ହନୁମାନ୍, ତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ରାମଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଯଦି ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଦେଇଥିଲେ, ତଥାପି ହନୁମାନ୍ ଭାବିଲେ—ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏଉଁଯାଏଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇନାହିଁ। ସେ ଏକା ହୋଇ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟ କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ସହିବାକୁ ଚୟନ କରିଲେ। ହନୁମାନ୍ ଭାବିଲେ, ଲଙ୍କାକୁ ଆଉ ଏକଥର ଖୋଜିବା ଆବଶ୍ୟକ, କାରଣ ରାତିରେ ସେ ସେଠାର ଦୁର୍ଗର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖିପାରିନାହିଁ। ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭାବିଲେ, ରାତି ଶେଷରେ ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖିବା ଦରକା; ରାକ୍ଷସମାନେ ଚାହିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଛକୁ ଆଉଥରି ବାନ୍ଧି ଦେଉନ୍ତୁ ଏବଂ ତାହାକୁ ଜ୍ୱାଳି ଦେଉନ୍ତୁ। ରାକ୍ଷସମାନେ ହନୁମାନ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ମନ କ୍ଳାନ୍ତ ହେଲାନାହିଁ; ଏପରି ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବନରୁ ଲୁଚି ଥିବା ଦେହ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଆତ୍ମା ସହିତ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ। ହନୁମାନ୍କୁ ଧରି ଏବଂ ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଇ, ସଙ୍ଖ ଓ ଡ଼଼ା ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ। ଦୟାହୀନ ରାକ୍ଷସମାନେ ହନୁମାନ୍କୁ ସହର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ; ଦେମନ୍ମାନେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଜୟ ହନୁମାନ୍ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବରେ ଚାଲିଥିଲେ। ହନୁମାନ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଏହି ବଡ଼ ସହର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ; ଏପରି ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ରାଜପ୍ରସାଦଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଥିଲେ। ସେ ଘେରା ଜମି, ଭଲଭାବରେ ବିଭକ୍ତ ଚତୁର୍ଥ, ଘର ଥିବା ରାସ୍ତା ଏବଂ ବଜାର ଦେଖିଥିଲେ। ସେ ମୁଖ୍ୟ ରାସ୍ତା, ଶାଖା ରାସ୍ତା, ଘରର ଭିତର ଏବଂ ରାଜପଥର ଚଉକ ଦେଖିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ କହିଥିଲେ—“ଏହି ଗୁପ୍ତଚର ବନରୁ!” ଏବଂ ମହିଳା, ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଏଠାଉଠା ଆସି, ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ହନୁମାନ୍କୁ ତାଙ୍କର ଜ୍ୱଳିତ ପୁଛ ସହିତ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ; ହନୁମାନ୍ର ପୁଛର ଟିପ୍ଟି ଜ୍ୱଳି ଉଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା। ବିକୃତ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଏହି ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ସୀତା, ତୁମେ ଯାହା ସହିତ କଥାହେବା—ତାହା ତାମ୍ରମୁଖ ବନରୁ—” ତାଙ୍କର ପୁଛ ଜ୍ୱଳିତ, ସେ ଘୂମାଉଥିବା। ଏହି କ୍ରୂର କଥା, ଯାହା ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣକୁ ଭୟଭୀତ କରିଥିଲା, ଶୁଣି ସୀତା, ଦୁଃଖରେ ଜଳି, ଶୁଭ ହେବାକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖିଲେ। ସୀତା, ଶୁଧ୍ଧ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ ସହିତ, ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—“ଯଦି ମୁଁ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସେବା କରିଛି, ଯଦି ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରିଛି, ଯଦି ଏକପତିନୀ ଭାବରେ ନିଷ୍ଠା ରହିଛି, ତେବେ ହନୁମାନ୍ ଶୀତ ହେଉନ୍ତୁ।” “ଯଦି ରାମଙ୍କର ମୋ ପ୍ରତି କୌଣସି ଦୟା ଅଛି, ଯଦି ମୋର କୌଣସି ଭାଗ୍ୟ ଅଛି, ତେବେ ହନୁମାନ୍ ଶୀତ ହେଉନ୍ତୁ।” “ଯଦି ଧର୍ମିକ ରାମ ମୋତେ ଧର୍ମିଣୀ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି ଏବଂ ମିଳିବାକୁ ଆଶା କରନ୍ତି, ତେବେ ହନୁମାନ୍ ଶୀତ ହେଉନ୍ତୁ।” “ଯଦି ନoble ସୁଗ୍ରୀବ ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ଦୁଃଖରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ, ତେବେ ହନୁମାନ୍ ଶୀତ ହେଉନ୍ତୁ।” ଏହି ସମୟରେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଖା ଥିବା ଅଗ୍ନି ସୀତାଙ୍କୁ ସଂଘେ, ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଘୂମି, ମନ୍ଦ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଇଲା। ହନୁମାନ୍, ତାଙ୍କର ପିତା ବାୟୁ ଏବଂ ପୁଛର ଅଗ୍ନି ସହିତ, ସୀତାଙ୍କୁ ଶୀତ ଓ ଆରୋଗ୍ୟଦାୟକ ପବନ ଦେଲେ। