ରାବଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳର ପୁଅମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଳିଦାନ ହୋଇଯିବା ଖବର ଶୁଣି, ରାବଣ ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ଅନୁଚର ସେନାପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପଞ୍ଚଜଣ ବୀର ଅଧିନାୟକଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ପଠାଇଲେ । ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ସେନା ସହିତ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲି । ପୁଣି, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ତାଙ୍କ ପ୍ରବଳ ପୁଅ ଅକ୍ଷକୁ ବଡ଼ ଦଳ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧକୁ ପଠାଇଲେ । ମନ୍ଦୋଦରୀଙ୍କ ପୁଅ, ଯୁଦ୍ଧକୁଶଳ ଏହି ରାକ୍ଷସପୁଅ ଆକାଶକୁ ଉଡିଯିବା ସହସା, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଚରଣରେ ଧରି, ଶତବାରି ଘୁମାଇ ଭୂମିରେ ପଟକିଦେଲି । ଏହା ଶୁଣି, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ଆଉ ଅଧିକ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ପଠାଇଲେ । ଏହି ପ୍ରବଳ ଓ ଅଭିମାନୀ ଯୋଦ୍ଧା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍, ରାବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅନେକ ଅଭିମାନୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଆସିଲେ । ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲି । ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି କ୍ଷୟ ହେଲା, ତଥାପି ସେ ପ୍ରବଳ ବାହୁବଳୀ ଓ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସୀ ରହିଲେ । ରାବଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଅନେକ ଅଭିମାନୀ ଯୋଦ୍ଧା ସହ ଆସି, ମୁଁ ଅଜୟ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସେନା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯିବା ବୁଝି, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ବାନ୍ଧିଲେ । ପରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋତେ ଦୌରି ରସିରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ । ତାପରେ ସେମାନେ ମୋତେ ଧରି ରାବଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନେଇଗଲେ । ମୋତେ ଦେଖି, ଦୁଷ୍ଟ ରାବଣ ପଚାରିଲେ—ମୁଁ କିପରି ଲଙ୍କାକୁ ଆସିଲି, ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ କିପରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ । ମୁଁ ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ସୀତାଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ ଯାହା କରିଥିଲି, ସବୁ କହିଦେଲି । ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି—‘ମୁଁ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍, ବନର ଜନ୍ମର । ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଗୃହକୁ ଆସିଛି, ସୀତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଆଶାରେ । ମୋତେ ରାମଙ୍କ ଦୂତ ଭାବେ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ବନର ହିସାବରେ ଜାଣନ୍ତୁ । ମୁଁ ଏଠାରେ ରାମଙ୍କ ସେବାରେ ଆସିଛି ।’ ‘ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ବନର ରାଜାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଆପଣଙ୍କୁ ଯାହା କହୁଛି, ତାହା ଶୁଣନ୍ତୁ । ସୁଗ୍ରୀବ, ଯିଏ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ସହ କଳ୍ୟାଣକର ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଉପକୃତିକର ଏହି ଶବ୍ଦ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଉଛି । ମୁଁ ରିଷ୍ୟମୂକ ପର୍ବତରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ଶୂରବୀର ରାଘବ ମୋ ପାଖକୁ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ନେଇ ଆସିଥିଲେ । ସେ କହିଥିଲେ, "ମୋ ରାନୀକୁ ଏକ ରାକ୍ଷସ ଅପହରଣ କରିଛି; ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ ମୋ ସହ ମିଳିତ ହେବା ଉଚିତ" ।’ ‘ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ବାଲି ଦ୍ୱାରା ଛିନାଯିବା ପରେ, ରାଘବ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହ ଅଗ୍ନିକୁ ସାକ୍ଷୀ କରି ବନ୍ଧୁତ୍ୱ କଲେ । ଏକ ମାତ୍ର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ବାଲିଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରି, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ବନରମାନଙ୍କ ରାଜା କଲେ । ଏଠି ଆମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା; ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଧର୍ମାନୁସାରେ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି ।’ ‘ସୀତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣି ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅନ୍ତୁ, ନହେଲେ ବନର ଶୂରମାନେ ଆପଣଙ୍କ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବେ । ବନରମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ପୂର୍ବେ କେହି ଜାଣିନଥିଲେ; ସେମାନେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଲେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ମଧ୍ୟ ଯାଇପାରନ୍ତି । ଏହିଭଳି ମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛି ।’ ଏହି ପରେ, ରାବଣ ମୋତେ କ୍ରୋଧିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ବୁଝିନଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ । ଏବେ, ରାବଣଙ୍କ ଭାଇ ବିଭୀଷଣ, ଯିଏ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୋ ପକ୍ଷରେ ରାକ୍ଷସରାଜଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ—‘ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ଉପରେ ଅଟୁଟ ରୁହନ୍ତୁ ନାହିଁ, ରାକ୍ଷସଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଆପଣ ରାଜଧର୍ମ ବିରୋଧୀ ପଥକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି ।’ ‘ଦୂତଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ରାଜନୀତି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିଷିଦ୍ଧ; ଦୂତ ଯାହା କହେ, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ । ବଡ଼ ଅପରାଧ କରିଥିବା ଦୂତ ମଧ୍ୟ, ଅପୂର୍ବ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିୟମାନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ବିକଳଙ୍ଗ କରିବା ଆଦେଶ ଅଛି, ମୃତ୍ୟୁ ନୁହେଁ ।’ ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାବଣ ରାକ୍ଷସମାନେ ଆଦେଶ ଦେଲେ—‘ତାଙ୍କ ପୁଛକୁ ଆଜି ଜଳାଇଦିଅ ।’ ରାବଣଙ୍କ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋର ପୁଛକୁ ବେଶି ଖପରି ଓ କପାସ ଚିରା ଦେଇ ବେଢ଼େଇଦେଲେ । ତାପରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଜ୍ଜ ଓ ପ୍ରବଳ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋର ପୁଛକୁ ଆଗୁନ୍ ଲଗାଇ, କାଠ ଦେଇ ପିଟିଲେ । ଅନେକ ରସିରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିଲେ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ନିରୋଧିତ ହେଉଥିଲି, ତଥାପି ମୋତେ କିଛି ବେଦନା ଲାଗିଲା ନାହିଁ; କାରଣ ମୁଁ ଦିନେ ନଗର ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲି । ଏହିପରି, ସେମାନେ ମୋତେ ବନ୍ଧି, ଆଗୁନ୍ ଲଗାଇ, ରାଜପଥ ଦେଇ ନଗର ଗେଟ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୁଞ୍ଚାଇ ନେଲେ । ଏହା ପରେ, ମୁଁ ମୋର ଅତିବିଶାଳ ଦେହକୁ ଆଉଥରେ ଛୋଟ କରି, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ସବୁ ବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗି, ସ୍ୱାଭାବିକ ରୂପରେ ଦଢ଼ି ହେଲି । ଏକ ଲୋହା ଗଦା ନେଇ, ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ପ୍ରହାର କରି ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲି, ତାପରେ ବେଗରେ ନଗର ଦ୍ୱାରକୁ ଲାଘୁ ଦେଲି । ମୋର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପୁଛ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଲଙ୍କା ନଗର, ତାହାର ପ୍ରାଚୀର ଓ ଦ୍ୱାର ଜଳାଇଦେଲି; ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ସେପରି ଲଙ୍କା ଅଦୃଢ଼ ରହିଲା । ମୁଁ ଭାବିଲି—"ନିଶ୍ଚୟ, ସୀତା ନଶ୍ଟ ହୋଇଯିବେ, କାରଣ ଲଙ୍କାର କୌଣସି ସ୍ଥାନ ଅଜ୍ୱଳିତ ରହିନାହିଁ; ସମଗ୍ର ନଗର ଭସ୍ମୀଭୂତ ହୋଇଗଲା ।" "ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଲଙ୍କାକୁ ଜଳାଉଥିଲି, ସୀତାମଧ୍ୟ ଜଳିଯାଇଥିବେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହିପରି ରାମଙ୍କ ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଗଲା ।" ଏଭଳି ଶୋକରେ ଭରିଯିବା ସହ, ମୁଁ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲି । ଏହି ସମୟରେ, ଦିବ୍ୟ ଚରମାନେ ମୋ ପାଖରେ ଆସି ଶୁଭ ସମ୍ବାଦ କହିଲେ—"ସୀତା ଜଳିନାହାନ୍ତି ।" ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମୋ ମନରେ ନିଶ୍ଚିତି ଓ ଶାନ୍ତି ଆସିଲା ।