ଏହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ଦେବମୁନିମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାପ୍ରାଣୀମାନେ—ସେହି ସମସ୍ତେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନଙ୍କର ବିରାଟ କୌଶଳ, ଶକ୍ତି ଓ ଧୈର୍ୟକୁ ଦେଖି ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ। ହନୁମାନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଭାଙ୍ଗି, ଅସୁରମାନୋଁକୁ ମାରି, ଲଙ୍କା ନଗରୀକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଦହି ଦେଲେ। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଭାବରେ ସେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହେଲେ। ସେ ବନ୍ଧନା ହୋଇଥିବା ଏକ ଭବନର ଚୂଡ଼ା ଉପରେ ଦଢ଼ିଆ ରୂପେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ତାଙ୍କର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପୁଛ ମାଳା ପରି ଆଗିଏଁ ଲହରାଉଥିଲା, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପରି ରୋଦସ୍ସିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଲଙ୍କାକୁ ସଂକୋଚିତ କରି, ତାଙ୍କର ପୁଛର ଅଗ୍ନିକୁ ସମୁଦ୍ରରେ ନିବାଇଦେଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ମହାମୁନିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଭାବିଲେ—ହନୁମାନ ମାନେ ନୁହଁଁ, ଏହି ତ କାଳାଗ୍ନି ନିଜେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ପରେ, ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଲଙ୍କା ଜଳିଯିବା, ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇପଡ଼ିବା ଦେଖି, ବନରାଜ ହନୁମାନ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ। ତାଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଓ ଅପରାଧବୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା—“ମୁଁ ଲଙ୍କାକୁ ଜଳାଇ ଦେଇ କଣ କରିଦେଲି?” ବଡ଼ ମଣିଷମାନେ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତେଜନାକୁ ଶାନ୍ତ କରିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ଧନ୍ୟ—ଯେପରି ଜଳ ଅଗ୍ନିକୁ ନିବାଇଦିଏ। କ୍ରୋଧରେ ପଡ଼ିଲେ ମଣିଷ କେଉଁ ଅପରାଧ କରିନଥାଏ? କ୍ରୋଧରେ ଜେଷ୍ଠଙ୍କୁ ମାରିପାରିବା, ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହିପାରିବା ସମ୍ଭବ। ଏହି କ୍ଷୁବ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ ମଣିଷ ଭଲ କି ଖରାପ କଥା ଭାବିପାରେ ନାହିଁ, କ୍ରୋଧୀ ମଣିଷ ପାଇଁ କୌଣସି ଅବଞ୍ଚନୀୟ କାମ ରହିନଥାଏ। ଯିଏ ସହିଷ୍ଣୁତା ଦ୍ୱାରା ଉପଜାଇଥିବା କ୍ରୋଧକୁ ସାପ ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା ଚର୍ମ ଛାଡ଼ିଦେବା ପରି ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେଠିକି ମଣିଷ କହାଯାଏ। “ମୋ ପରି ଅବିବେକୀ, ଲଜ୍ଜାହୀନ, ଅପରାଧୀ ଆଉ କିଏ ଅଛି? ମୁଁ ସୀତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଭାବିଲି ନାହିଁ, ଏବଂ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରି ମୋ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନାଶ ଦେଇଦେଲି। ଯଦି ସମସ୍ତ ଲଙ୍କା ଜଳିଯାଇଛି, ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାନକୀମାତା ମଧ୍ୟ ତାହାରେ ନାଶ ହୋଇଥିବେ। ମୋ ଅବିବେକରେ ତାଙ୍କ ସ୍୵ାମୀଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ବିନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।” “ଏହି ଦୂତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଯଦି ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ଆଜି ଏଠାରେ ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବି। ମୁଁ ଅଗ୍ନିକୁ ଲାଗି ଦେଉ କି, ସମୁଦ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଯିବି କି, କିମ୍ବା ଏଠାରେ ସମୁଦ୍ରର ପ୍ରାଣୀମାନୋଁକୁ ମୋ ଦେହ ଦାନ କରିଦେଉ?” “ମୁଁ ଯଦି ବଞ୍ଚିଅଛି, ତେବେ କିପରି ମୁଁ ବନରାଜଙ୍କୁ କିମ୍ବା ଦୁଇ ଶୂରବୀର ଭାଇଙ୍କୁ ମୁହଁ ଦେଖାଏବି? କ୍ରୋଧର ଦୋଷରେ ମୁଁ ବାନରମାନୋଁର ଅସ୍ଥିରତା ସାରା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରକାଶ କରିଦେଲି।” “କାମନା, ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମନସ୍କାମନା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସୀତାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିପାରିଲି ନାହିଁ। ଯଦି ସୀତା ନାଶ ହୋଇଛନ୍ତି, ତେବେ ଦୁଇଁଜଣ ଭାଇ ମଧ୍ୟ ନାଶ ହେବେ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରିବାର ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେବେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭାରତ ଓ ଶତୃଘ୍ନ କିପରି ବଞ୍ଚିପାରିବେ? ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶ ଧ୍ୱଂସ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯିବେ। ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ଅପରାଧୀ, ଧନ-ଧର୍ମ ହୀନ, କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ, ସଂସାର ନାଶକ ହୋଇଗଲି।” ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କୁ କିଛି ଶୁଭ ଶକୁନ ଦେଖାଦେଲା, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଥିଲେ, ସେଠାରେ ପୁନି ମନନ କଲେ। “ହଁ, ସୂନ୍ଦର ଅଙ୍ଗବତୀ ସୀତା ତାଙ୍କର ଏକାଗ୍ର ଧର୍ମ, ତପସ୍ୟା ଓ ପତିନିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ ଦହିପାରନ୍ତି, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ଦହିପାରିବ ନାହିଁ। ରାମଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ବୈଦେହୀଙ୍କର ପୁଣ୍ୟରେ, ମୋ ପରି ହବିଯୋଗ୍ୟ ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଲି ନାହିଁ। ରାମଙ୍କ ହୃଦୟର ପ୍ରିୟା ଓ ତିନି ଭାଇଙ୍କର ଦେବୀ ସୀତା କିପରି ନାଶ ହେବେ? ଯଦି ଅଗ୍ନି ମୋ ପୁଛକୁ ଦହିପାରିଲା ନାହିଁ, ସେ ମହାନାରୀଙ୍କୁ କିପରି ଦହିପାରିବ?” ହନୁମାନ ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନାଭିଯୁକ୍ତ ପର୍ବତର ଦୃଶ୍ୟକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ସୀତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା, ସତ୍ୟବାଦିତ୍ୱ ଓ ପତିଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ ଦହିପାରିବେ, ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ କେବେ ଛୁଇଁପାରିବ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, ହନୁମାନ ଦେବଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ: “ଆହା! ହନୁମାନ କିପରି ଅପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ—ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଘରେ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଛାଡ଼ି ଦେଲେ!” ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଯିବାରେ, ସମସ୍ତ ଲଙ୍କା ନଗରୀ ମହିଳା, ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ରୋଦନ କରୁଥିଲେ, ମନେ ହେଉଥିଲା ପର୍ବତ ଗୁହାରୁ ଧ୍ୱନି ଉଠୁଛି। ଏହି ଲଙ୍କା ନଗରୀ, ତାର ପ୍ରାଚୀର, ଦ୍ୱାର ଓ ଦେଉଳ ଜଳିଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଜାନକୀ ଅଦହିତ ଅଛନ୍ତି—ଏହା ଆମ ପାଇଁ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ୟ!