ହନୁମାନ୍ ନମ୍ରତାଭରିତ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିବାକୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିଛି। ମୁଁ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ଜନ୍ମରୁ ବାନର। ମୋତେ ରାମଙ୍କ ଦୂତ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତୁ, ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହଚର ଏବଂ ପରାମର୍ଶଦାତା। ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟସାଧନ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଆସିଛି। ମୋର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ—ଏହା ରାକ୍ଷସନାୟକ ଓ ବାନରନାୟକଙ୍କ ଦୂତବାଣୀ। ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୁଗ୍ରୀବ ଆପଣଙ୍କୁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ସହିତ ମଙ୍ଗଳମୟ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ; ସେ ଆପଣଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ କଥା କହିଥିଲେ। ଋଷ୍ୟମୂକ ପାହାଡ଼ରେ ବୃକ୍ଷମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ବେଳେ, ଶୂରବୀର ରାଘବ ମୋ ସମ୍ମୁଖକୁ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ନେଇ ଆସିଥିଲେ। ସେ ମୋତେ କହିଥିଲେ, ‘ହେ ରାଜା, ମୋ ଜୀବନସଂଗିନୀକୁ ଏକ ରାକ୍ଷସ ଅପହରଣ କରିଛି; ତେଣୁ ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଆପଣ ଏକ ଚୁକ୍ତି କରନ୍ତୁ।’ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଯେଉଁଥିରେ ବାଲି ଦ୍ୱାରା ହରାଗଲା, ସେଠି ରାଘବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଅଗ୍ନି ସାକ୍ଷୀରେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଚୁକ୍ତି କରିଥିଲେ। ଏକ ମାତ୍ର ବାଣରେ ବାଲିଙ୍କୁ ବିଜୟ କରି, ସେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ବାନରମହାରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ। ଏହି ରାଘବଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ଆମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ; ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ଏଠାରେ ଆସିଛି। ଶୀଘ୍ର ସୀତାଙ୍କୁ ଆଣି ରାଘବଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ, ନହେଲେ ଶୂରବୀର ବାନରମଣ୍ଡଳ ଆପଣଙ୍କ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବେ। ବାନରମାନେ କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହା କେହି ଆଗରୁ ଜାଣିନଥିଲେ; ସେମାନେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଲେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତି। ଏହିପରି ମନ୍ତ୍ରଣା ସୁଗ୍ରୀବ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଏହି କଥା ମୁଁ ପ୍ରକାଶ କଲି; ତାପରେ ରାବଣ ମୋତେ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱାଳା ଦେଇ ରୂଷ୍ଟ ହେଲେ। ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ ମୋ ଶକ୍ତି ଜାଣିନଥିବାରୁ, ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ତାହାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ବିଭୀଷଣ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ରାକ୍ଷସରାଜ ରାବଣଙ୍କୁ ମୋ ପକ୍ଷରେ ଅନୁରୋଧ କଲେ—‘ହେ ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଉପରେ ଅଡ଼ି ରୁହନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଏହା ରାଜଧର୍ମବିପରୀତ।’ ‘ଦୂତକୁ ହତ୍ୟା କରିବା ରାଜନୀତିରେ ଅନୁମୋଦିତ ନୁହେଁ; ଦୂତ ଯାହା କହିଛି, ତାହା ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଦୂତ ମହାପାପ କରିଥାଏ, ତେବେ ମାତ୍ର ତାଙ୍କୁ ବିକୃତ କରିବା ଆଇନ ଅନୁସାରେ ଉଚିତ, ହତ୍ୟା ନୁହେଁ।’ ଏଭଳି ବିଭୀଷଣ କହିବା ପରେ, ରାବଣ ଆଦେଶ ଦେଲେ—‘ତାଙ୍କ ପୁଛକୁ ଆଜି ଜଳାଅ!’ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋ ପୁଛକୁ ଶଣ ଓ କପାସର କପଡ଼ା ରେ ଲପେଟିଲେ। ସେମାନେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ, ମୋ ପୁଛକୁ ଅଗ୍ନି ଲଗାଇଲେ ଓ ଲକଡ଼ି ଦେଇ ମୋତେ ଆଘାତ କଲେ। ଅନେକ ଦୌର୍ବଳ୍ୟ ଓ ରଶିରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦିନେ ଲଙ୍କା ଦେଖିବା ଉତ୍ସୁକତାରେ ମୋତେ କିଛି ବେଦନା ହେଲା ନାହିଁ। ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋତେ ଅଗ୍ନିରେ ଘେରି, ରାଜପଥ ଦେଇ ସହର ଦ୍ୱାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୁରାଇଲେ। ତାପରେ, ମୁଁ ମୋ ଶକ୍ତିରେ ଆପଣ ପ୍ରଭୃତି ଅକାରରେ ଆସି, ବନ୍ଧନ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱାଭାବିକ ଆକାର ଧାରଣ କଲି। ଏକ ଲୋହା ଗଦା ଧରି, ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଆଘାତ କରି, ତାପରେ ଦ୍ୱାରପାଳିକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଲାଘିଲି। ମୋ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପୁଛରେ ଲଙ୍କା ର କୋଟ, ଦ୍ୱାର, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସହରକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ କରିଦେଲି; ଏହା ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ପରି ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଉଥିଲା। ମନେ ହେଲା—‘ସୀତା ନିଶ୍ଚୟ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲେ, କାରଣ ଲଙ୍କାର କେଉଁଠି ଅଗ୍ନି ଲାଗିନାହିଁ; ସମସ୍ତ ସହର ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା।’ ମୁଁ ଭାବିଲି—‘ଲଙ୍କାକୁ ଜଳାଇବାବେଳେ ସୀତା ମଧ୍ୟ ଜଳିଗଲେ; ଏହିପରି ଭାବି, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ହେଲି, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଗଲା।’ ଏପରି ଶୋକରେ ଡୁବିଥିବା ବେଳେ, ଦେବଦୂତମାନେ ମଧୁର କଥା କହିଲେ—‘ସୀତା ଅଜଳିତା, ସେ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିନାହାନ୍ତି।’ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ସୂଚନା ଶୁଣି, ମୋର ମନରେ ବୁଝାମଣା ଆସିଲା। ‘ସୀତା ଅଜଳିତା’—ଏହି କଥା ଶୁଣିଲି, ଲକ୍ଷଣ ଦେଖିଲି; କାରଣ ମୋ ପୁଛ ଜ୍ୱଳିଥିଲା ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଅଗ୍ନି ଦଗ୍ଧ କରିଲା ନାହିଁ। ମୋର ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା, ଶିତଳ ଗନ୍ଧବାତାସ ବହିଲା; ଏହି ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଓ ଦେବଦୂତଙ୍କ କଥା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ନିଶ୍ଚିତି ମିଳିଲା। ଋଷିମାନେ ଯେଉଁ କଥା କହିଥିଲେ, ତାହା ଅନୁଭୂତିରେ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲି; ଏବଂ ପୁନିଥରେ ମୁଁ ବୈଦେହୀ ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନି ମୁକ୍ତ ହେଲି। ତାପରେ ପାହାଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚି, ପୁନି ଏକ ବିପଦର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲି; କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ମୁଁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ଆରମ୍ଭ କଲି। ବାୟୁ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେଉଁ ପଥରେ ଯାଆନ୍ତି, ସେଇ ପଥ ଦେଇ ମୁଁ ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚି, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିଛି। ରାଘବଙ୍କ କୃପା, ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୁଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଛି। ମୋତେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ତାହା ସଠିକ୍ ଭାବେ ସମ୍ପନ୍ନ କରିଛି; ଯାହା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି, ଏବେ ତାହା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ। ଏବେ ମହାମୁନି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ମହାନ୍ ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଉନସାଠିଏଁ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏପରି ଘଟଣାବଳୀ କହି ହନୁମାନ୍, ବାୟୁପୁତ୍ର, ପୁନି କିଛି କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ—‘ରାଘବଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ସଫଳ ହୋଇଛି; ସୀତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଦେଖି ମୋର ହୃଦୟ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା। ହେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସୀତାଙ୍କ ଆଚରଣ ଏକ ସତୀସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ; ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରିପାରିବେ, କିମ୍ବା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଦଗ୍ଧ କରିପାରିବେ।