ହନୁମାନ୍ ଜଦ୍ୟପି ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ମନେ ମନେ ଭାବିଲେ—'ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋତେ ଏଭଳି ବାନ୍ଧି ରଖିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଚାହାଲେ ଏହି ବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗି ଏମାନଙ୍କୁ ପୁଣିଥରେ ମାରିପାରିବି।' ତଥାପି, ରାମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ଯେଉଁ ଉଦ୍ୟମ କରୁଛି, ତାହା ଏଯାଁ ଅଧୂରା ଅଛି, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇନାହିଁ। ଏକା ହୋଇ ବି ମୁଁ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିପାରିବି; ତଥାପି, ରାମଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ସହିବାକୁ ମୁଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି। ହନୁମାନ୍ ଭାବିଲେ, 'ମୋତେ ଏଉଁ ଲଙ୍କାକୁ ପୁଣିଥରେ ଖୋଜିବା ଦରକାର, କାରଣ ରାତିରେ ମୁଁ ଏଠାର ଦୁର୍ଗର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭଲଭଳି ଦେଖିପାରିନଥିଲି। ଏହି ରାତିର ଶେଷରେ ମୋତେ ଲଙ୍କାକୁ ଆଉଥରେ ଦେଖିବା ଦରକାର, ଏମାନେ ମୋର ପୁଛକୁ ପୁଣି ବାନ୍ଧି ଆଗୁନ୍ ଲଗାନ୍ତୁ ଚାହିଁଲେ ଲଗାନ୍ତୁ।' ରାକ୍ଷସମାନେ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ମନ ଅକ୍ଲାନ୍ତ ରହିଲା। ଏହିପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାନବ-ଆକୃତି ଲୁଚାଇ ରଖିଥିବା ବନର ରାଜାଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉଲ୍ଲାସରେ ଶଙ୍ଖ ଓ ଢୋଲ ବାଜାଇ ନେଇଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ସହର ଭିତରେ ଘୁରାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ କୃର କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେଉତା, ମହିଳା, ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଉତ୍ସୁକ୍ତାରେ ବାହାରି ଆସିଲେ। ସମସ୍ତେ କହିଲେ—'ଏହି ହେଉଛି ଗୁପ୍ତଚର ବନର ମାନବ!' ମହିଳାମାନେ, ଶିଶୁମାନେ, ବୃଦ୍ଧମାନେ ଏଠାଁ-ସେଠାଁ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପୁଛ ସହିତ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଅଜଗର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନେ ଶୀତାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ—'ଏହି ହେଉଛି ତୁମେ ଯାହା ସହିତ କଥାହେବା କରିଥିଲ, ସେ କପି, ତାଙ୍କର ପୁଛକୁ ଆଗୁନ୍ ଲଗାଇ ଘୁରାଉଯାଉଛି।' ଏହି କଠୋର କଥା ଶୁଣି, ଶୀତା ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ଶୁଭ ହେବା ଆଶାରେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ମହାପବିତ୍ର ଏଇ ବିସାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହିଳା ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ଆଗରେ ବସି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—'ଯଦି ମୁଁ ମୋ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ସେବା କରିଛି, ଯଦି ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରିଛି, ଯଦି ଏକମାତ୍ର ପତିପ୍ରତି ଭକ୍ତି ରଖିଛି, ତେବେ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଶିତଳତା ଦିଅ।' 'ଯଦି ସେ ଧୀର ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି କୃପା ରଖିଛନ୍ତି, ଯଦି ମୋ ପାଇଁ ଭାଗ୍ୟ ଅଛି, ତେବେ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଶିତଳତା ଦିଅ।' 'ଯଦି ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମୋତେ ଧର୍ମିକ ଓ ମିଳନ ଆଶାରେ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ତେବେ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଶିତଳତା ଦିଅ।' 