ବିଶାଳ ଆତ୍ମା ବାନରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ରାବଣ। ସେ ତୁରନ୍ତ ଆଦେଶ ଦେଲେ—ଏହି ବାନରଙ୍କୁ ମାରିଦିଅ। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଏହି କ୍ରୋଧିତ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଭାବ ଓ ଘଟଣାର ଗମ୍ଭୀରତା ବୁଝି, ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକୁଶଳ ବ୍ୟକ୍ତି ଭଲଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ କଣ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ସ୍ଥିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ କୌଶଳ ଭରିତ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ— “ରାକ୍ଷସରାଜ, ଆପଣଙ୍କ କ୍ରୋଧକୁ ଖ୍ମା କରନ୍ତୁ; ଦୟା କରି ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଯେଉଁମାନେ ନ୍ୟାୟ ଅନ୍ୟାୟ ଜାଣନ୍ତି, ପୃଥିବୀର ମହାନ୍ତ ରାଜାମାନେ, ସେମାନେ କଦାପି ଦୂତକୁ ମାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ବାନରକୁ ମାରିବା ଧର୍ମବିରୋଧୀ ଓ ଲୋକବ୍ୟବହାରରେ ନିନ୍ଦିତ; ଏହି କାମ ଆପଣଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ଆପଣ ଧର୍ମରେ ପାରଙ୍ଗତ, କୃତଘ୍ନ ନୁହେଁ, ରାଜଧର୍ମ ଜାଣନ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନତା ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନୀ, ସତ୍ୟର ଜ୍ଞାନୀ। ଯଦି ଏପରି ବିବେକୀ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ଆବେଶିତ ହେଇଯାନ୍ତି, ତେବେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ ମାତ୍ରକୁ ବ୍ୟର୍ଥ ଶ୍ରମ ଭଳି। ତେଣୁ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ରାକ୍ଷସରାଜ, ଯଥୋଚିତ ଅନ୍ୟାୟ ନ୍ୟାୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି, ଏହି ଦୂତଙ୍କ ପ୍ରତି ଯଥୋଚିତ ଶାସ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ।” ଏମିତି ଭାଇ ବିଭୀଷଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାବଣ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଏକ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ନିଖିଳ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ମାରିବାରେ କୌଣସି ପାପ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ବାନରକୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି।” ଏହି ଅଧର୍ମ ଓ ଅନେକ ଦୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅପରିପକ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବିଭୀଷଣ ପୁନି ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମର ଉଚ୍ଚ କଥା କହିଲେ— “ଲଙ୍କାଧୀଶ, ରାକ୍ଷସରାଜ, ଦୟା କରନ୍ତୁ; ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଦୂତକୁ କଦାପି ମାରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏହି କଥା ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ସମସ୍ତଠାରେ କହନ୍ତି। ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ଶତ୍ରୁ ଅପାର କ୍ଷତି କରିଛି, କିନ୍ତୁ ମେସେଞ୍ଜର ମାରିବାକୁ ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଦୂତଙ୍କ ପାଇଁ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଶାସ୍ତି ଅଛି— ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗ, ମାର, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇବା, ଚିହ୍ନ ଦେଇ ଚିହ୍ନଟ କରିବା— ଏହିମାନେ ହେଉଛି ଦୂତଙ୍କ ପାଇଁ ଶାସ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦୂତ ହତ୍ୟା କେବେ ଶୁଣି ନାହିଁ। ଆପଣ ଧର୍ମ ଓ ଲାଭରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନତାର ନିଶ୍ଚିତ ଜ୍ଞାନୀ, କିପରି କ୍ରୋଧ ଆପଣଙ୍କୁ ବ୍ୟାପିଲା? ଧର୍ମିକମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଆବେଶିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଧର୍ମ, ଲୋକବ୍ୟବହାର, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ କେହି ଆପଣଙ୍କ ସମାନ ନାହିଁ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ଆପଣଙ୍କ ଅପାର ପ୍ରଭାବ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ପରାଜିତ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନେକ ରାଜାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆପଣଙ୍କଠାରେ ପରାଜିତ। ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ହନ୍ତା, ବୀର ଓ ଅଜୟ, ଆପଣଙ୍କ ପରି ଦୃଢ଼ ଓ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ବୀରମାନେ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା ଭାବି ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଆବଶ୍ୟକ ପଡିଲେ ପ୍ରାଣ ଦେଇଦେବେ, କିନ୍ତୁ ମିଥ୍ୟା କରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ବାନରକୁ ମାରିବାରେ କୌଣସି ଉପକାର ଦେଖୁନି; ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶାସ୍ତିଯୋଗ୍ୟ। ସେ ଭଲ କି ଖରାପ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଛି; ଦୂତ ଭାବେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପକ୍ଷରେ କଥା କହୁଛି, ଏହିପରି ଦୂତ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ତଦୁପରି, ରାଜନ୍, ଯଦି ସେ ମାରାଯିବେ, ଏହି ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର ପୁନି ଅତିକ୍ରମ କରି ଏଠାରେ ଆସିପାରିବା ଦ୍ୱାରା ଆଉ କେହି ନାହିଁ। ତେଣୁ, ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା, ଏହି ବାନରକୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଆପଣ ଦେବମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଯଥୋଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନିଅନ୍ତୁ। ଯଦି ସେ ନାଷ୍ଟ ହେଉଛି, ତେବେ ରାଜପୁତ୍ର ଦୁଇଜଣ ଅପରାଧୀ, ଯୁଦ୍ଧପ୍ରେମୀ, ଆପଣଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ସେମାନେ ଆଉ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ହେବେ ନାହିଁ। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ମନର ଆନନ୍ଦ ହେଉଥିବା ରାଜନ୍, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ଅଜୟ, ଆପଣଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ନାଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଅନେକ ଶୂରବୀର, ଜ୍ଞାନୀ, ସ୍ଥିର, ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ, ଗୁଣରେ ସମୃଦ୍ଧ, କ୍ରୋଧ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ଶସ୍ତ୍ର କୌଶଳରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଭଲ ଦେଖାଶୁଣା ପାଇଥିବା ଅଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶାନୁସାରେ ସେନାର କିଛି ଅଂଶ ଆଜି ଯାଉ, ଏହି ଦୁଇ ମୂର୍ଖ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଧରି ଆଣନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖାଯିବ।” ଏପରି ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଉତ୍ତମ ବକ୍ତବ୍ୟକୁ ଲଙ୍କାର ରାକ୍ଷସପତି, ଦେବଶତ୍ରୁ ରାବଣ, ଧୈର୍ୟ ଓ ବିବେକରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏଠିରେ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ବାଉଁଶି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହୁଏ। ଏବେ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ତେରଉଁଶି ଅଧ୍ୟାୟ। ବିଭୀଷଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ ସମୟ ଓ ସ୍ଥଳକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— “ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ଠିକ୍; ଦୂତ ହତ୍ୟା ନିନ୍ଦିତ। କିନ୍ତୁ ଅବଶ୍ୟ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ। ବାନରମାନଙ୍କର ଲଜ୍ଜା ହେଉଛି ତାଙ୍କର ପୁଛ; ତେଣୁ ଏହି ପୁଛକୁ ତୁରନ୍ତ ଆଗୁନ୍ ଲଗାନ୍ତୁ, ଏବଂ ଏହି ଦଣ୍ଡ ସହିତ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତୁ। ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟ, ବନ୍ଧୁ, ଏବଂ ସମଗ୍ର କୁଳ ଏହା ଦେଖନ୍ତୁ— ସେ ଦୁଃଖିତ, ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗ, ଦେହ କ୍ଷୀଣ ଓ ବିକୃତ। ସମଗ୍ର ନଗର ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖୁନ୍ତୁ, ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କ ପୁଛକୁ ଆଗୁନ୍ ଲଗାଇ ଉନ୍ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।” ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି, କ୍ରୋଧରେ ତୀବ୍ର ହୋଇଥିବା ରାକ୍ଷସମାନେ ପୁରୁଣା କପାସ ଚିରା ଦେଇ ବାନରଙ୍କ ପୁଛକୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ। ପୁଛ ବାନ୍ଧାଯିବା ସମୟରେ, ମହାବଳୀ ବାନର ଆପଣା ଆକାର ବଢ଼ାଇଲେ, ମଣିଷ ଯେପରି ଶୁଷ୍କ କାଠ ଦେଇ ଅଗ୍ନି ବଢ଼େ। ତା’ପରେ ତେଲ ଢାଳି, ପୁଛକୁ ଆଗୁନ୍ ଲଗାଇଦେଲେ; ତାଙ୍କ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପୁଛ ସହିତ ସେ ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। କ୍ରୋଧ ଓ ଅଭିମାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୁହଁ ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତ, ସେ ବନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରୁ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ। ରାକ୍ଷସ, ମହିଳା, ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ—ସମସ୍ତେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଏହି ବୀର, ବନ୍ଧା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସମୟ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।