ହନୁମାନ୍ ରାବଣଙ୍କ ଦରବାରକୁ ପହଁଚିବାବେଳେ, ସେ ଦେଖିଲେ—ରାବଣଙ୍କ ଚେଷ୍ଟ ରୂପା ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ତିନି କାଜଳ ମେଘ ଭଳି କଳା, ମୁହଁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବର୍ଷା ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅମୃତ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଜ୍ଵଳମାନ। ତାଙ୍କ ଦୁଇ ବାହୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ, କଙ୍କଣ ଓ ଭୂଜବଳୟରେ ଶୋଭିତ, ପାଞ୍ଚ ଫଣି ବିଶିଷ୍ଟ ସର୍ପ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ରାବଣ ଏକ ଅତି ଭବ୍ୟ ରତ୍ନଖଚିତ କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିଥିଲେ, ଯାହା ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ପିଛାଇଥିଲା। ସେ ଚାରିପାଖରେ ଅତି ଶୋଭାମୟୀ ନାରୀମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଦୂରରୁ ଚାମର ଝାଳୁଥିବା ଦାସୀମାନେ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ। ଦୁର୍ଧର, ପ୍ରହସ୍ତ, ମହାପାର୍ଶ୍ୱ ଓ ନିକୁମ୍ଭ ନାମକ ଚତୁର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ବସିଥିଲେ, ସେମାନେ ଚତୁର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଚାରି ଦିଗରୁ ଚାରି ରାକ୍ଷସ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ, ଯେପରି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ କୁ ଚାରି ସମୁଦ୍ର ଘେରି ରହିଛି, ସେଭଳି ରାବଣଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ଶୁଭ ରୂପ ଓ ଚତୁର୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଘେରି ରହନ୍ତି। ଏଭଳି ଅପୂର୍ବ ତେଜ ଓ ଶୋଭାରେ ଶୋଭିତ ରାକ୍ଷସାଧିପତିଙ୍କୁ ମେଘମାଳା ମେରୁଶୃଙ୍ଗ ଉପରେ ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ। ଏହା ସତ୍ୟ, ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ହନୁମାନ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ରାବଣଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲେ। ରାକ୍ଷସାଧିପତିଙ୍କ ତେଜରେ ମନ ବିମୁଢ଼ ହୋଇ, ହନୁମାନ୍ ଚିନ୍ତା କରିଲେ—"ଆହା, କେତେ ଶୋଭା! କେତେ ପ୍ରଭାବ! କେତେ ଶକ୍ତି! କେତେ ତେଜ! କେତେ ଚିହ୍ନ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଶରୀରରେ!" ହନୁମାନ୍ ଭାବିଲେ, "ଯଦି ଅଧର୍ମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନ ହେଉଥାନ୍ତା, ଏହି ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷକ ହେଉଥାନ୍ତେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର କ୍ରୂର ଓ ନିଷ୍ଠୁର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଦେବ ଓ ଦାନବ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଭୟ କରନ୍ତି। ଏମିତି ରାଗାନ୍ୱିତ ହେଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଏକ ସମୁଦ୍ର କରିପାରନ୍ତି।" ଏଭଳି ଅପାର ଶକ୍ତି ଦେଖି ହନୁମାନ୍ ଅନେକ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ଏହିପରି ଚିନ୍ତାଧାରା ପରେ, ପଞ୍ଚାଶିତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାବଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପିଙ୍ଗଳ ନୟନ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭୟ, ହନୁମାନ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଗଲେ। ସନ୍ଦେହରେ ତାଙ୍କ ମନ ଭରିଗଲା—"ଏହି କି ଦିବ୍ୟ ନନ୍ଦି ନୁହେଁ କି? କେବଳ ବାଣା, କିମ୍ବା କୌଣସି ଅସୁର ନୁହେଁ କି? କାଇଳାସରେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇଥିବା ସେଇ ନନ୍ଦି କି ମାକଡ଼ ରୂପେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି?" କ୍ରୋଧରେ ରଙ୍ଗିନ ଚକ୍ଷୁ ରାବଣ ପ୍ରହସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ—"ଏହି ଦୁଷ୍ଟକୁ ପଚାର; କେଉଁଠାରୁ ଆସିଛି, କାହିଁକି ଆସିଛି? କାହିଁକି ଉଦ୍ୟାନ ଧ୍ଵଂସ କଲା, ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ଭୟ ଦେଲା?" "ମୋ ଅଜୟ୍ୟ ନଗରୀକୁ କିପରି ପ୍ରବେଶ କଲା? ଯୁଦ୍ଧ ଚାହିଁଲା କି?"