ରାତିର ଅନ୍ଧାରାରେ ରାକ୍ଷସମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ, ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଖୁସି ହେଉଥିଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ବନ୍ଧା ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୂର ହନୁମାନ ଏହି ସମୟ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, “ମୁଁ ଏମିତି ବନ୍ଧା ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋତେ ଏକଦମ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ; ମୁଁ ଏହି ବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗି, ଉଠି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୁଣି ମାରିପାରିବି। ଏହି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଯଦି ମୋତେ ବନ୍ଧିଥାନ୍ତି ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ମୋ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ କାମ କରୁଛି; ଯାହାହେଉ, ମୋର ପ୍ରଧାନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏଯାଁ ସଫଳ ହୋଇନାହିଁ। ମୁଁ ଏକା ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ବି ଏହି ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରିପାରିବି; କିନ୍ତୁ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ, ମୁଁ ଏହି ଅବସ୍ଥା ସହିବି। ମୋତେ ଆଉଥରେ ଲଙ୍କା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଳିଭାବେ ଖୋଜିବା ଦରକାର, କାରଣ ରାତିରେ ମୁଁ ତାହାର କିଛି ଦୁର୍ଗବ୍ୟବସ୍ଥା ଭଲରେ ଦେଖିପାରିନଥିଲି। ଏହି ରାତି ଶେଷରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖିବି; ସେମାନେ ଚାହିଲେ ପୁଣି ମୋ ପୁଛକୁ ବନ୍ଧି ଆଗୁନ ଲଗାଇଦିଅନ୍ତୁ। ରାକ୍ଷସମାନେ ମୋତେ ବେଦନା ଦେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋର ମନ ଏହି କଷ୍ଟରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହେଉନାହିଁ। ଏପରି ଭାବେ ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାକଡ଼ାଙ୍କୁ, ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ଲୁଚିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ମନ ଦୃଢ଼ ଥିଲା, ନେଇଯାଉଥିଲେ। ରାକ୍ଷସମାନେ ଆନନ୍ଦରେ, ନାଁଗୁଡ଼ିକ ଓ ଢୋଳର ଧ୍ୱନି ସହିତ, ମହାବଳୀ ମାକଡ଼ାଙ୍କୁ ଧରି ନେଇଯାଉଥିଲେ। ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ସହର ଭିତରେ ଘୁଞ୍ଚାଇ ନେଇଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଅଜୟ ହନୁମାନ ନିଜର ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଶାନ୍ତ ରହିଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ହନୁମାନଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ବଡ଼ ସହର ଲଙ୍କା ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚାଇ ନେଇଯାଉଥିଲେ; ସେଠାରେ ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୁର୍ଗ ଓ ରାଜପ୍ରସାଦ ଦେଖିଲେ। ସେ ଘେରା ଜମି, ଭଲ ଭାଗରେ ଭାଗ ହୋଇଥିବା ଅଞ୍ଚଳ, ଘର ଭିତରେ ରହିଥିବା ମୁହଲ୍ଲା ଓ ବଜାର ଦେଖିଲେ। ସେ ମୁଖ୍ୟ ରାସ୍ତା, ଗଲି, ଘର ଭିତର ଦୃଶ୍ୟ ଓ ରାଜପଥର ଚୌମୁଖା ଦେଖିଲେ। ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନେ ଚିତ୍କାର କରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ—“ଏହି ହେଉଛି ଗୁପ୍ତଚର ମାକଡ଼ା!”—ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀ, ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧମାନେ ଉତ୍ସୁକ୍ତାରେ ଏଠାରେ ସେଠାରେ ଆସୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପୁଛ ସହିତ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହେଉଥିଲେ; ହନୁମାନଙ୍କ ପୁଛର ଛଡ଼ା ଅଂଶ ଉଜ୍ୱଳ ଭାବେ ଜଳିଉଥିଲା। ତାପରେ, ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ରାକ୍ଷସୀମାନେ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ସୀତା, ଯେଉଁ କପି ତୁମ ସହ ମିଶିଥିଲା, ତାଙ୍କ ପୁଛକୁ ଆଗୁନ ଲଗାଇ ଘୁଞ୍ଚାଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଆମେ ଦେଖିଲୁ।” ଏହି କଠୋର କଥା, ଯାହା ସୀତାଙ୍କ ପ୍ରାଣକୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲା, ଶୁଣି ସୀତା ଦୁଃଖରେ ଦগ୍ଧ ହୋଇ, ମଙ୍ଗଳ ଆଶାରେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ବିଶାଳ ନୟନ ଥିବା, ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଓ ପତିନିଷ୍ଠା ସୀତା ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—“ଯଦି ମୁଁ ମୋ ପତିଙ୍କୁ ସେବା କରିଛି, ଯଦି ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରିଛି, ଯଦି ମୁଁ ଏକମାନା ନିଷ୍ଠା ରଖିଛି, ତେବେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଶିତଳତା ଦିଅ। ଯଦି ରାମଙ୍କର ମୋପ୍ରତି କିଛି କୃପା ଅଛି, ଯଦି ମୋ ପାଇଁ ଭାଗ୍ୟ ଅଛି, ତେବେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଶିତଳତା ଦିଅ। ଯଦି ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ମୋତେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଓ ସଂଯମିତା ରୂପେ ଜାଣନ୍ତି, ମୋ ସଙ୍ଗ ପାଇଁ ଆତୁର, ତେବେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଶିତଳତା ଦିଅ। ଯଦି ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ସୁଗ୍ରୀବ ମୋତେ ଏହି ଦୁଃଖର ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ, ତେବେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ଶିତଳତା ଦିଅ।” ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା ସମୟରେ, ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନି ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ଭାବେ ସୀତାଙ୍କୁ ଘେରି, ମାନୋରଥ ପୂରଣ ହେବାର ନିମିତ୍ତ ହେଲା। ଏଠି, ହନୁମାନ ଓ ତାଙ୍କ ପିତା ବାୟୁଦେବ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୁଛର ଅଗ୍ନି, ସୀତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଶିତଳ, ଆରୋଗ୍ୟଦାୟକ, ହିମସ୍ପର୍ଶ ହବାର ବାୟୁ ବହାଇଲେ। ହନୁମାନ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ମୋ ପୁଛ ଜଳୁଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଅଗ୍ନି କେବଳ ଜ୍ୱଳିଉଛି, ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଉନାହିଁ; ମୋ ପୁଛର ଛଡ଼ା ଅଂଶରେ ଯେପରି ଏକ ଶିତଳ ଝରଣା ବହୁଛି। ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ତାହା ଅଦ୍ଭୁତ ଯାହା ମୁଁ ସମୁଦ୍ର ଲାଘିବାବେଳେ ଦେଖିଥିଲି—ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ର ପତିଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିଲେ। ମେନକ ପାହାଡ଼ ଓ ସମୁଦ୍ର ଯଦି ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିଲେ, ତେବେ ଅଗ୍ନି କାହିଁକି ନ କରିବେ? ସୀତାଙ୍କ କୃପା, ରାମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ବାୟୁଦେବଙ୍କ ସ୍ନେହରେ ଅଗ୍ନି ମୋତେ ଜଳାଉନାହିଁ।” ଏପରି ଭାବି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ କିଛି ଖ୍ଷଣ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ମୋପରି ଏମିତି କଳୁଷ ରାକ୍ଷସମାନେ କିପରି ବନ୍ଧନ ଦେଇପାରିବେ? ଯଦି ମୋର ଶକ୍ତି ଅଛି, ତେବେ ମୋତେ ଯଥାଯଥ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର।” ଏହି ଭାବରେ, ଦ୍ରୁତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାକଡ଼ା ସେଇ ବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ। ତାପରେ, ତାଙ୍କ ଶରୀର ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଉଠି, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କଲେ; ସେଠାରୁ ସେ ଏକ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଭଳି ସହର ଦ୍ୱାର ପହଞ୍ଚିଲେ। ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଭିଡ଼ ଚାଲିଦେଲେ, ଏବଂ ଏକ ମହାପାହାଡ଼ ଭଳି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ନିଜ ମୂଳ ରୂପକୁ ଫେରିଲେ। ସେ ଅତି ଛୋଟ ହୋଇ ବନ୍ଧନରୁ ବାହାରି, ପୁନଃ ନିଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଦେହ ଧାରଣ କଲେ। ଚାରିପାଖ ଦେଖି, ସେ ଦ୍ୱାରରେ ଏକ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଦେଖିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହନୁମାନ ଏହି କଳା ଇସ୍ପାତର ଦଣ୍ଡ ଧରି, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରର ରକ୍ଷାକର୍ମୀ ରାକ୍ଷସମାନେଠାରେ ପୁଣି ଆକ୍ରମଣ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ। ତାପରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ହୋଇ, ସେ ପୁଣି ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପୁଛ ଏକ ଅଗ୍ନିମାଳା ଭଳି ଦେଖାଉଥିଲା, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଲୋକିତ। ଏଠିଏ, ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଚୁଅନ୍ଚାଳିଶ ବା ଚପ୍ତର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ପରେ, ହନୁମାନ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖିଲେ ଓ ଭାବିଲେ—“ଏଠାରେ ଆଉ କ’ଣ କରିବା ଅଛି, ଯାହା ଏହି ରାକ୍ଷସମାନେ ପାଇଁ ଅଧିକ କଷ୍ଟର କାରଣ ହେବ?