ହନୁମାନ୍ ରାବଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଜ କଥା କହିଲେ—“ମୋ ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲି। ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ପାଶ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ବାନ୍ଧିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ବର ମୋତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମିଳିଛି। ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରି, ମୁଁ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ସମର୍ପିତ ହେଇଥିଲି। ଅସ୍ତ୍ରରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା ପରେ ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ନେଇଯାଉଥିଲି। ଏହା ରାମଙ୍କ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ, ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଛି। ମୋତେ ଅପାର ଶକ୍ତିର ରାଘବଙ୍କ ଦୂତ ଭାବେ ଜଣିବା। ଏବେ ମୋ ଉପକାରୀ ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ଶୁଣ, ହେ ରାବଣ। ହନୁମାନ୍, ମହାପୁରୁଷ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର, ନିଶ୍ଚଳ ଓ ଧୀର, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କୁ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ—“ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସନ୍ଦେଶ ନେଇ। ହେ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନାଥ, ବାନରମାନଙ୍କ ନାଥ, ତୁମ ଭାଇ ସୁଗ୍ରୀବ ତୁମ କୁଶଳ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣ, ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଉପଦେଶ, ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ସମ୍ମିଳନ, ଏଠି ଓ ଏପରେ ଉପଯୁକ୍ତ। ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯାଙ୍କଠାରେ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡା ଥିଲା; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମିତ୍ର, ପିତାପରି, ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ। ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ, ବଳିୟ, ପ୍ରିୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ। ତାଙ୍କ ଭାଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା ସହିତ, ରାମ ନାମକ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଧର୍ମର ପଥ ଅନୁସରଣ କଲେ। ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ, ଜନସ୍ଥାନରେ ହରାଇଗଲେ, ଶ୍ରୀସୀତା, ରାଜା ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ମହାତ୍ମା ବିଦେହ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ। ସେ ରାମ ଏହି ରାଜକନ୍ୟାକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଋଷ୍ୟମୂକ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ମିଳିଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ସୀତାକୁ ଖୋଜିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଲେ, ରାମ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ବାନର ରାଜ୍ୟ ଫେରାଇଦେବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଲେ। ପ୍ରିନ୍ସ ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଲିଙ୍କୁ ହତ କଲେ, ସୁଗ୍ରୀବ ବାନର ଓ ଭାଲୁମାନଙ୍କ ରାଜା ହେଲେ। ବାଲି, ବାନରମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଜାଣିଛ; ସେ ଏକ ତୀରରେ ହତ ହେଲେ। ସୀତା ଖୋଜାରେ, ସୁଗ୍ରୀବ ନିଜ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିରେ ଦୃଢ, ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ବାନରମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଠାଇଲେ। ହଜାର, ଲକ୍ଷ ବାନରମାନେ ତଳ, ଉପର, ଆକାଶରେ ସନ୍ଧାନ କଲେ। କେହି ଗରୁଡ ପରି, କେହି ପବନ ପରି ତ୍ୱରିତ, ଅବରୋଧ ହୀନ, ପ୍ରବଳ ବାନର ବୀର। ମୁଁ ହନୁମାନ୍, ପବନପୁତ୍ର, ସୀତା ପାଇଁ ଶତ ଯୋଜନା ବ୍ୟପ୍ତ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି। ସମୁଦ୍ର ଅତିକ୍ରମ କରି, ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି; ଘୂର୍ଣ୍ଣା କରିବା ସମୟରେ ମୁଁ ତୁମ ଘରେ ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାକୁ ଦେଖିଛି। ଏହି ନିମିତ୍ତରେ, ତୁମେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଜାଣିଥିବା, ତପସ୍ୟା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିବା, ବିବେକୀ; ତୁମେ ଅନ୍ୟର ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ପରି ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକମାନେ ଅଧର୍ମ, ଭୟଙ୍କର, ମୂଳରୁ ନଶ୍ଟ କରିବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ରୋଷରେ ରାମଙ୍କ ତୀର ଜାରି କଲେ, ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବମାନେ ସେଠାରେ ଟିକିପାରିବେ ନାହିଁ। ରାଘବଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରି, ତିନି ଲୋକରେ କେହି ଶୁଭ ଫଳ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଉପକାରୀ, ଧର୍ମମୟ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ଚିନ୍ତା କର—ଜାନକୀକୁ ମନୁଷ୍ୟର ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇଦିଅ। ଏହି ଦେବୀକୁ ମୁଁ ଦେଖିଛି; ଯଦି କିଛି ଦୁର୍ଲଭ ଲାଭ ହେଇଛି, ଅବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବେ ରାଘବଙ୍କ; ସେ ଏହି କାରଣ। ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ବ୍ୟସ୍ତ ସୀତାକୁ ଦେଖିଛି, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିନାହିଁ, ତାଙ୍କ ଘରେ ଅଜ୍ଞାତ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ସର୍ପ ପରି। ସେ ଦେବତା କିମ୍ବା ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ବଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ବିଷ ଲଗିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଯେପରି ଚେତନ ଶକ୍ତି ଦେଖାଏ, ତେଣୁ ସୀତା ଅବଶ୍ୟ ବଶ ହେବେ ନାହିଁ। ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଯେ ଧର୍ମ ଲାଭ କରିଛ, ଏହାକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନିଜ ପ୍ରାଣର ଲାଭକୁ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତପସ୍ୟାରେ ତୁମେ ଯେ ଅଜେୟତା ଅନୁଭବ କରୁଛ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ, ଏହାର ଶେଷ କାରଣ ଏଠି ଆସିଛି। ସୁଗ୍ରୀବ ଦେବତା, ଯକ୍ଷ କିମ୍ବା ଦାନବ ନୁହେଁ; ରାଘବ ମନୁଷ୍ୟ, ହେ ରାଜା, ଓ ସୁଗ୍ରୀବ ବାନରମାନଙ୍କ ନାଥ; ତେଣୁ, ତୁମେ କିପରି ନିଜ ପ୍ରାଣକୁ ରକ୍ଷା କରିବ? ଅଧର୍ମର ଫଳ, ଅନ୍ୟାୟର ଫଳ, ଧର୍ମର ସଫଳତା ଆଣିପାରିବେ ନାହିଁ; ଧର୍ମ ଅଧର୍ମକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ। ତୁମେ ଧର୍ମର ଫଳ ମିଳିଛ—ଏହାର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଅତିଶୀଘ୍ର ତୁମେ ଏହି ଅଧର୍ମର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଭୋଗିବା। ଜନସ୍ଥାନର ବଧ, ବାଲିଙ୍କ ହତ୍ୟା, ରାମ-ସୁଗ୍ରୀବ ସାଠି, ଏହି ସମ୍ମିଳନ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କର; ନିଜ ପାଇଁ କି ଉପକାରୀ ତାହା ଭାବିବା। ମୁଁ ଏକା ଲଙ୍କାକୁ ନଶ୍ଟ କରିପାରିବି, ଘୋଡା, ରଥ, ହାତୀ ସହିତ; କିନ୍ତୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହା ମୋ ଏଚ୍ଛା ନୁହେଁ। ରାମ ମନ୍ଦିରେ ବାନର ଓ ଭାଲୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛନ୍ତି—ଯେଉଁମାନେ ସୀତାକୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହେବେ। ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଯଦି ରାମକୁ କ୍ଷତି କରନ୍ତି, ସେ ଶୁଭ ଫଳ ପାଇବେ ନାହିଁ—ତେଣୁ ତୁମେ କିପରି? ଯେ ସୀତାକୁ ତୁମେ ଜାଣୁଛ, ସେ ଏବେ ତୁମ ଘରେ ଅଛି—ସେ ଲଙ୍କାର ନଶ୍ଟରାତ୍ରି, ସମସ୍ତ ଲଙ୍କାକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ନିମିତ୍ତ। ଏହି କାଳର ପାଶ ଏବେ ସୀତା ସହିତ ଶତ୍ରୁତା ରୂପେ ତୁମ ଗାଳାରେ ଲାଗିଛି—ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଚିନ୍ତା କର।