ହେ ରାମ, ତୁମେ ମୋର କଥା ଶୁଣ। ମୁଁ ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ଏହି ଭୂମିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଂପୃକ୍ତ ଏକ ଚମତ୍କାର ଉପଖ୍ୟାନ ଅଛି, ଯାହା ସତ୍ୟ ଭାବରେ ତୁମକୁ କହିବି, ହେ ରଘୁବଂଶୀ। ପ୍ରାଚୀନ କୃତ ଯୁଗରେ, ଦିତିଙ୍କ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁଏମାନେ ଏବଂ ଅଦିତିଙ୍କ ଧନ୍ୟ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁଏମାନେ ଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ଏହି ନେଇ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—କିପରି ଆମେ ଅମର, ଅଜର ଏବଂ ରୋଗ ରହିତ ହେବୁ? ଏହିପରି ବିଚାର କରିବା ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଧାରଣା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା—ଦୁଧର ସାଗର ମଥନ କଲେ ଆମେ ସେଠାରୁ ମୂଳ ରସ ପାଇପାରିବା। ଏହି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେମାନେ ବାସୁକି ନାଗକୁ ରସୀ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରି, ମନ୍ଦରାଚଳ ପର୍ବତକୁ ମଥନ ଦଣ୍ଡ ଭାବେ ନେଇ, ବିଶାଳ ଶକ୍ତି ସହିତ ସାଗର ମଥନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, ଯେଉଁ ବାସୁକି ନାଗକୁ ରସୀ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା, ସେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟ ଜହର ଉତ୍ସର୍ଗ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା, ତାଙ୍କ ଦାଁତରେ ପାହାଡ଼କୁ କାମୁଡ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କଲା। ଏହାଠାରୁ ଏକ ଭୟାନକ, ଅଗ୍ନି ପରି ଦହନକାରୀ ହାଳାହଳ ନାମକ ବିଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତ—ଦେବତା, ଅସୁର ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ—ଦହିଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ମହାଦେବ, ପଶୁପତି, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶରଣ ପାଇଁ ଗଲେ ଏବଂ ନମ୍ରତା ସହିତ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—"ଉଦ୍ଧାର କର, ଉଦ୍ଧାର କର!" ଦେବତାମାନଙ୍କ ଏହି ଆହ୍ବାନ ଶୁଣି, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା, ମହାଦେବ ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ଶଂଖ ଚକ୍ରଧାରୀ ହରି ମଧ୍ୟ ଦେଖାଦେଲେ। ହରି ହସି କହିଲେ, "ଦେବତାମାନେ ମଥନ କରୁଥିବାବେଳେ କ'ଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା?" ଏହି ଯାହା ଉଦ୍ଭବ ହେଇଛି, ଏହା ତୁମର, ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଛି—ତୁମେ ଏହି ବିଷ ଗ୍ରହଣ କର, ହେ ପ୍ରଭୁ। ଏପରି କହି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ସେଠାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ଭୟ ଦେଖି ଏବଂ ହରିଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଦିଦେବ ହର ହାଳାହଳ ବିଷ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯାହା ଅମୃତ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଦେଇ ସେଉଁଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ। ତାପରେ ଦେବତା ଏବଂ ଅସୁରମାନେ ପୁନିଥରେ ମଥନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ହେ ରଘୁବଂଶୀ। ଏହି ମହାପର୍ବତ ମନ୍ଦରାଚଳ ମଥନ କରିବା ସମୟରେ ସାଗର ତଳକୁ ବୁଡ଼ିଗଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—"ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆଶ୍ରୟ, ବିଶେଷକରି ଦେବଲୋକର ଲୋକମାନଙ୍କର। ହେ ବାହୁବଳୀ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ଏବଂ ପର୍ବତକୁ ଉଠାଇଦିଅ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହୃଷୀକେଶ କୂର୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ହରି ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଶେଇ, ପର୍ବତକୁ ତାଙ୍କ ପିଠିରେ ରଖିଲେ, ଏବଂ କେଶବ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ତାଙ୍କ ହାତରେ ପର୍ବତର ଶିଖର ଧରିଲେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ପରମପୁରୁଷ ମଥନ କଲେ। ଏହିପରି ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ, ଚିକିତ୍ସାଶାସ୍ତ୍ରର ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏକ ପୁରୁଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦଣ୍ଡ ଏବଂ କମଣ୍ଡଳୁ ଧାରଣ କରିଥିଲେ—ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଧନ୍ବନ୍ତରୀ। ସେ ସହ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ମଥନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ—ଏପରି ଅପ୍ସରାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସଠି କୋଟି ଅପ୍ସରା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ସେବିକାମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ ଥିଲେ। ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେନାହିଁ, ଯେହেতୁ ସେମାନେ ଗ୍ରହଣ ହେଲେନାହିଁ, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ହେଲେ। ତାପରେ, ରଘୁବଂଶର ଶୋଭା, ବରୁଣଙ୍କ ଝିଅ ବାରୁଣୀ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଗ୍ରହଣ ହେବାକୁ ଚାହିଁ। ଦିତିଙ୍କ ପୁଏମାନେ ବାରୁଣୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଏମାନେ, ହେ ବୀର, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ବାରୁଣୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହିପରି, ଦୈତ୍ୟମାନେ ଅସୁର ହେଲେ ଏବଂ ଅଦିତିପୁତ୍ରମାନେ ସୁର ହେଲେ; ଦେବତାମାନେ ବାରୁଣୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି ବହୁତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବା ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘୋଡ଼ା ଏବଂ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅମୃତ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ଏହି ଅମୃତ ପାଇଁ, ହେ ରାମ, ଏକ ଭୟଙ୍କର କୁଳ ନାଶ ଘଟିଲା; ଅଦିତିପୁତ୍ରମାନେ ଦିତିପୁତ୍ରମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ସମସ୍ତ ଅସୁର ରାକ୍ଷସମାନେ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଯାହା ତିନି ଲୋକକୁ ଅବାକ କରିଦେଲା। ସବୁ କିଛି ଧ୍ୱଂସ ହେବା ସମୟରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ମୋହିନୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ତୁରନ୍ତ ଅମୃତକୁ ହସ୍ତଗତ କଲେ। ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ। ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଏମାନେ, ହେ ବୀରମାନେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୈତ୍ୟ-ଆଦିତ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦିତିଙ୍କ ପୁଏମାନେ ନିହତ କଲେ। (ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି।) ଏହିପରି ଦିତିଙ୍କ ପୁଏମାନେ ନିହତ ହେବା ପରେ, ଦିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ମାରୀଚର ପୁଏ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ କହିଲେ— "ହେ ପୂଜ୍ୟ, ତୁମର ବଳଶାଳୀ ଶିଶୁମାନେ ମୋର ସମସ୍ତ ପୁଏମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରିଛନ୍ତି। ମୁଁ ଏହି ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ଏକ ପୁଏ ଚାହେଁ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିବ।" "ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରିବି; ତୁମେ ମୋତେ ଗର୍ଭାଧାନ ଦିଅ। ମୋତେ ଏମିତି ଏକ ପୁଏ ଦିଅ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିବ, ହେ ପ୍ରଭୁ।" ଦିତିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ତେଜସ୍ୱୀ ମାରୀଚ ପୁଏ କଶ୍ୟପ ଦୁଃଖିତ ଦିତିଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— "ଏହିପରି ହେଉ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ହେ ତପସ୍ୱିନୀ, ଶୁଦ୍ଧ ରୁହ। ତୁମେ ଏକ ଏମିତି ପୁଏ ପାଇବ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିବ।" "ଯଦି ତୁମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହଜାର ବର୍ଷ ଶୁଦ୍ଧ ରୁହ, ତେବେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏମିତି ଏକ ପୁଏ ପାଇବ, ଯିଏ ତିନି ଲୋକକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବ।" ଏପରି କହି, ତେଜସ୍ୱୀ ମୁନି ମୃଦୁ ହାତରେ ଦିତିଙ୍କୁ ଛୁଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।