ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ରୂଦ୍ର ରୂପ ଏବଂ ଅକ୍ଷକୁମାରଙ୍କ ବିନାଶ ମନ୍ଦରାଚଳ ଶିଖର ଉପରେ ଉଦୟାତ୍ମା ସୂର୍ୟଙ୍କ ପରି, ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧ ଓ ଶକ୍ତି-ପରାକ୍ରମରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିର ଅଗ୍ନିମୟ କିରଣରେ ରାକ୍ଷସପୁତ୍ର ଅକ୍ଷ, ତାଙ୍କ ସେନା ଓ ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳାଇଦେଲେ। ଏହା ପରେ, ସେହି ରାକ୍ଷସମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧନୁଷ ଓ ଶରଧାରୀ ଅକ୍ଷ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ମେଘ ଭଳି ହୋଇ, ମନ୍ଦ୍ର ରେ ଶରବୃଷ୍ଟି କରି ହନୁମାନ୍ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ମେଘ ବର୍ଷା କରେ। ହନୁମାନ୍ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଅକ୍ଷ ଏହି ଯୁବା ରାକ୍ଷସପୁତ୍ର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତି-ପରାକ୍ରମରେ ଅତ୍ୟଧିକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶରଧାରୀ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହ ଦେଖି ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯେପରି ମେଘର ଗର୍ଜନ। ଅକ୍ଷ, ଯେଉଁଥିରେ ଯୁବାବସ୍ଥା ଥିଲେ, ନିଜ ପରାକ୍ରମରେ ଗର୍ବିତ ଓ କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତାବିରାମ ଚକ୍ଷୁ, ଅପୂର୍ବ ବାନରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ମୁହାଁ ଦେଲେ, ଯେପରି ଘାସରେ ଢାକା ବଡ଼ ଖାଇଁ ଦିଗରେ ଏକ ହାତୀ ଯାଏ। ଅକ୍ଷଙ୍କ ଶରରେ ବଢ଼ିଆ ଭାବେ ଆଘାତ ପାଇ, ହନୁମାନ୍ ମେଘର ଗର୍ଜନ ପରି ଶବ୍ଦ କରି, ଉତ୍ସାହରେ ଆକାଶକୁ ଦ୍ରୁତ ଲାଫ ଦେଲେ, ତାଙ୍କ ବିଶାଳ ବାହୁ ଚାଲାଇ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଦେଖାଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ ଅକ୍ଷ, ଆକାଶରେ ଲାଫ ଦେଉଥିବା ହନୁମାନ୍ ଉପରେ ପୁଣି ଶରବୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେପରି ବର୍ଷାମେଘ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ପାଥର ବର୍ଷା କରେ। ହନୁମାନ୍, ଯେଉଁଥି ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ବିଚାରରେ ତୀବ୍ର, ପବନର ମାର୍ଗରେ ଚଳି, ସେହି ଶରଗୁଡ଼ିକୁ ବାୟୁ ପରି ଏଡ଼ାଇ ଯାଇଲେ। ଅକ୍ଷଙ୍କୁ ଧନୁଷ ଓ ଶରଧାରୀ, ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉତ୍ସୁକ, ଆକାଶକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶରରେ ଢାକିଦେଉଥିବା ଦେଖି, ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଆଦରର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶର ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ରୁତ ହୋଇ, ବିଶାଳ ବାହୁ ଧାରୀ, ଅସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ହନୁମାନ୍ ଉଚ୍ଚ କଣ୍ଠରେ ଗର୍ଜନ କଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅକ୍ଷଙ୍କ ପ୍ରତାପ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କରି। ସେ ଭାବିଲେ, “ଏହି ବଳଶାଳୀ, ଉଦୟାତ୍ମା ସୂର୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ଶିଶୁ ପରି କରୁଛି; ଯଦିଓ ଯୁଦ୍ଧକଳାରେ ଦକ୍ଷ, ମୋ ମନରେ ତାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ପ୍ରବୃତ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉନାହିଁ। ସେ ମହାନ୍, ଅତ୍ୟଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଧୈର୍ୟଶୀଳ; ନିଶ୍ଚୟ, ଏହାର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍ସାହ ଦ୍ୱାରା ସେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ତାଙ୍କ ପ୍ରତାପ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ କମ୍ପିତ କରିପାରେ। ଏପରି ଅପମାନ କରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ବଢ଼ିଯାଏ; ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି, ଯେପରି ଦାହମାନ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ତ୍ୱରିତ ଚଳନ ଓ ନିଜ କୌଶଳ ଉପରେ ଭରସା କରି, ହନୁମାନ୍ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ସଂଗ୍ରହ କରି ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କ ତଳେ ଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଭାର ବହିବା ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରହାରରେ ଆକାଶରେ ମାରି ଫେଲିଦେଲେ। ଏହି ପ୍ରହାରରେ ଅକ୍ଷଙ୍କ ରଥ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ରଥୀ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ, ଘୋଡ଼ାମାନେ ମୃତ, ତେଣୁ ସେ ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼ିଗଲେ। ଅକ୍ଷ, ଧନୁଷ ଓ ଖଡ଼ଗଧାରୀ, ତାଙ୍କ ଭଙ୍ଗ ରଥକୁ ଛାଡ଼ି ଆକାଶକୁ ଲାଫ ଦେଲେ, ଯେପରି କ୍ରୋଧିତ ମୁନି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ଆକାଶକୁ ଯାଏ। ଏହା ପରେ, ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ବାୟୁ ଓ ରାଜା ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ମାର୍ଗରେ ଚଳି, ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପାଦରେ ଧରିଲେ। ଗରୁଡ଼ ଯେପରି ବଡ଼ ସର୍ପକୁ ଧରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଘୂରାଇ ଭୂମିରେ ଫିଙ୍କିଦିଏ, ସେହିପରି ହନୁମାନ୍ ଅକ୍ଷଙ୍କୁ ହଜାର ଥର ଘୂରାଇ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୂମିରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଫିଙ୍କିଦେଲେ। ଅକ୍ଷଙ୍କ ବାହୁ, ଜଂଘା, କଟି, ଛାତି ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ଅସ୍ଥି ଓ ଚକ୍ଷୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ, ସନ୍ଧିବନ୍ଧ ଛିଣ୍ଡିଗଲା, ଶରୀର ରୁ ରକ୍ତ ବହୁଥିଲା—ଏପରି ଭାବେ ବାୟୁପୁତ୍ର ହନୁମାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ହତ କଲେ। ମହାବଳୀ ବାନର ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପିଡ଼ିଦେଲେ, ଏହା ଦେଖି ରାକ୍ଷସନାୟକ ରାବଣଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଭୟ ଜନ୍ମିଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ମହାମୁନି, ଚକ୍ରଧାରୀ, ଭୂତ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ, ଦେବଗଣ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ଏପରି ଭାବେ ରକ୍ତାବିରାମ ଚକ୍ଷୁ ଅକ୍ଷ କୁମାରଙ୍କୁ, ଯେଉଁଥି ସଂଘର୍ଷରେ ବଜ୍ରପୁତ୍ର ସମାନ ଥିଲେ, ହତ କରି, ହନୁମାନ୍ ଅନ୍ତିମ କାଳ ପରି ସମୟ ଅନୁସାରେ ଦ୍ୱାରପାଳ ଦିଗକୁ ଯାଇଲେ। ଇଏଁ ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡର ଅଠଚାଳିଶତମ ସର୍ଗ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାବଣଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ପ୍ରସ୍ଥାନ ଏହିପରେ, ମହାତ୍ମା ରାକ୍ଷସପତି ରାବଣ, ହନୁମାନ୍ ଦ୍ୱାରା ଅକ୍ଷଙ୍କ ବଧ ଦେଖି, ମନକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଦେବସମ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ତୁମ ଅସ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ସମ୍ମୁଖରେ ଦେବମାନେ ଓ ମାରୁତଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ ତିଅରେ ରହିପାରିନାହାନ୍ତି, ଯଦ୍ୟପି ସେମାନେ ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ତିନି ଲୋକରେ କେହି ନାହାନ୍ତି—ଯେ ନିଜ ବାହୁବଳ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟାରେ ସୁରକ୍ଷିତ, କିମ୍ବା ସ୍ଥାନ ଓ କାଳରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ—ଯେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅକ୍ଷିଣ୍ଣ ରହିପାରିବେ; ତୁମେ ଏକା ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ପାଇଁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଅସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଚିନ୍ତା-ମନ୍ଥନରେ କୌଣସି କାମ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିନଥାଏ। ଏହି ତିନି ଶ୍ରେଣୀ ମଧ୍ୟରେ କେହି ନାହାନ୍ତି ଯେ ତୁମ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଶକ୍ତି ଜାଣିନଥାଏ। ତୁମର ତପୋବଳ, ପ୍ରଭାବ, ପରାକ୍ରମ, ଅସ୍ତ୍ରକଳା ମୋ ଓ ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ। ତଥାପି, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ସମ୍ମୁଖ ରହିଲେ, ମୋ ମନ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଓ ଅକ୍ଷିଣ୍ଣ ରହିଥାଏ। ସମସ୍ତ ପରିଚାରକ, ଜମ୍ବୁମାଳି ଓ ମନ୍ତ୍ରୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ହନୁମାନ୍ ହତ କରିଛନ୍ତି; ସେନାପତି ଓ ଅନେକ ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ରଥ ସମେତ ସେନା ବିନାଶ ହୋଇଯାଇଛି; ତୁମ ପ୍ରିୟ ଭ୍ରାତା ଅକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ନିହତ।