—ଏଭଳି ପଚାର। ରାବଣଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ପ୍ରହସ୍ତ କହିଲେ—"ଶାନ୍ତ ହୁଅ, ତୁମେ ଭୟ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ, ମାକଡ଼। ଯଦି ଇନ୍ଦ୍ର ତୁମକୁ ଏଠାକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି, ସତ୍ୟ କହ; ଭୟ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ, ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିଦିଆଯିବ। କୁବେର, ଯମ, ବା ବରୁଣଙ୍କ ତରଫରୁ ଏହି ରୂପ ଧାରଣ କରି ପ୍ରବେଶ କରିଛ, କିମ୍ବା ବିଷ୍ଣୁ ପଠାଇଛନ୍ତି—ତୁମେ କେବଳ ମାକଡ଼ ନୁହଁ, ତୁମର ତେଜ ଅସାଧାରଣ। ସତ୍ୟ କହ, ତେବେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିଦିଆଯିବ; ମିଥ୍ୟା କହିଲେ, ତୁମ ପ୍ରାଣ ବଞ୍ଚିବ ନାହିଁ। କିଏ ହେଉ, କାହିଁକି ଏଠି ପହଁଚିଲ, ସତ୍ୟ କହ।" ତା'ପରେ, ମାକଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହନୁମାନ୍ ରାକ୍ଷସାଧିପତିଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, ବା ଯମଙ୍କ ମିତ୍ର ନୁହଁ; କୁବେର ବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଠାଯିତ ନୁହଁ। ଏହା ମୋର ସ୍ୱଭାବ—ମୁଁ ଏକ ମାକଡ଼, ଏଠିକୁ ଆସିଛି। ଦୁର୍ଲଭ ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମୋତେ ମିଳିଛି। ରାକ୍ଷସ ରାଜାଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଏହା ଧ୍ଵଂସ କରିଥିଲି। ପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଆଶାୟରେ ଆସିଥିଲେ। ମୋ ଶରୀର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲି। ଦେବ ବା ଅସୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଅସ୍ତ୍ର ବା ପାଶରେ ବାନ୍ଧିପାରିବେ ନାହିଁ। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହି ଵର ମୋତେ ମିଳିଛି। ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ମୁଁ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିଥିଲି। ଅସ୍ତ୍ରରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ମୁଁ ରାକ୍ଷସମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଆଣାଯାଇଛି। ରାମଙ୍କ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଛି। ମୋତେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଘବଙ୍କ ଦୂତ ବୋଲି ଜାଣ, ମୋର ଉପକୃତିକାରୀ ଶବ୍ଦ ଶୁଣ।" ଏହିପରି ଅର୍ଥବତୀ କଥା ଶୁଣି, ଦଶମୁଖୀ ରାବଣଙ୍କୁ ମାନ୍ୟ ଓ ଧୈର୍ୟ ରେଖି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର ହନୁମାନ୍ କହିଲେ—"ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦୂତି ନେଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ରାକ୍ଷସ ରାଜ, ବାନର ରାଜ ସୁଗ୍ରୀବ, ତୁମ ଭାଇ, ତୁମ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରିଛନ୍ତି। ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣ—ଏହି ଧର୍ମ ଓ ଉପକୃତି ଯୋଗ୍ୟ ବାକ୍ୟ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଉପଯୁକ୍ତ। ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ାର ମାଲିକ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ପିତା ସମ ମୈତ୍ରୀଶୀଳୀ, ଦେବତାମାନେ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ। ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦଣ୍ଡକ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଥିଲେ।