଜା ସୁଗ୍ରୀବ। ମୁଁ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, କୋଶଳରାଜ୍ୟର ସେବକ; ସମସ୍ତଠାରେ ମୋ ନାମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରିଛି। ଅଶୋକବାଟିକା ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ଶିଂଶପା ଗଛ ତଳେ, ଧର୍ମପରାୟଣ ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ। ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଘେରାଉରେ, ଦୁଃଖ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ସେ ମେଘରେ ଢାକା ପ୍ରଭା ହରାଇଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରଖଣ୍ଡ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲେ। ବଳଶାଳୀ ରାବଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିନଥିବା ମଧ୍ୟ, ସୀତା ତାଙ୍କ ପତି ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ରଖିଥିଲେ; ସୁନ୍ଦର କଟିବନ୍ଧା ଜାନକୀ ନିଜ ପତି ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଞ୍ଜାରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ଶୁଭ୍ର ଭାଗ୍ୟବତୀ ସୀତା କେବଳ ରାମଙ୍କୁ ମନେ ରଖିଥିଲେ, ଯେପରି ପୌଳୋମୀ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ। ଏକବାସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଧୂଳିରେ ଢାକା, ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃପୁନଃ ଭୟଦେବା ଦୃଶ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖିଲି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କାମବନରେ ଦେଖିଲି, ଦୁର୍ଦ୍ଦର୍ଶନୀ ରାକ୍ଷସୀମାନଙ୍କ ଘେରାଉରେ, ଏକ ଚୁଟି ଶିରେ, ଦୁଃଖିତ ଓ ପତିଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ। ସେ ଭୂମିରେ ଶୋଇଥିଲେ, ଦେହ ରଙ୍ଗହୀନ, ଶୀତ ଲାଗିଥିବା ପଦ୍ମ ଭଳି, ରାବଣଙ୍କ ଅନୁରୋଧକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରି, ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲେ। କିଛିପରି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ କରାଇପାରିଲି; ତେବେ ସେ ମୋ ସହିତ କଥା କହିଲେ ଓ ସମସ୍ତ କଥା ଖୋଲିଦେଲେ। ରାମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମିତ୍ରତା ଶୁଣି, ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ସଦା ଉଚିତ ଓ ପତିପ୍ରତି ଭକ୍ତି ସର୍ବୋପରି। ଏହି ମହାତ୍ମା ରାମ ବିଶେଷ ପରିସ୍ଥିତି ଛଡ଼ା ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରୁନାହାନ୍ତି; ରାମଙ୍କ ହାତରେ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ। ସାଧାରଣ ଭାବରେ ଶୋକରେ ଡୁବିଥିବା ସୀତା ଅତି କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଯେପରି ଆଦିକାଳରୁ ଅଭ୍ୟାସ କରାଯାଇଥିବା ଶିକ୍ଷା ଅପେକ୍ଷା କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଏ। ଏଭଳି ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ସୀତା ଶୋକରେ ଅଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ତାହା ସଜାଇବା ଦରକାର। ଏଠାରେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ସଠିଅଠିଠି ଅଧ୍ୟାୟ ବିଶିଷ୍ଟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର କଥା ସୁଣନ୍ତୁ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ବାଲିପୁତ୍ରଙ୍କ କହିଲେ— ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାରଙ୍କ ପୁଅ, ଦ୍ରୁତ ଓ ବଳଶାଳୀ, ବନରମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଗର୍ବ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କ ମାନର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସେମାନେକୁ ଅଜୟୀ ହେବାର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅମୃତ ପାନ କରିଥିଲେ; କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ଏହି ଦୁଇ ଏକା ଲଙ୍କା ସହିତ ତାହାର ଅଶ୍ୱ, ରଥ, ହାତୀ ସମେତ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବେ। ସମସ୍ତ ବନରମାନେ ପଛକୁ ହଟିଯାଉନ୍ତୁ; ମୁଁ ଏକା ଲଙ୍କା ଓ ତାହାର ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବି।