ଜନସ୍ଥାନରେ ହରାଇ ଯାଇଥିବା ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ରାଜା ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟା ଶୀତା, ମହାତ୍ମା ବିଦେହର ରାଜାଙ୍କ ଦୁହିତା ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ରାଜକୁମାରୀଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଦରମ୍ୟାନ, ରାମ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ଋଷ୍ୟମୂକ ପହଁଚିଲେ ଏବଂ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ ମିଳିଗଲେ। ଶୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ସୁଗ୍ରୀବ ଦେଲେ, ତାହା ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ବାନର ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇ ଦେବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଲେ। ଏହା ପରେ, ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ଵାଲିଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ, ତାହା ପରେ ସୁଗ୍ରୀବ ବାନର ଏବଂ ଭାଲୁ ଦଳର ଅଧିପତି ଭାବେ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ। ତୁମେ ବାଲିଙ୍କୁ ଜାଣିଥିଲା, ସେ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏହି ରାମ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଏକା ତୀରରେ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଶୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଥିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ରଖି, ସୁଗ୍ରୀବ ତୁରନ୍ତ ବାନରମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପଠାଇଲେ। ହଜାର, ଲକ୍ଷ ବାନରମାନେ ତଳେ, ଉପରେ ଏବଂ ଆକାଶରେ ଶୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବାରେ ଲାଗିଗଲେ। କିଛି ବାନର ଗରୁଡଙ୍କ ସମାନ, କିଛି ପବନ ସମାନ ଦ୍ରୁତ, ଅଟକାଯାଇନଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନର ମହାପୁରୁଷ। ମୁଁ ହନୁମାନ୍ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପବନପୁତ୍ର; ଶୀତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଏକ ଶତ ଯୋଜନା ବ୍ୟାପ୍ତ ସାଗର କ୍ଷିପ୍ରତାରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଲି। ସାଗର ଅତିକ୍ରମ କରି, ମୁଁ ଏଠାକୁ ତୁମକୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଆସିଲି; ଏଠାରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସମୟରେ, ମୁଁ ଜନକଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ତୁମ ଘରେ ଦେଖିଲି। ଏହିପରି, ଧର୍ମ ଓ ଧନର ଜ୍ଞାତା, ତପସ୍ୟାରେ ନିମଗ୍ନ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାବଣ, ତୁମେ ଅନ୍ୟର ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମ ପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅଧର୍ମ, ଅପାୟ ଓ ମୂଳରୁ ନଷ୍ଟିକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ କୃଧାରେ ରାମଙ୍କ ତୀର ରହିଥିଲେ, ଦେବ ଓ ଦାନବ ମଧ୍ୟ କେହି ତାହା ପାଖରେ ଟିକିପାରିବେ ନାହିଁ। ରାଘବଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରି, ଏତି ତିନି ଲୋକରେ କେହି ସୁଖ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଶୁଭ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ କଥାକୁ ଭାବନ୍ତୁ—ଜାନକୀଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମହାପତି ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦିଅ। ଏହି ଦେବୀକୁ ମୁଁ ଦେଖିଛି; ଏଠାରେ ଯଦି କିଛି ଦୁର୍ଲଭ ଲାଭ ହୋଇଛି, ତେବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଶେଷ ଭାଗ ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷିତ। ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଅନୁରକ୍ତ ଶୀତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛି, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ଘରେ ଚିହ୍ନିନଥିବା ଏକ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ସର୍ପ ସମାନ। ତାଙ୍କୁ ଦେବ ଦାନବ ମଧ୍ୟ ବଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ବିଷ ଲଗିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଯେପରି ଯେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପଚାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ତୁମେ ତପସ୍ୟାର