ଏହି ଗଳ୍ପଟି ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ଲଙ୍କାର ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ବନରୁ ମହାବଳୀ ହନୁମାନଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟରେ। ତିନି ଲଙ୍କାର ଅସୁରମାନେ ଉପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ ହାସଲ କରି, ଦୁର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଲଙ୍କା ସହରକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଜଳାଇଦେଲେ। ଏହି ଦେଖି ମହାବଳୀ ବନରୁ ମହାବୀର ହନୁମାନ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମହଲର ଶିଖରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଜ୍ଵଳନ୍ତ ପୁଛ ଅଗ୍ନିର ମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରେ କିରଣ ରେ ଭାସ୍କର ପରି ତିନି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ। ତାପରେ ହନୁମାନ ଲଙ୍କାକୁ ସଂକୋଚିତ କରି, ତାଙ୍କର ପୁଛର ଅଗ୍ନିକୁ ସମୁଦ୍ରରେ ଶାନ୍ତ କରିଦେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ମହାଋଷିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପଡିଗଲେ। ସେଠି ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, "ଏହି ଅଗ୍ନି ହେଉଛି କାଳର ଅଗ୍ନି" ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ପରେ, ଲଙ୍କା ଜଳିଯାଇଥିବା, ଭୟଭୀତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିବା ଦେଖି, ହନୁମାନ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଭୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଇ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ମୁଁ କ’ଣ କରିଦେଲି? ଲଙ୍କାକୁ ଜଳାଇଦେଲି!" ତିନି ଚିନ୍ତା କଲେ, ଯେଉଁ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଜ୍ଞାନରେ ଅଙ୍ଗ୍ରିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ରୋଷକୁ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ପରି ଶାନ୍ତ କରନ୍ତି। ହନୁମାନ ଚିନ୍ତା କଲେ, ରୋଷରେ ମାନୁଷ ନିଜର ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ ମାରିପାରେ, ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିପାରେ, ଏବଂ ରୋଷରେ କିଛି ଅସଠିକ କଥା କହିପାରେ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ରୋଷକୁ ପୁରୁଣା ସାପ ପରି ଛାଡିଦେଇପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତ ପୁରୁଷ। ହନୁମାନ ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଇ କହିଲେ, "ମୁଁ ଅପରାଧୀ, ଅବିଚାରୀ, ଅପରିଣତ, ତଥା ଶୀତାଙ୍କ ଚିନ୍ତା ନକରି ଏହି ଦୁଃଖଦ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଦେଲି।" ତିନି ଭୟକୁ ଅନୁଭବ କଲେ, "ଯଦି ଏହି ସହର ଜଳିଗଲା, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାନକୀ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବେ; ମୋ ଅବିଚାରରେ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।" ଏହି ଦୃତ କ୍ରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେଲା ଠିକ, ତେବେ ମୁଁ ମୂଳକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲି। ଜାନକୀ ନିଶ୍ଚିତ ନଷ୍ଟ; ଲଙ୍କାର କୌଣସି ଅଉ ଅଖଣ୍ଡ ଅଂଶ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନି, ସମସ୍ତ ସହର ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଇଛି। ହନୁମାନ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଯଦି ମୋ ଅବିଚାରରେ ଏହି ଦୂତ କାର୍ଯ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା, ତେବେ ଆଜି ଏଠି ମୁଁ ମୋ ଜୀବନକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ମୁଁ ଅଗ୍ନିରେ ପଡିବି କି, ସମୁଦ୍ର ଅଗ୍ନିର ମୁଖରେ ପଡିବି କି, କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ରର ଜୀବମାନେ ପାଖରେ ମୋ ଶରୀରକୁ ଦେଇଦେବି?" ତିନି ଚିନ୍ତା କଲେ, "ମୁଁ ଏପରି ନଷ୍ଟ କରିଦେଇ ଏଉଁ ବନରୁ ରାଜାଙ୍କୁ କିପରି ମୁହଁ ଦେଉଛି? ତାଙ୍କ ସହ ଦୁଇ ବୀର ପୁରୁଷଙ୍କୁ କିପରି ଦେଖିବି?" ହନୁମାନ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, "ମୁଁ ମକଡ଼ ଜନ୍ମର ଅସ୍ଥିରତା, କ୍ରୋଧ ଦୋଷକୁ ତିନି ଜଗତରେ ଦେଖାଇଦେଲି। ଏହି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଚିତ୍ତ, ଅସ୍ଥିର ଭାବ, ଅସଂୟମ ନିଜ ଅଭିଳାଷାରେ ମୁଁ ଶୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିଲିନି।" ତିନି ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଯଦି ଶୀତା ନଷ୍ଟ, ତେବେ ଦୁଇ ବୀର ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବେ; ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାର ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେବେ।" ତିନି ଚିନ୍ତା କଲେ, "ଏହି ଦୁଃଖଦ ଖବର ଶୁଣି, ଭାରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ କିପରି ଜୀବନ ଜୀବିବେ?" ହନୁମାନ ଭାବିଲେ, "ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶ ନିଶ୍ଚିତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେବେ।" ତିନି ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଇ କହିଲେ, "ମୁଁ ଅଭାଗା, ଧର୍ମ ଓ ଧନରୁ ବଞ୍ଚିତ, ମୋ ମନ ରୋଷ ଓ ଅପରାଧରେ ଆବୃତ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁଁ ଜଗତର ନାଶକ।" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ହନୁମାନଙ୍କୁ ଅନେକ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଗଲା, ଯେଉଁ ଲକ୍ଷଣ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିଲେ, ସେଗୁଡିକୁ ପୁନଃ ଚିନ୍ତା କଲେ। ତିନି ଭାବିଲେ, "ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଧାରିଣୀ ଜାନକୀ ନିଜ ତେଜରେ ସୁରକ୍ଷିତ, ଅଗ୍ନି ଅଗ୍ନିକୁ କିଛି କରିପାରିବେନି।" ହନୁମାନ ଭାବିଲେ, "ଅଗ୍ନି ଏମିତି ଧର୍ମବାନ୍ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ଯିଏ ନିଜ ଚରିତ୍ରରେ ସୁରକ୍ଷିତ, ତାଙ୍କୁ ଛୁଇପାରିବେନି।" ତିନି ଚିନ୍ତା କଲେ, "ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଭାଇଦେହୀଙ୍କର ପୁଣ୍ୟରେ ଏହି ଅଗ୍ନି ମୋତେ ଜଳାଇପାରିଲାନି, ଏହି ଅଗ୍ନି ଅପରି ଦେବୀକୁ କିପରି ଜଳାଇପାରିବ?" "ରାମଙ୍କ ହୃଦୟର ପ୍ରିୟା, ଭାରତ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କର ଦେବୀ ଶୀତା କିପରି ନଷ୍ଟ ହୋଇପାରିବେ?" ହନୁମାନ ଭାବିଲେ, "ଯଦି ଏହି ଅଗ୍ନି, ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ ନିତ୍ୟ ଲୋକ, ମୋ ପୁଛକୁ ଜଳାଇପାରିଲାନି, ତେବେ ଏହି ଅଗ୍ନି ଜନକୀକୁ କିପରି ଜଳାଇପାରିବ?" ତିନି ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପଡି, ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନାଭି ମାଳା ପରି ପାହାଡ଼ ଦୃଶ୍ୟକୁ ପୁନଃ ଚିନ୍ତା କଲେ। ତିନି ଭାବିଲେ, "ଜାନକୀ ତାଙ୍କର ତପ, ସତ୍ୟ, ଏବଂ ପତିପ୍ରତି ଏକାନ୍ତ ଭକ୍ତିରେ ଅଗ୍ନିକୁ ଜଳାଇପାରନ୍ତି; ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ଜଳାଇପାରିବେନି।" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ହନୁମାନ ଦେବଗାନ ଗାୟକମାନଙ୍କର ମଧୁର କଥା ଶୁଣିଲେ, "ହନୁମାନ କିପରି ଦୁର୍ଲଭ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ—ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଘରେ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଛାଡିଦେଲେ!" ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ, ସହର ଜନନୀ, ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧମାନେ, ଲୋକମାନେ ଉଚ୍ଚ ରବ କରୁଥିଲେ, ପାହାଡ଼ ଗୁହାରୁ ମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏହି ଲଙ୍କା ସହର, ତାର ପ୍ରାକାର, ଦିଵାଲ, ଦ୍ୱାର ଜଳିଗଲା, କିନ୍ତୁ ଜାନକୀ ଜଳିଲେନି—ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଶ୍ଚର୍ୟ। ହନୁମାନ ଏହି ନେକ୍ତର ସମ କଥା ଶୁଣି, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାଙ୍କ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ତାପରେ ହନୁମାନ, ଲକ୍ଷଣ, ଚିହ୍ନ, କାରଣ ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କ କଥା ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।