'ଯଦି ସତ୍ୟପଥ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୁଗ୍ରୀବ ମୋତେ ଏହି ଦୁଃଖର ସାଗରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ, ତେବେ ହନୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଶିତଳତା ଦିଅ।' ଏହିପରି ଶୀତାଙ୍କର ପ୍ରାର୍ଥନା ସମୟରେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଖା ଥିବା ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ଘୂରି, ମଙ୍ଗଳ ସୂଚକ ହୋଇ ଦେଖାଦେଲା। ଏହି ସମୟରେ, ହନୁମାନ୍ ଓ ତାଙ୍କ ପିତା ବାୟୁଦେବ, ତାଙ୍କ ପୁଛର ଆଗୁନ୍ ସହିତ ମିଶି ଦେବୀ ପାଇଁ ଏକ ଶିତଳ, ଆରୋଗ୍ୟଦାୟି ବାତାସ ବହାଇଲେ। ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତା କଲେ—'ମୋ ପୁଛରେ ଆଗୁନ୍ ଲାଗିଛି, ତଥାପି ମୋତେ କିଛି ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେଉନାହିଁ! ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି, କିନ୍ତୁ ମୋ ପୁଛର ଅନ୍ତେ ଏକ ଶିତଳ ଝରଣା ଯେପରି ଅନୁଭବ ହେଉଛି।' 'ହେତୁ ହେବ, ଯେପରି ମୁଁ ସମୁଦ୍ର ଲାଘିବାବେଳେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଥିଲି, ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ମାନ୍ୟ ହୋଇଥିଲା। ମୈନାକ ଓ ସମୁଦ୍ର ଯେପରି ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ଅଗ୍ନି କାହିଁକି ସାହାଯ୍ୟ କରିବେ ନାହିଁ?' 'ଶୀତାଙ୍କ କୃପା, ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି, ଓ ବାୟୁଦେବଙ୍କ ସ୍ନେହରେ ଏହି ଅଗ୍ନି ମୋତେ ପୋଡ଼ୁନାହିଁ।' ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି ହନୁମାନ୍ ପୁଣି ଭାବିଲେ—'ଏମିତି ଶକ୍ତି ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମୁଁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିପରି ବାନ୍ଧି ରହିପାରିବି?' ଏହି ଭାବନା ଆସିଲାପରେ, ଶୀଘ୍ର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ସେ ତାଙ୍କ ବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏବଂ ବଡ଼ ଗର୍ଜନା କରି ତାଳମାତ୍ରେ ସହର ଦ୍ୱାରକୁ ଯାଇ, ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଗଲେ। ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୀତିରେ ଚାରିପାଖରେ ଛିଟିଯାଇଲେ, ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ରୂପକୁ ଫେରି ଆସିଲେ। ଏବେ ସେ ଅତି ଛୋଟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ବନ୍ଧନ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ପୁଣି ପାହାଡ଼ ପରି ତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତି ଫେରିଲା। ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ଏକ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ୍ ଏହାକୁ ଧରି ରାକ୍ଷସ ରକ୍ଷକମାନେ ଉପରେ ପୁଣିଥରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିନାଶ କରି, ତାଙ୍କ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପୁଛ ଦ୍ୱାରା ଲଙ୍କାକୁ ଆଲୋକିତ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ରଶ୍ମି ଘେରି ରଖିଛି ଯେପରି ଚମକିଲେ। ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ପରେ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ଚଉଵନ୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ଶୁଣ। ଏବେ, ହନୁମାନ୍ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରି, ଲଙ୍କାକୁ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି କହିଲେ—'ଏଠାରେ ଏଉଁ କଣ କରିପାରିବି ଯାହା ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିବେ?' ଉଦ୍ୟାନ ବିନାଶ ହୋଇଛି, ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେନା ଅଂଶତଃ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି, ବାକି ଅଛି ଏହି ଦୁର୍ଗର ବିନାଶ। ଯଦି ଦୁର୍ଗ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଏ, ମୋର କାମ ସହଜରେ ସଫଳ ହେବ, ଏବଂ ମୋର ଶ୍ରମ ଫଳଦାୟକ ହେବ। ଯେହেতୁ ମୋ ପୁଛରେ ଏହି ଅଗ୍ନି ପୂଜାର ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳିଛି, ଏହାକୁ ଏଠାର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଘରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ।