ଲଙ୍କା ନଗରର ramparts ଓ ଦ୍ୱାରଗୁଡିକୁ ଦେଖ, ସୀତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ରାମଙ୍କ ରୋଷରେ ଏହି ନଗର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳୁଛି। ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କୁ ଚେତାବନୀ ଦେଇ, ବନର ଦୂତ ହନୁମାନ କହିଲେ— “ତୁମେ ତୁମର ମିତ୍ର, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଆତ୍ମୀୟ, ଭାଇ, ପୁଅ, ଧନ, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଲଙ୍କାକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେନି। ମୁଁ ରାମଙ୍କର ଦୂତ ଭାବେ, ବନର ଭାବେ, ସତ୍ୟ କଥା କହୁଛି। ରାମ, ଯେଉଁଠି ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଓ ତାହାର ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଉପସଂହାର କରିପାରିବେ, ପୁନର୍ବାର ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ। ଦେବ, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ସର୍ପ, ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ସିଦ୍ଧ, କିନ୍ନର ରାଜା, ପକ୍ଷୀମାନେ—ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ, ସମୟରେ—ତାଙ୍କର ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ଯେଉଁ ରାମଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ, ଯେଉଁଠି ରାମଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମାନ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଏପରି ହାନି ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି—ସେ କିଏ ରାଜାଙ୍କ ରାଜା, ସେ ଜୀବନ ପାଇବା ଅତି କଷ୍ଟକର। ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗ, ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେନି, ଯେଉଁଠି ରାମ ତିନି ଲୋକର ନାଥ। ବ୍ରହ୍ମା, ଚତୁର୍ମୁଖ, ସ୍ଵୟଂଭୂ, ରୁଦ୍ର—ତ୍ରିନେତ୍ର, ତ୍ରିପୁର ନାଶକ, ଇନ୍ଦ୍ର—ଦେବମହାନ୍, ତାଙ୍କର ସମ୍ମୁଖରେ ରାଘବଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେନି। ବନର ଦୂତର ଅଟୁଟ, କଠିନ କଥା ଶୁଣି, ଦଶମୁଖ ରାବଣ ରୋଷରେ ଚକ୍ଷୁ ବିସ୍ତାର କରି, ବନର ମୃତ୍ୟୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ। ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ଶୁଣି, ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ବାହୁଳ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅନ୍ତିଅଂଶ ଅଧ୍ୟାୟର ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ବନର ଦୂତ ହନୁମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମହାତ୍ମା ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ। ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ରୋଷ ଓ ଘଟଣାବଳି ବୁଝି, କୌଶଳୀ ଏକ ବିଚାର କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ନିଶ୍ଚିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଶତ୍ରୁଜୟୀ ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରା, କୌଶଳପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଉପକାରୀ କଥା କହିଲେ— “ରାକ୍ଷସ ରାଜା, ରୋଷକୁ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ, ଦୟା କରନ୍ତୁ, ମୋର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଯେଉଁ ଭୂମିର ନ୍ୟାୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୂତଙ୍କୁ ମାରନ୍ତି ନାହିଁ। ମଙ୍କିଙ୍କୁ ମାରିବା ଅଧର୍ମ, ଲୋକ ନିୟମରେ ନିନ୍ଦିତ, ଏହା ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ, କୃତଜ୍ଞ, ରାଜଧର୍ମରେ ନିପୁଣ, ଉଚ୍ଚ ଓ ନୀଚ୍ଚ ଜାଣିଥିବା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନରେ ନିପୁଣ। ଏପରି ଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ରୋଷ କରିଲେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ ଅର୍ଥହୀନ। ତେଣୁ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ଦୟା କରନ୍ତୁ, ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି, ଦୂତର ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତୁ।” ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାବଣ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଉତ୍ତର କହିଲେ— “ପାପୀଙ୍କୁ ମାରିବାରେ ପାପ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହି ଦୂତ ପାପ କରିଛି, ମୁଁ ଏହାକୁ ମାରିଦେବି।” ଏହି ଅଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାୟକୁ ଶୁଣି, ବିଭୀଷଣ, ଜ୍ଞାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଦ୍ଧ କଥା କହିଲେ— “ଲଙ୍କା ନାଥ, ଦୟା କରନ୍ତୁ, ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। କେବେ ଦୂତକୁ ମାରିବା ଦୟାନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଏହାକୁ ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି। ନିଶ୍ଚୟ, ଶତ୍ରୁ ବଳବତୀ ହୋଇଛି, ଅପାର କ୍ଷତି କରିଛି, ତଥାପି ଦୂତକୁ ମାରିବା ଧର୍ମ ନୁହେଁ। ଦୂତଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଦଣ୍ଡ ଦିଅଯାଉଛି—ଅଙ୍ଗ ବିକୃତି, ଚାବୁକ ମାରିବା, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡିବା, ଚିହ୍ନ ଦେଇବା—କିନ୍ତୁ ମାରିବା କେବେ ଶୁଣିନାହିଁ। ତୁମେ ଧର୍ମ, ଲାଭ, ଉଚ୍ଚ ନୀଚ୍ଚ ଜାଣିଥିବା, ଏପରି ତୁମେ କିପରି ରୋଷରେ ଆସିପାରିବ? ଧର୍ମଜ୍ଞ ମନୁଷ୍ୟ ରୋଷରେ ଆସିନାହିଁ। ଧର୍ମ ଉପଦେଶ, ଲୋକ ଆଚରଣ, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ କେହି ତୁମେ ସମାନ ନୁହେଁ, ଦେବ ଦାନବ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତୁମର ଅପାର ପ୍ରଭାବ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ଦେବ ଦାନବ ମଧ୍ୟ ହାରିଛନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ବାରମ୍ବାର ଜିତିଛନ୍ତି। ଦେବ ଦାନବ ନାଶକ, ଅଜୟ, ଶୂର, ଏପରି ମନୁଷ୍ୟମାନେ କେବେ ଅସତ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଜୀବନ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ଏହା କରିପାରିବେନି। ମୁଁ ଏହି ବନର ମାରିବାରେ କୌଣସି ଉପକାର ଦେଖୁନାହିଁ, ଦଣ୍ଡ ତାଙ୍କୁ ପଠାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ସେ ଭଲ କି ଖରାପ, ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟମାନେ ପଠାଇଛନ୍ତି, ଦୂତ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି, ଦୂତକୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ତାପରି, ଏହି ବନର ମାରିଦିଆଯିବା ପରେ, ଏପରି ଏକା ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ ଯେ ଏତେ ବଡ଼ ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରି ଆସିପାରିବ। ତେଣୁ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଏହାକୁ ମାରିବାରେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତୁମେ ଦେବ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଯୋଜନା କରି ଆଗକୁ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବନର ନାଶ ହେଲେ, ରାଜାଙ୍କ ଦୁଇ ଅନ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ଉତ୍ସାହିତ ହେବାକୁ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ। ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବ ଦାନବ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଅଜୟ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ନାଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଶୂର, ଜ୍ଞାନୀ, ନିଶ୍ଚିତ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଶସ୍ତ୍ର ନିପୁଣ, କ୍ରୋଧ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ସୁସୂରକ୍ଷିତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଅଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ତୁମର ଆଜ୍ଞାରେ ଏକ ସେନା ଆଜି ଯାଉ, ଦୁଇ ମୂଢ଼ ରାଜକୁମାରଙ୍କୁ ଧରି ତୁମର ପ୍ରଭାବ ଦେଖାନ୍ତୁ। ନିଶାଚର ନାଥ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦେବ ଶତ୍ରୁ, ବିଭୀଷଣଙ୍କ ଉତ୍ତମ କଥାକୁ ସ୍୵ୀକାର କଲେ। ଏହିପରି ଅଧ୍ୟାୟର ଅନ୍ତ ହେଲା; ପରବର୍ତ୍ତୀ ବାହୁଳ୍ୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।