ଉଷ୍ମାରେ ଯେ ଧର୍ମ ଲାଭ କରିଛ, ଏହି ଲାଭ ନଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନାହିଁ ନିଜ ଜୀବନର ଲାଭ। ତପସ୍ୟାରେ ତୁମେ ନିଜକୁ ଅଜୟ ଭାବିଛ, ଦେବ ଦାନବ ମଧ୍ୟରେ; କିନ୍ତୁ ଏଠି ଏହା ଶେଷ ହେବାର ମହା କାରଣ ଉପସ୍ଥିତ। ସୁଗ୍ରୀବ ଦେବ, ଯକ୍ଷ, ଦାନବ ନୁହେଁ; ରାଘବ ମନୁଷ୍ୟ, ସୁଗ୍ରୀବ ବାନର ଅଧିପତି; ତେବେ ରାଜା, ତୁମେ କିପରି ନିଜ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ? ଅଧର୍ମର ଫଳ, ଅପରାଧର ଫଳରେ ଆବଦ୍ଧ, ଧର୍ମ ପୂରଣ କରିପାରେ ନାହିଁ; ଧର୍ମ ଅଧର୍ମକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଇଥାଏ। ତୁମେ ଧର୍ମର ଫଳ ପରିଗ୍ରହ କରିଛ, ଏହାର ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଅଧର୍ମର ଫଳ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଦେଖିବ। ଜନସ୍ଥାନର ହତ୍ୟା, ବାଲିଙ୍କ ହତ୍ୟା, ରାମ ଓ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ମିତ୍ରତା ଉପରେ ଚିନ୍ତା କର; ନିଜ ପାଇଁ କଣ ଉପଯୁକ୍ତ ତାହା ଭାବିବା। ମୁଁ ଏକା ଲାଙ୍କା ସହିତ ଏଠାର ଘୋଡା, ରଥ, ହାତୀକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବି; କିନ୍ତୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହି ମୋ ନିଶ୍ଚୟ ନୁହେଁ। ରାମ ବାନର ଭାଲୁ ଦଳର ସାମ୍ନାରେ ଶପଥ ଦେଇଛନ୍ତି—ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ଶୀତା ଅପମାନିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବେ। ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଯଦି ରାମଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିଥାନ୍ତି, ସେ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ନପାଇଥାନ୍ତି—ତେବେ ତୁମେ କିପରି? ଯେଉଁ ଶୀତାକୁ ତୁମେ ଜାଣୁଛ, ଯିଏ ଏବେ ତୁମ ଘରେ ଅଛନ୍ତି—ତାଙ୍କୁ ଲାଙ୍କାର ନଷ୍ଟିକ ରାତି ଭାବରେ ଜାଣ; ସେ ସମସ୍ତ ଲାଙ୍କାର ନଷ୍ଟିକାରଣୀ। ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ କାଳର ଫାନ୍ଦ ଯେଉଁଥିରେ ଶୀତାଙ୍କ ସହିତ ଦ୍ୱେଷ ଆକାର ନେଇଛି, ଏହା ଏବେ ତୁମ ମୁଣ୍ଡରେ ପଡ଼ିଛି—ନିଜ ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ଚିନ୍ତା କର। ଏହି ସହରକୁ ଦେଖ, ଦ୍ୱାର ଦୁର୍ଗ ଜଳିଯାଉଛି—ଶୀତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ରାମଙ୍କ କ୍ରୋଧରେ ଆଗ ଲାଗିଯାଉଛି। ନିଜ ବନ୍ଧୁ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ନାତ, ଭାଇ, ପୁଅ, ଧନ, ପତ୍ନୀ ଓ ଲାଙ୍କାକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ରାକ୍ଷସ ରାଜା, ମୁଁ ଏହି ସତ୍ୟ କଥା କହୁଛି—ରାମଙ୍କ ଦୂତ ଭାବେ ଏବଂ ବାନର ଭାବେ। ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାମ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜୀବକୁ ଏକା ଉଠାଇ ନେଇପାରିବେ, ପୁନରାୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ। ଦେବ, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ସର୍ପ, ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପଶୁ ମଧ୍ୟରେ—ସିଦ୍ଧ, କିନ୍ନର ରାଜା, ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏବଂ ସମୟରେ—ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନାହିଁ। ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ ପ୍ରଭାବ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅଧିପତି, ଏବଂ ଏପରି ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି, ସେ ରାଜା, ଜୀବନ ଲାଭ କରିବା ଅତି କଷ୍ଟ। ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗ, ଯକ୍ଷ—ଏହି ସମସ୍ତ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଟିକିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯେଉଁ ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତି। ସ୍ୱୟଂଭୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଚତୁର୍ମୁଖୀ, ତ୍ରିନେତ୍ର ରୁଦ୍ର, ତ୍ରିପୁର ନାଶକ, ଦେବମହାନ ଇନ୍ଦ୍ର—କେହି ରାଘବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ବାନର ନିର୍ଭୟ ହୋଇ, ଦକ୍ଷତାରେ କଥା କହିଲା, ତାଙ୍କ କଠିନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣ କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ବିସ୍ତାର କରି, ବଡ଼ ବାନରର ମୃତ୍ୟୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ। ଏହା ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ସୁନ୍ଦର କାଣ୍ଡର ବାଉନ୍ତିଶ ଅଧ୍ୟାୟର ଉତ୍ତର।