ହନୁମାନ ମଧୁର ନେକ୍ତର ସମ ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ଶୁଣିଲେ ଏବଂ ସେହି ମହୁର୍ତ୍ତରେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅପାର ଆନନ୍ଦ ଜନ୍ମ ନେଲା। ସେ ଦିନ ହନୁମାନ, ଆଶାବାଦ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଙ୍କେତ, ଦୃଶ୍ୟ ଚିହ୍ନ, ଯୁକ୍ତି ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କର କଥା ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ। ସେ ମାନ୍ଦିର ଜାଣିଲେ ଯେ ରାଜକୁମାରୀ ଅକ୍ଷତ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ ହେଇଛି; ସେ ନିଜେ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦୃଶ୍ୟରେ ଦେଖିବା ପରେ ଆପଣା ଫେରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ଏଠାରୁ ମହାନ୍ତି ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ଛପନିଠି ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ହନୁମାନ ଶିଂଶପା ଗଛ ତଳେ ବସିଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଯାଇ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, "ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଅକ୍ଷତ ଦେଖିଲି।" ହନୁମାନ ଚାଲିବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ସୀତା ତାଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଦେଖି, ତାଙ୍କ ପତିପ୍ରତି ଅନୁରାଗରେ ଭରିଥିବା କଥା କହିଲେ— "ଯଦି ଆପଣ ମନେ କରନ୍ତି, ଏକ ରାତି ଏଠାରେ ରୁହନ୍ତୁ, ନିରାପଦ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତୁ, ଆଉ ଆଗାମୀ ଦିନ ଯାନ୍ତୁ।" "ମୋ ପାଇଁ, ଏହି ଅପାର ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତର ଶାନ୍ତି ଦେବ।" "ଆପଣ ଯିବା ପରେ, ଆପଣ ଫେରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ନିଜ ଜୀବନ ପ୍ରତି ଆଶ୍ବାସ ରଖିପାରିବି ନାହିଁ।" "ଆଉ ଆପଣ ଦୂର ଥିବାରେ, ମୁଁ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଅତି ଭାରି ଦୁଃଖ ପାଇବି।" "ମୋ ମନରେ ଏକ ଶଙ୍କା ଅଛି— ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ଓ ଭାଲୁ ମିଳି ଏତେ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର କିପରି ଉପାନ୍ତି?" "ସେହି ବାନର ଓ ଭାଲୁ ସେନା, ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର କିପରି ସମୁଦ୍ର ଉପାନ୍ତି?" "ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟରେ କେବଳ ତିନିଜଣେ— ଗରୁଡ, ଆପଣ, କିମ୍ବା ବାୟୁଦେବ— ସମୁଦ୍ର ଉପାନ୍ତିବା ସମର୍ଥ ଅଟନ୍ତି।" "ଏପରି ଦୁଃସାଧ୍ୟ ବାଧା ଆସିଛି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ କେଉଁ ଉପାୟ ଦେଖୁଛନ୍ତି? ଆପଣ ଉପାୟ ଖୋଜିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ।" "ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ଆପଣ ଏକା ଯଥେଷ୍ଟ; ଆପଣଙ୍କ ବୀରତା ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ଖ୍ୟାତି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।" "ଯଦି ରାମ, ଶତ୍ରୁ ବିନାଶକ, ଲଙ୍କାକୁ ନିଜ ସେନା ଦ୍ୱାରା ପୂରଣ କରି ମୋତେ ନେଇଯିବେ, ଏହି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ।" "ଏହିପରି, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଆତ୍ମା ଉଚିତ, ଆପଣ ତାହା ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।" ସୀତାଙ୍କ ଏହି ଭଦ୍ର ଏବଂ ଯୁକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶୁଣି, ହନୁମାନ ନମ୍ରତାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— "ମାତା, ବାନର ଓ ଭାଲୁ ସେନାର ନାୟକ ସୁଗ୍ରୀବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲଙ୍କା ଉପାନ୍ତିବାରେ ନିଶ୍ଚିତ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛନ୍ତି।" "ସେ ସୁଗ୍ରୀବ, ହଜାର ହଜାର, ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବାନର ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ଶୀଘ୍ର ଏଠାକୁ ଆସିବେ, ଓ ବୈଦେହୀ।" "ଏବଂ ଦୁଇ ନାୟକ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ, ଏକାଠି ଲଙ୍କାକୁ ଆସି ତାହାକୁ ତାଙ୍କ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କରିବେ।" "ରାକ୍ଷସ ଓ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସାଥୀଙ୍କୁ ମାରି, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଶୀଘ୍ର ଆପଣଙ୍କୁ ନେଇ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିବେ।" "ମନ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତୁ, ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ ହେଉ; ମୃତ୍ୟୁ ଆଶା କରିବେ ନାହିଁ। ଶୀଘ୍ର ଆପଣ ଦେଖିବେ ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣକୁ ବଧ କରିବେ।" "ରାକ୍ଷସ ନାୟକ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସଜନ ବଧ ହେଲାପରେ, ଆପଣ ରାମଙ୍କ ସହିତ ମୁନ୍ଦ ଚନ୍ଦ୍ର ସହିତ ରୋହିଣୀ ପରି ଏକତ୍ର ହେବେ।" "ଅତି ଶୀଘ୍ର କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ବାନର ଓ ଭାଲୁ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱାରା ଘିରି, ଆସିବେ; ଯିଏ ଆପଣଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତି, ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବେ।" ଏପରି ଭାବେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ବାସ ଦେଇ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଫେରିବା ନିଶ୍ଚୟ କରି, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାକ୍ଷସମାନେ ମାରି, ନିଜ ନାମ ପ୍ରକାଶ କରି, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ବାସ ଦେଇ, ନିଜ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ। ସେ ଲଙ୍କା ସହରକୁ ଉଲ୍ଲଘ୍ନ କରି, ରାବଣକୁ ଭ୍ରମିତ କରି, ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ, ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଫେରିବା ପାଇଁ ମନ ଲଗାଇଲେ। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର, ନିଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ, ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଉପାନ୍ତିବା ପାଇଁ ଅରିଷ୍ଟ ପର୍ବତରେ ଚଢ଼ିଲେ; ଏହି ପର୍ବତ ଉଚ୍ଚ ନୀଳ ଅଟାରେ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭା ପାଉଥିଲା। ଏହାର ଶିଖର ମଧ୍ୟରେ ମେଘ ଉପର ଅଳଂକାର ପରି ଲଗିଥିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ତୀବ୍ର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପର୍ବତ ଆନନ୍ଦରେ ଜାଗୃତ ହେଉଥିଲା। ପର୍ବତର ଖଣିଜ ଚମକ ଆଖି ପରି ଚମକୁଥିଲା, ପର୍ବତ ଆନନ୍ଦରେ ଜାଗୃତ ହେଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା; ଜଳର ଗଭୀର ଶବ୍ଦ ବେଦମନ୍ତ୍ର ପଠିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ବହୁ ଝରଣାର ନାନା ଶବ୍ଦରେ ପର୍ବତ ଗୀତ ଗାଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା; ଦେଓଦାର ଗଛ ବାୟୁରେ ହଲି ଉଠୁଥିଲା, ପର୍ବତ ଉତ୍ତଳ ହାତ ଉଠାଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଝରଣାର ଗର୍ଜନରେ ପର୍ବତ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଡାକି ଉଠୁଥିବା ପରି, ଶରଦ ବାୟୁରେ ଅନ୍ଧାର ଜଙ୍ଗଲ ହଲି ଉଠି, ପର୍ବତ କମ୍ପିଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥିବା ବାଁଶ ଗଛର ଶବ୍ଦରେ ପର୍ବତ ଗୀତ ଗାଉଥିବା ପରି, ଦୁଷ୍ଟ ସର୍ପମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଫୁସ୍ଫୁସ୍ ଶବ୍ଦରେ ପର୍ବତ କ୍ରୋଧରେ ଉଠିଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ମିଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଗଭୀର ହୋଇଥିବା ଗୁହାରେ ପର୍ବତ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହୋଇଥିବା ପରି ଅନୁଭୂତି ଦେଉଥିଲା; ଏହାର ପାଦ ମେଘ ଭିତି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ପର୍ବତ ଶିଖର ମେଘରେ ଲିପି, ଆକାଶକୁ ହାଲିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଅନେକ ଶିଳା ଓ ଗୁହା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ଶାଳ, ତାଳ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ବହୁ ବାଁଶ ଗଛରେ ଆଛାଦିତ ଏହି ପର୍ବତ ଫୁଲରେ ଲଦିଥିବା ଲତା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା। ବହୁ ବନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ସମୂହରେ ଭରି, ଖଣିଜ ଝରଣାରେ ଶୋଭିତ, ବହୁ ଝରଣା ଓ ଶିଳା ଦ୍ୱାରା ଭିତରି ପର୍ବତ ଅନେକ ଗୁହାରେ ଶିଂହ ରହୁଥିଲା। ଏହି ଅରିଷ୍ଟ ପର୍ବତ ମହାଋଷି, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର ଓ ସର୍ପମାନେ ଯାଇଥିବା, ଲତା ଓ ଗଛରେ ଘନ, ଗୁହାରେ ଶିଂହ ବସିଥିବା ଏକ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିବ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।