ହେ ରାମ, ପୁରାତନ କୃତୟୁଗରେ ଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଏବଂ ଅଦିତିଙ୍କ ଧନ୍ୟ, ପ୍ରବଳ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ରମାନେ ବିଶ୍ୱରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ଓ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ଏହି ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କଲେ—କିପରି ଆମେ ଅମର, ଜରାହୀନ ଓ ରୋଗହୀନ ହେଇପାରିବୁ? ସେଇ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଭାବ ଆସିଲା—"ଆମେ କ୍ଷୀରସାଗରକୁ ମଥନ କରିଲେ, ସେଠାରୁ ଅମୃତ ଓ ଅନେକ ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତୁ ମିଳିପାରିବ।" ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ସେମାନେ ବାସୁକି ନାଗକୁ ରସୀ ବାନ୍ଧିଲେ, ମନ୍ଦରାଚଳ ପର୍ବତକୁ ମଥାନ ଲାଠି କରିଲେ, ଏବଂ ବିପୁଳ ଶକ୍ତିରେ ସାଗରକୁ ମଥିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ହଜାର ବର୍ଷ ଚାଲିଲା। ସେଠାରେ ବାସୁକି ନାଗ ରସୀ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିଲା, ତାହାର ମୁଣ୍ଡମାନେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ପାହାଡ଼କୁ କାମୁଡ଼ି ଦେଇ, ଭୟଙ୍କର ବିଷ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଲେ। ଏହି ବିଷ ଅଗ୍ନିପରି ଦହନଶୀଳ ଥିଲା, ଏବଂ ଏହାକୁ "ହାଳାହଳ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ବିଷରେ ଦେବତା, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ—ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦହିଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତାହାପରେ ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ମହାଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, "ଏ ଦେବଦେବ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ!" ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କଲେ। ଦେବତାଙ୍କର ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ଦେବତାଙ୍କର ଦେବ ଶିବ ତାହାଁଠାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ରଧାରୀ ହରି ଭି ସେଠାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ। ହରି ହସି କହିଲେ, "ଏ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ରୁଦ୍ର, ମଥନ କରୁଥିବାବେଳେ କ'ଣ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି?" ଏହା ତୁମର, ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଛି—ତୁମେ ଏହି ବିଷକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ଏ ନାଥ। ଏଭଳି କହି, ହରି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ତାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଭୟ ଦେଖି, ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମହାଦେବ ହରା ଏହି ଭୟଙ୍କର ହାଳାହଳ ବିଷକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଦୂରେଇଗଲେ। ତାପରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ପୁନିଥରେ ସାଗର ମଥନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ମହାପର୍ବତ ମନ୍ଦରାଚଳ ନିମ୍ନଭୂମିକୁ ଡୁବିଗଲା। ଦେବତାମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସହିତ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, "ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ତୁମେ, ଦେବତାମାନେ ବିଶେଷ ଭାବେ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ମହାବାହୁ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର; ତୁମେ ପର୍ବତକୁ ଉଠାଇଦିଅ।" ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ହୃଷୀକେଶ କୂର୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ହରି ସାଗର ଉପରେ ଶୟନ କରି, ପର୍ବତକୁ ତାଙ୍କ ପିଠିରେ ରଖିଲେ ଏବଂ ମନ୍ଦରାଚଳର ଶିଖରକୁ ତାଙ୍କ ହାତରେ ଧରିଲେ। ସେଠାରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ପରମପୁରୁଷ ମଥନ କରିଲେ। ଏହିପରି ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, ଆୟୁର୍ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ର ରୂପୀ ଏକ ପୁରୁଷ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଦଣ୍ଡ ଓ କମଣ୍ଡଳୁ ଧାରଣ କରି, ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଥମେ ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ ନାମେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହାସହିତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପଜିଲେ। ଏହି ମଥନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ସେଇ ଅପ୍ସରାମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଅସାଧାରଣ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅଠାରି କୋଟି ହେବା ସହିତ, ତାଙ୍କର ଚେଲାମାନେ ଅଗଣିତ ଥିଲେ। ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବ କେହି ମଧ୍ୟ ସେମାନେ କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ହୋଇଗଲେ। ତାପରେ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ, ବରୁଣଙ୍କ କନ୍ୟା ବାରୁଣୀ ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ହୋଇ ଉପଜିଲେ ଏବଂ ସ୍ବୀକୃତି ଅନ୍ୱେଷଣ କଲେ। ଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ବାରୁଣୀ କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହିପରି, ଦାଇତ୍ୟମାନେ ଅସୁର ଏବଂ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ସୁର ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ବାରୁଣୀଙ୍କ ସ୍ବୀକୃତିରେ ବହୁତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏହାପରେ, ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ନାମକ ଅଶ୍ୱ ଓ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଉପଜିଲା, ଏହିପରି ଅମୃତ ମଧ୍ୟ ଉପଜିଲା। ଏହି ଅମୃତ ପାଇଁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଦାନବମାନେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯିବାବେଳେ, ମହାବଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ମୋହିନୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତୁରନ୍ତ ଅମୃତକୁ ହସ୍ତଗତ କଲେ। ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱଂସ ହେଲେ। ଏହି ବିପ୍ଳବୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ କୁ ବଧ କଲେ। ଏପରେ, ଦିତି ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ବଧ ହୋଇଯିବାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପତି, ମାରୀଚଙ୍କ ପୁତ୍ର କଶ୍ୟପଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏ ପୁଜ୍ୟ, ତୁମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସନ୍ତାନମାନେ ମୋର ସନ୍ତାନମାନେ କୁ ମାରିଦେଲେ। ମୁଁ ଏବେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରି ଏମିତି ଏକ ପୁତ୍ର ଚାହେଁ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ବଧ କରିପାରିବ। ତେଣୁ ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରିବି, ତୁମେ ମୋତେ ଏହି ଅନୁମତି ଦିଅ। ମୁଁ ଏମିତି ଏକ ପୁତ୍ର ଚାହେଁ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ବଧ କରିପାରିବ।" ଦିତିଙ୍କ ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ତେଜସ୍ବୀ କଶ୍ୟପ ମୃଦୁ କଥାରେ କହିଲେ, "ଏହିପରି ହେଉ, ତୁମେ ଶୁଭ ହେଉ। ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଚିତା ରଖ; ତେବେ ତୁମେ ଏମିତି ଏକ ପୁତ୍ର ଧାରଣ କରିବ, ଯିଏ ତିନି ଲୋକକୁ ବିନାଶ କରିପାରିବ।" ଏହିପରି କହି, ତେଜସ୍ବୀ ଋଷି ମୃଦୁ ହାତରେ ଦିତିଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ତାଙ୍କ ପତି ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଦିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, କୁଶପ୍ଲବ ନାମକ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଓ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ସେବା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।