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ—ପୁଛ ଜ୍ୱଳି ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ କିଛି ଜ୍ୱଳନ ହେଉନାହିଁ; ଏହା କାହିଁକି? ସେ ଭାବିଲେ—“ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ଦେଖାଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ମୋତେ କିଛି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉନାହିଁ; ପୁଛର ଟିପ୍ଟି ଏକ ଶୀତ ଝରଣା ପରି ଲାଗୁଛି।” “ହେତେ ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ମୁଁ ସମୁଦ୍ର ପାର୍ କରିବାବେଳେ ଦେଖିଥିଲି; ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗାର ଲୋକଙ୍କୁ ଆଗ୍ରହ କରିଥିଲେ।” “ମୈନାକ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ରାମ ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ତେବେ ଅଗ୍ନି କାହିଁକି ନ କରିବ?” “ସୀତାଙ୍କର ଦୟା, ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଏବଂ ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କ ମିତ୍ରତାରେ ଅଗ୍ନି ମୋତେ ଜ୍ୱଳନ କରୁନାହିଁ।” ତାପରେ ହନୁମାନ୍ ଭାବିଲେ—“ମୁଁ ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ କିପରି ମୋତେ ବାନ୍ଧିପାରିବେ?” “ଯଦି ମୋର ଶକ୍ତି ଅଛି, ମୁଁ ଏହିଠାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।” ତାପରେ ହନୁମାନ୍, ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାଙ୍କର ଶୃଙ୍ଖଳ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ସେ ତୁରନ୍ତ ଉଡ଼ି, ବଡ଼ ଗର୍ଜନ କରି, ଲଙ୍କାର ଦ୍ୱାରକୁ ପହଁଚିଲେ, ଏକ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ବାୟୁପୁତ୍ର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଭିଡ଼କୁ ଚତୁର୍ଦିଗରେ ଚାଲିଗଲେ, ପାହାଡ଼ ପରି ଦଢ଼ ଭାବରେ ଦଢ଼ ହେଲେ; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଜ ମୂଳ ରୂପକୁ ଫେରିଲେ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଛୋଟ ହୋଇ, ଶୃଙ୍ଖଳ ଭିତରୁ ବାହାରି, ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ପାହାଡ଼ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପକୁ ଫେରିଲେ। ଦ୍ୱାରରେ ଏକ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଦେଖି, ହନୁମାନ୍ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ତାହାକୁ ଧରି, ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସ ରକ୍ଷକମାନେକୁ ପୁନଃ ମାରିଦେଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ହୋଇ, ସେ ଲଙ୍କାକୁ ପୁନଃ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କର ଜ୍ୱଳିତ ପୁଛ ଏକ ଅଗ୍ନିମାଳା ପରି ଚମକୁଥିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ରଶିମାଳାରେ ବିଭା ଦେଖାଉଥିଲା। ଏବେ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ଚଉନ୍ଥି ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ତାପରେ ହନୁମାନ୍, ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖିଲେ; ତାଙ୍କର ଉତ୍ସାହ ବଢ଼ିଗଲା, ଏବଂ ଏଉଁଯାଏଁ କଣ କରିବା ଅବଶ୍ୟକ ଭାବିଲେ। “ଏଉଁଯାଏଁ କଣ ଅବଶ୍ୟକ, ଯାହା ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଆଉ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ଦେଇପାରିବ?” ମନରେ ଭାବିଲେ—ବନ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଛି, ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ମରିଛନ୍ତି, ସେନାର ଏକ ଅଂଶ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି; ଦୁର୍ଗ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ଅବଶ୍ୟକ। “ଦୁର୍ଗ ଧ୍ୱଂସ ହେଲେ, କାର୍ଯ୍ୟ ସହଜରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୋର ପ୍ରୟାସ ଅଳ୍ପ ହେବ।” “ଏହି ଅଗ୍ନି, ଯାହା ପବିତ୍ର ଶିଖା ପରି ମୋ ପୁଛରେ ଜ୍ୱଳିଛି, ଏହାକୁ ଲଙ୍କାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଘରମାନେରେ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।